İbni Sina


İslam düşünce tarihinin en büyük isimlerinden olan İbni Sina’nın bu seçkinliği, birçok yönden özgünlük taşıyan, ayrıntılı ve mükemmel bir sistemle sunulmuş felsefesinden ileri gelir. İbni Sina, ilahiyattan ahlak ve siyasete kadar felsefenin o dönemdeki bütün disiplinlerini ele almış; ayrıca başta tıp olmak üzere, pozitif bilimlerde de söz sahibi

olmuştur. Helenistik dönemde yeniplatoncu bir kimliğe büründürülmüş olan Aristotelesçiliği, felsefe yöntem ve ölçüleri içinde kalarak İslami bir söylemle ortaya koymaya çalışmış; Gazali, Fahreddin Razi, İbni Teymiyye gibi İslam dünyasında çok etkin olan bilginlerin ağır eleştirilerine karşın «eş-Şeyhu’r-Reis » (baş üstat) ünvanını bütün dönemlerde korumuş; tıpta ise modem tıbbın doğuşuna kadar Doğu ve Batı’da otorite sayılmıştır. Continue reading İbni Sina

Farabi

Farabi, Ortaçağ’da yaşamış büyük İslam filozoflarından biridir. Aristoteles’in felsefesini İslami açıdan yorumlayarak İslam düşüncesiyle bağdaştırmaya çalışmıştır. İslam felsefe geleneğinde Aristoteles «ilk öğretmen», onun yetkin yorumcusu Farabi ise, «ikinci öğretmen» olarak nitelenir.

Farabi’nin hayatı hakkındaki kaynaklarda yer alan bilgiler oldukça yetersizdir; özellikle ilk elli yılı hakkında pek az bilgi bulunmaktadır. 870 yılında Türkistan’ın Farab bölgesindeki Vesiç köyünde doğdu. Asıl adı Muhammed, babasının adı Tarhan, dedesinin adı Uzlug’dur. Kaynaklarda «Türk filozofu» diye anılır. Babasının bir kumandan olduğu, kendisinin de bir süre kadılık yaptığı söylenir. Temel din ve dil bilgilerinden sonra fıkıh, hadis ve tefsir okudu. Türkçe ve Farsça’nın yanında Arapça’yı da öğrendi. Döneminde yaygın olan matematik ve felsefe gibi rasyonel bilimler alanında da öğrenim gördüğü sanılmaktadır. Ancak asıl felsefe öğrenimini hayatının oldukça geç döneminde (elli yaşlarında) gittiği, dönemin en gelişmiş bilim ve kültür merkezi olan Bağdat’ta yaptı. Tanınmış mantıkçılardan Matta bin Yunus’tan mantık okudu ve kısa zamanda hocasını geride bıraktı. Bir felsefe şehri alan Harran’a giderek arada da Yuhanna bin Haylan’dan öğrenim gördü. Bağdat’a dönerek Aristoteles’in kitaplarını inceledi. Bu çalışmaları ve felsefedeki yetkinliği nedeniyle kendisine ikinci öğretmen (birincisi Aristoteles) denildi. Bağdat’ta yirmi yıl geçiren Farabi Hamdaniler’in başşehri olan Halep’e gitti ve burada Hamdani emiri Seyfüddevle’nin yakın ilgisini gördü. Sarayda gelenekleşen bilim ve sanat toplantılarına katıldı. Burada bilim ve düşünce adamı olarak saygın bir yer edindi Mısır’a yaptığı kısa bar geziden döndükten hemen sonra seksen yaşında Halep’te öldü (950).

FELSEFESİ

Mantık ve bilgi kuramı

Farabi mantıkla ilgili eserlerini büyük ölçüde Aristoteles’in Organon’unu açıklama veya özetlemeye ayırmıştır. Kategoryalar (Kategoriai), Önerme (Peri Hermenias), Birinci Analitikler (Analitika Protera), İkinci Analitikler (Analitika Ustera), Topikler (Topika), «Sofist Çürütmeler Üzerine» (Peri Sofistikon Eleghon) ve «Konuşma Sanatı» (Tehne Rhetonike) üzerine yaptığı çalışmalar bunlardandır.

Ayrıca, o Yeniplatoncu filozof Porfirios ’un Kategoryalar giriş alarak yazdığı lsagoge’yi (Bisagoge) şerhetmiş; gerek bu çalışmalarında gerekse el-Elfâzu’l -Müstmele fi’l-Mantık ve İhsaû’l-Ulûm gibi kendi kitaplarında mantık sorunlarına geniş yer vermiştir. Farabi’nin mantığa yalnızca bilimsel düşüncenin arı bir çözümü olmayıp, aynı zamanda, dille ilgili değerlendirmeleri ve bilgi kuramıyla ilgili sorunları da içerir. Filozofa göre gramer yalnızca bir ulusun diline özgü olduğu halde mantık bütün uluslar için geçerli olan bir «insanlık aklı»nın anlatım yasalarını içerir. Mantığın yöntemi. sözdeki en yalın öğelerden en karmaşık öğelere, yani, sözcükten önermeyle, önermeden de tasıma gitmektir. Amacı bakımından mantık, insan zihninin sağlıklı düşünmesini. yanılgılardan korunmasını sağlayan ve insana gerçeğe ulaşmanın yolunu gösteren bir «ilim»dir. Dilde gramer, şiirde vezin neyse, mantığın düşünülürler (ma’kul ile ilişkisi de odur. Farabi mantığa iki yönlü katkıda bulunmuştur. Önce, İslam düşünce çevresinde Aristoteles mantığının tanınmasını ve doğru anlaşılmasını sağlamıştır. Mesela, Aristoteles mantığının yasalarını, Aristoteles’in kullandığı örnekler yerine, kendi toplumunun günlük yaşamından seçtiği örneklerle açıklar. İkinci olarak, Farabi, kendi deyimiyle İslam dünyasında “beş sanat” diye tanınan akıl yürütme yollarını yeniden tanımlar. Buna göre eğer akıl yürütme oh kesinliğe veya gerçekliğe götürürse buna «burhanî» (kanıtlayıcı), iyi niyete dayalı olarak kesinliğe benzer bir sonuca götürürse bu akıl yürütmeye «cedel» (diyalektik), art niyete dayalı olarak kesinliğe benzer bir sonuca ulaştırırsa buna «safsata». Olası bir sonuca götüren akıl yürütme yöntemine «hitabet» ruha zevk veya acı veren bir sonuca götürüyorsa bu akıl yürütmeye de ‘<şiir’> denir. Değişik konum ve koşullarda bu akıl yürütmelerin biri veya diğeri kullanılır. Mesela filozoflar ve bilginler burhana, ilahiyatçılar cedele. siyaset adamları hitabete dayalı tasımları kullanırlar.

Farabi, Aristoteles’te görülen ve daha sonra İslam dünyasında gelenekleşen bir anlayışla, konusunun dış dünyadaki nesnelerle ilişkisi bakımından mantığı iki bölüme ayına

1. Kavramlar ve tanımlarla ilgili sorunları kapsayan «tasavvurlar»

2. Önermeler, tasımlar ve kanıtlar (burhanlar) ile ilgili konuları kapsayan «tasdikler»

Tasavvurlar, zihinde oluşan en yalın kavramları içerir. Bu kavramlar, olumlama veya yalanlamaya elverişli olmayan, zihinde doğuştan bulunan veya duyularla kazanılan zorunluluk, varlık, imkan gibi tikel formlardır. İnsan zihninin en kesin ve en yalın fıkirleri olan bu formların veya tasavvurların mantıktaki işlevi önermelere malzeme oluşturmalarıdır. Buna göre önermeler tasavvurları birbirine bağlanmasıyla oluşur ve böylece önermeler ya «tasdik» edilir ya da yalanlanır. En güçlü ve güvenilir önermeler, «Bütün parçadan daha büyüktür» gibi, aklın hiçbir deneysel kanıta gerek duymaksızın doğuştan benimsediği, kesinliği apaçık olan yargılardır. Bu tür önsel önermeler; matematik, metafizik ve ahlak için zorunlu ve açık seçik ilkelerdir. Mantık biliminde bu önermeler öncül olarak alınmak suretiyle bunlardan tasıma, tasımdan da kanıta (burhana) ve kanıtlanmış bilgiye ulaşılır. Böylece Farabi’ye göre mantığın asıl konusu bilinirlerden bilinmeyenin bilgisine ulaştıran kanıtlama (burhan) yöntemidir. Aristoteles mantığındaki kavramlar ve tanımlar (Kategoryalar), bunlardan önermeler oluşturma (Önerme) ve tasımlar (Birinci Analitikler) sadece kanıtlamaya (İkinci Analitikler) ve dolayısıyla kesin bilgi elde etmeye birer hazırlık değeri taşır. Çünkü kanıtlamanın temel amacı, bütün bilimlerde uygulanması mümkün olan zorunlu bilgilerin yasalarına ulaşmaktır.

Farabi, bilginin üç kaynağı olduğunu düşünür: duyu, akıl ve nazar. İlk ikisiyle bilgiye doğrudan doğruya, «düşünme» anlamına gelen sonuncusuyla da aracı önermeler ve spekülasyonlara ulaşılır. Her iki bilgi çeşidinde de apaçık bilgiye ulaşmanın aracı olan sezginin (hads) payı vardır. Buna göre sezginin de, biri duyular ve akılla ilgili, diğeri spekülasyonlarla ilgili olmak üzere iki çeşidi vardır. İlki dış dünyayı algılamamıza, ikincisi de varlık ve olguların ilkelerini kavramamıza olanak verir. Böylece kesin kanıtlama (burhan), zorunlu varlığı karşılayan zorunlu bilgiye götürür.

Psikoloji ve akıl kuramı

Farabi, bir yandan, Aristoteles gibi psikolojiye doğa bilimleri içinde yer verirken, öte yandan onu metafizik ve tasavvufa bağlar.

Filozofa göre insana yetkinlik ve ayrıcalık kazandıran ruh (nefs), ruha yetkinlik kazandıran da akıldır; böylece; insanı insan yapan da akıldır. Akıl, çocuğun ruhunda potansiyel olarak (bilkuvve) vardır, ve bu aklın ilk mertebesidir. Aksi işlevsel (bulut) düzeyine tahayyül e duyular aracılığıyla cisimlerin formlarını algılayarak ulaşır. Ancak, bu geçiş, insanın salt kendi eyleminin sonucu değil, mertebe bakımından «insansal akıl»’dan üstün durumda bulunan, kozmolojik bir varlık olan ve Etkin Akıl (ay feleğinin aklı) denilen metafizik üç sayesindedir. Böylece, insan aklının bilgisi, kendi bağımsız işleyişinin bir sonucu olmayıp bir bakıma yukarıdan sunulmuştur. insana düşen, zihinsel ve ahlaksal çabalarıyla ruhunu, bu bilginin kendisinde yansımasına elverişli duruma getirmesidir. Bu sayede aklımız, Etkin Aklın ışığı altında cisimlerin tümel formlarının algılamak ,böylece duyumlar gelişerek rasyonel bilgiye dönüşmektedir. Aslında duyum (ihsas), yalnızca maddesel yapısından soyutlanmış formların kazanılmasından ibarettir. Maddesel dünyanın üstünde bulunan formların ve tümel kavramların asıl kaynağı göksel akıllardır; şu halde insan bilgisinin kaynağı da fizik ötesindedir. İnsan aklı üçüncü ve en ileri gelişme aşamasında, göksel akılların sonuncusu ve dünyadaki olup bitenlerin yakın nedeni olan Etkin Akıl ile bağlantı (ittisal) kurar ve ondan aldığı bilgilerle «alıcı (müstefat) akıl» düzeyine ulaşır. İnsan aklının bu Etkin Akıl ile bağlantı kurması onun en son amacı ve en yüksek mutluluğudur.

Doğa bilimleri

Farabi mantıktan yola çıkarak fizikle ilgili görüşlerini açıklar; metafiziği kozmoloji ve psikoloji ile, doğa bilimlerini de metafizik ve yine psikoloji ile birleştirir. Böylece Tanrı ile göklerin hareketleri, «gök akılları»nın mertebeleriyle de insan arasında kopmaz bir bağ kurar. Sonuçta, tüm varlık katmanları arasında ve yine bunlarla ilgili bilgiler arasında kurduğu sıkı ilişki, onun sisteminin birlik ve bütünlüğünü oluşturur.

Farabi, doğa bilimleri alanlarında yazdığı Kitâbü’s-Semâ, El-Asâru’l-Ulviyye, Kitâbül-Meâdin, Kitâbun Nebat, Kitâbun-Nefs, Es Sıhhatü ve ‘l-Maraz , El-Hissü ve ‘l- Mahsus gibi eserlerinde Aristoteles’in ustukuslar (öğeler) ve onların maden, bitki ve hayvanların fiziksel bileşimleri üzerindeki rolüne ilişkin görüşlerini inceler; aynı şekilde, insanın hayvanlar âlemiyle biyolojik ve ruhsal benzerlik ve ortaklıklarını araştırır; bu bağlamda canlılık oluşumları ve büyümeyi açıklar. Farabi, doğa bilimleriyle ilgili incelemeleri arasında gökcisimlerini ve meteorolojik olayları da kısaca açıklarken, yine Aristoteles’e uyarak doğa bilimlerinin bir kolu saydığı psikolojiye oldukça geniş yer verir.

Farabi, kendisinden önceki düşünürlerin Pitagoras ve Demokritos’tan aldıkları doğa felsefesine karşı çıkar; bu felsefenin temelini oluşturan boşluk ve atom görüşünü de kesinlikle reddeder; bunun yerine Aristoteles’in madde ve suret (form) kuramını benimser. Bu düşünceye göre maddeyle suretin birleşmesinden cevher doğar. Madde, bütün değişimlerine karşın yokluk kabul etmez. Üç boyutun sonlu olması evrenin de sonluluğunu gösterir. Filozofumuz doğa görüşünde tam bir belirlenimcidir (determinist) ve bu durum onun metafizik alandaki belirlenimci anlayışının bir sonucudur. Ona göre, Tanrı’nın eylemleri de dahil olmak üzere hiçbir olay nedensiz ve keyfi olarak meydana gelmez. Tüm olayların nedenleri en sonunda Tanrı’nın eylemlerine, bu eylemler de O’nun en iyi kuşatan bilgisine dayanır. Tanrısal eylemlerin nedeni de O’nun en iyi hakkındaki bilgisidir.

Matematik bilimlerin aritmetik, geometri, perspektif (menazır), astronomi, musiki, dinamik ve mekaniği kapsadığını düşünen Farabi’ye göre tüm bu bilimlerin her birine özgü soyut kavramları, terimleri ve ilkeleriyle ilgili bir kuramsal yanları, bir de [herhangi bir nesnel alana uygulanmasına ilişkin pratik yanları vardır. Birçok eski düşünür gibi Farabi de gökcisimlerinin yeryüzündeki olaylar üzerinde belirli nedensel işlevleri ve etkileri bulunduğunu düşünür. Bu etkilerin bir bölümü astronomik hesaplamalar yoluyla belirlenebilir. Mesela bazı yeryüzü bölgelerinin güneşe yakınlıklarıyla ısı dereceleri arasında matematiksel bir ilişki bulunduğu saptanır. Ancak gökcisimlerinin yeryüzü ve oradaki varlıklar üzerinde astronomik hesaplarla belirlenemeyen etkileri de vardır. Işte astrolojideki kehanetler bunlarla ilgilidir ve bu kehanetler bilimsel dayanaktan yoksun birer tahminden ibaret olup rastlantısal olarak doğru da çıkabilir. Şu halde, Farabi’nin örneğiyle, böyle durumlarda bir zorunluluktan söz edilemeyeceği için, görüşümüzle Güneş arasına Ay’ın girmesiyle ortaya çıkan güneş tutulması gibi göksel olayları mutluluk veya felaket nedeni saymak ahmaklıktan başka bir şey değildir.

Metafizik görüşü

Farabi’nin ontolojisi ve felsefesinin temelini onun Tanrı hakkındaki görüşleri oluşturun Buna göre, gerçeğin zirvesinde «zorunlu varlık» (vâcibü’l-vücüd) olan Tanrı bulunur. 0, Bir’dir ve bir bakıma her şeydir. Çünkü, O, bütün varlıkların dayanağı ve varlık nedenidir; varlığın başka hiçbir şeye borçlu değildir; tersine her şeyin varlığı O’ndan gelmektedir. Çünkü bir varlık ya «mümkün» veya «zorunlu» (vücib) olur; üçüncü bir şık düşünülemez. Mümkün olan, var olması için kendisinden önceki bir nedene (illet) muhtaçtır. Mantıksal olarak nedenler dizisi bir ilk nedende durmak zorundadır ve bu İlk Neden’in de bir nedeni olmayacağı için O, zorunlu ve nedensiz varlıktır; bundan dolayı da sonsuz varlıktır; yine 0, ezelden beri etkindir; salt gerçek ve salt iyidir. Var olan her şey, kozmolojik bir düzen içinde ve zorunlu olarak O’ndan taşmaktadır (feyz, sudür); O’nun «bilgisi, inâyeti ve cömertliği»nln sonucudur. O, bütün düşünce ve tasavvurların üstünde bir gerçektir; bu yüzden O’nun ne olduğunu değil, ne olmadığını düşünebiliriz.

Ahlak ve siyaset kuramı

Farabi’nin genel felsefesindeki rasyonalizm (akılcılık) ahlak felsefesine de hükimdir, Çünkü, ona göre, ruhun arınmasına yani ahlaksal gelişmeye yalnızca bedensel davranışlarla değil, daha önemli olarak akıl yoluyla ve zihinsel çabalarla ulaşılır. Farabi felsefesinde hayatın veya insan ruhunun en yüce amacı olan mutluluğa ulaşmanın birinci koşulu «akılsal ve düşünsel erdemler»dir. Akıl ve düşünce yoluyla kazanılan «hikmet»de her şeyden önce metafizik bilgiler bütünüdür, çünkü o, varlıkların en üstünü hak kındaki en değerli bilgidir; ve o, etik Varlık» üzerine bir bilgidir. Yine hikmet, varlıkların Tanrı’dan nasıl ve ne ölçüde gerçeklik ve yetkinlik aldıkları hakkındaki bilgidir. İlk Varlık’tan yetkinlik ve üstünlük alanlardan biri de insan olduğu için hikmet, aynı zamanda insanın kendi yetkinliği ve erdemleri üzerine bir bilgidir. İnsanın ahlak bakımından en üstün amacı mutluluk olduğuna göre Tanrı’dan başlayarak varlıklar ve gerçekler hakkında edinilen bilgilerin toplamı olan hikmete ulaşmak insanın vazgeçilmez ahlaksal görevidir. Böylece hikmet, tüm ahlaksal erdemlerin de en üstünüdür.

Farabi’rıin felsefesinde bütün amaçların en yüksek noktasını oluşturan ve insana gerçek mutluluğunu kazandıran Etkin Akıl ile «bağlantı» (ittisal) kavramı, onun siyaset ve ahlak felsefesini de belirleyen anahtar terimdir. Çünkü, filozof, insanın sosyal bir varlık olduğu şeklindeki Aristotelesçi tezi kullanarak, düşünsel ve ahlaksal yetkinliklerin ancak bir toplum içinde kazanılabileceğini> bunun da, bir bedenin bütün organları arasında bulunan bir uyum ve yetenekler birliği gibi, bir siyasal organizasyonla gerçekleşebileceğini düşünmüştür. Bu nedenle Farabi’nin sisteminde metafizik, ahlak ve siyaset kesin olarak bir bütünlük- taşır. Bu bütünlük, başta temel eseri El-Medînetü’l-Fâzıla olmak üzere, birçok eserinin yazım sistemine de yansımıştır. Onun, «siyaset» kavramını ikinci bir anahtar terim olarak ısrarla yinelemesi, belirtilen bütünleştirici yaklaşımından kaynaklanmaktadır. Çünkü, Tanrı’nın bütün evreni yönetmesiyle devlet başkanının (imam) ülkesini ve halkını yönetmesi, ruhun (nefis) da insanın varlık bütünlüğünü yönetmesi arasındaki benzerliği siyaset sözcüğünden daha iyi ifade edebilecek başka bir kavram yoktur. Bu anlayışla olmalıdır ki filozofumuz, Ihsau’l-Ulüm’da bilimleri tasnif ederken ahlaki siyaset biliminin bir kolu olarak göstermiştir.

Farabi’ye göre ahlak, insanda erdemlerin ve güzel işler yapma olanağı sağlayan yatkınlıkların gelişmesini sağlayan bir disiplindir. Psikolojik olarak her insanda erdem (fazilet) veya erdemsizlik (rezilet) denilen birtakım yetenekler mutlaka bulunur. Ahlak eğitiminin görevi erdemleri etkin kılmak, erdemsizlikleri de etkisiz hale getirmektedir. Bu eğitimin temel yöntemi «ikna»dır; «zorlama» (ikrah) yöntemine nadiren ve geçici olarak başvurulmalıdır. Kuşkusuz ahlakın temel amacı olan mutluluğu ancak erdemlerin dışa yansıması olan güzel eylemlerle yakalamak mümkündür; bununla birlikte, bu tür eylemlerin mutluluğa götürebilmesi için ayrıca şu iki koşulun da bulunması gerekir:

1. Güzel eylemler isteyerek ve seve seve yapılmalıdır;

2. Güzel eylemler hayat boyunca her zaman ve her durum da yapılmalıdır.

Farabi’nln ahlak felsefesinde, daha sonra İngiliz hazcılarında görüldüğü gibi bir tür lezzetler ve elemler sayımı da benimsemiştir. O, temelde duyusal hazlara önem vermemekle birlikte, yapıldığı zaman verdiği duygunun değeri ve ölçüsü ne olursa olsun, sonunda lezzet veren eylemin yapılmasını, bir eylem hem lezzet hem de elem verecek nitelikteyse, bunlardan hangisinin daha güçlü olduğunun göz önüne alınmasını önerir. Gelecekteki mutluluk uğruna şimdiki zevk ve hazlardan vazgeçmek sağlıklı düşünme ve irade gücüne sahip olmayı gerektirir. Farabi, bu iki yeteneğe sahip olanı «özgür insan», bunlardan yoksun olanı da hayvansal insan diye niteler. Farabi siyaset ile ahlak arasında kurduğu sıkı ilişki nedeniyle Tasilü’s-Saâde adlı eserinde siyasal lideri bir ahlak prototipi, önderi ve öğretmeni olarak görmüştür.

Axis 2000 Milliyet Hachette

ARKEOLOJİ KİTAPLARI

ANADOLU UYGARLIKLARI KİTAPLARI

Kitabın adı Alt Başlık Yazarı Yayınevi Y.Tarihi

EGE ve YUNAN TARİHİ, Ord. Prof. Arif Müfit MANSEL, T.T.K. 1947

ANADOLU UYGARLIKLARI Ord. Prof. Ekrem AKURGAL Net turistik Yay. 1987

ANADOLU KÜLTÜR TARİHİ Ord. Prof. Ekrem AKURGAL Tübitak Yay. 1998

EGE Batı Uygarlığının Doğduğu Yer Doğu Hellen Kültür Tarihi (M.Ö.1050-333) Ord. Prof. Ekrem AKURGAL İzmir B.Ş. Belediyesi Yay. 2000

HATTİ VE HİTİT UYGARLIĞI Ord. Prof. Ekrem AKURGAL Yaşar egitim Kültür Vakfı- İzmir 1995

HİTİT ÇAĞINDA ANADOLU Ord. Prof. Sedat ALP Tübitak Yay. 2001

HİTİT GÜNEŞİ Ord. Prof. Sedat ALP Tübitak Yay. 2003

HİTİTLERDE ŞARKI. MÜZİK VE DANS Ord. Prof. Sedat ALP Kavaklıdere Kültr. Yay. 1999

HİTİTLER Ark. İlhan AKŞİT Sandoz Yay. 1981

HİTİTLER VE HATTUŞA Muazzez Hilmiye ÇIĞ Kaynak Yay. 2000

BOĞAZKÖY’DEN KARATEPE’YE Hitit Bilim ve Hitit Dünyasının Keşfi ” Yapı Kredi Yay. 2001

TÜRKİYENİN TARİHİ Bir Gezginin Gözüyle Anadolu Uygarlığı Seton LLOYD Tübitak Yay. 1989

ANADOLU ARKEOLOJİSİ Başlıngıçtan Perslere Kadar Prof. Veli Sevin Der Yay. 1997

ESKİ ANADOLU ve TRAKYA Başlangıçtan Pers Eğemenliğine Kadar Prof. Veli Sevin İletişim Yay. 2003

ANADOLUDA BRONZ ÇAĞI KENTLERİ Prof. Sevgi AKTÜRE Tarih Vakfı 1994

MAĞARADAN KENTE Anadolu’nun Eski Yerleşim Yerleri Celal TUNA İletişim Yay. 2000

TÜRKİYE ARKEOLOJİSİ VE İstanbul Üniversitesi 1932- 1999 Editör Prof. Oktay BELLİ İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü 2000

ARKEOLOJİ Bir İnsan ve Uygarlık Bilimi Ark. Hasan Tahsin Uçankuş Kültür Bakanlığı Yay. 2000 1244 sayfa, a4 boyutu

ARKEOLOJİ NİYE? NASIL? NE İÇİN? Toplumsal Arkeoloji Platformu Ege Yay. 2003

ARKEOLOJİ DİPTEN GELEN SANAT Sanat Dünyamız Dergisi 80 Yapı Kredi Yay. 2000
ARKEOLOJİ BİR BİLİMİN KATMANLARI COGİTO Dergisi, Sayı 28 Yapı Kredi Yay. 2001

ARKEOLOJİ SÖZLÜĞÜ Ark. Secda SALTUK İnkilap Kitabevi 1989

ANADOLU UYGARLIKLARI ANSİKLOPEDİSİ I., II.,III. Ciltler Görsel Yay. 1982

DOĞU ANADOLU VE URARTULAR Prof. Afif ERZEN T.T.K. 1984

Erzurum Çevresinin URARTU Tarihindeki Yeri Prof. Emin BİLGİÇ Şafak Matbaası Ank. 1993

URARTU KRALLIĞI Tarihi ve Sanatı Prof. Altan ÇİLİNGİROĞLU Yaşar egitim Kültür Vakfı- İzmir 1997

URARTU: SAVAŞ VE ESTETİK Prof. Okyay BELLİ Yapı Kredi Yay. 2003

GALATLAR ve GALATYA TARİHİ Anadolu’daki Yard. Doç. M. Ali KAYA Ege Üni. Ed. Fak. Yay. 2000

PİSİDYA TARİHİ Hellenistik ve Roma Devrinde Doç. Mehmet ÖZSAİT Edebiyat Fakültesi Yay. 1985

DOĞUBAYAZIT SEMPOZYUMU Ed. Oktay BELLİ Çekül Vakfı 2004

BERGAMA’DA FİKİR ADAMLARI Osman BAYLADI Bergama Belediyesi Yay. 1941

BERGAMA Tarihinde Su Yolları ve Çeşmeler Osman BAYLADI Bergama Belediyesi Yay.

ANTİK KAYNAKLARDA KARADENİZ BÖLGESİ Adem IŞIK T.T.K. 2001

ANTİK ÇAĞDA KENTLER NASIL KURULDU R. E. WYCHERLEY Arkeoloji ve Sanat Yay. 1986 Amerikada 1947′ de yayınlandı.

ANTİK STADİUMLAR Ark. Secda SALTUK İnkilap Kitabevi 1995

ANTİK YUNAN VE ROMA’DA MÜHENDİSLİK J. G. LANDERS Tubitak Yay. 1996
ESKİ ANADOLU MİMARLIĞI Rudolf NAUMANN T.T.K. 1975

ANTİK OLİMPİYAT OYUNLARI Judith SWADDLING Homer Kitabevi 2000

ANTİKÇAĞDA AYDINLATMA ARAÇLARI Ark. Sedef ÇOKAY Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü 1998

ANTİK DÜNYADA GÜNLÜK YAŞAM Ark. Ö. Selçuk GÜR Magister Turizm Yay. 1991
ESKİ YUNAN ÇÖMLEKÇİLİĞİ Kaan İREN Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü 2003

ANADOLU TANRIÇALARI Prof. Oktay BELLİ Promete Yay.

ZEUS’UN ANADOLU KÜLTLERİ Prof. Nuran ŞAHİN Akdeniz Medeniyetleri Ens.Yay. 2001

MARMARİS MÜZESİ Ticari Amforaları Ahmey Kaan ŞENOL Kültür Bakanlığı Yay. 2003

Arkeoloji Sanat Tarihi Araştırma Teknikleri Prof. Haşim KARPUZ Selçuk Üniversitesi Yay. 2001

ARKEO ATLAS Anadolu nun Tarih Öncesi Sayı-1 Atlas Dergisi_2002

ARKEO ATLAS Anadolu da Kentleşme Sayı-2 Atlas Dergisi-2003

ARKEO ATLAS Hititler, Tunç Çağı Sayı-3 Atlas Dergisi-2004

ARKEO ATLAS Doğu nun Demir Çağı Sayı-4 Atlas Dergisi-2005

ANTİK BÖLGE KİTAPLARI

anadolu_arkeolojik_bolgeleri.gif

ADI ALT BAŞLIK YAZARI Yayıncı Y. Tarihi

ANADOLU’NUN TARİHİ COĞRAFYASI Prof. Veli SEVİN Türk Tarih Kurumu 2001

Antik Çağ Türkiye Tarihi Coğrafya Bölgeleri Dr. Emrullay GÜNEY Bilgili Yayın & Yapım 2000

ANTİK ÇAĞ TÜRKİYE KENTLERİ Dr. Emrullay GÜNEY Bilgili Yayın & Yapım 1999

ANTİK KENTLER, Mitoloji, Tarih, Arkeoloji Ark. Yusf GÜL İzmir, 1996

AIOLIS Prof. Bilge Umar Ak Yayınları 1980

AIOLIS Prof. Bilge Umar İnkilab Yay. 2002

BITHYNIA Küçük Asya Charles Texier Avrasya etnoğrafya vakfı 1997

BITHYNIA Prof. Bilge Umar Ak Yayınları

FİRİGYA, Kral Midas’ın Ülkesi Ertuğrul Algan-İrfan Ongar Esbank Kültür Yayınları

FİRİGYA, phrygia Nejat İşcan İşcan Yayınları Eskişehir, 2002

PHRYGIA Prof. Bilge Umar Ak Yayınları 1982

PHRYGIA Kültür Rehberi Ark. Hasan Tahsin Uçankuş Kültür Bakanlığı Yayınları 2002

GÜNEYDOGU ANADOLU Dr.İlhan Akbulut Cem Ofset 1997

IONIA Eski Çağda Ege Bölgesi George Been ARION Yayınları 1995

IONIA Prof. Bilge Umar Ak Yayınları 1979

IONIA Prof. Bilge Umar İnkilab Yay. 2001

KAPADOKYA Doğanın Mucizesi Nevşehir Valiliği

KARIA Eski ÇağdaMenderesin Ötesi George Been ARION Yayınları 2000

KARIA Prof. Bilge Umar İnkilab Yay. 1999

KILIKIA Prof. Bilge Umar İnkilab Yay. 2000

LYDIA Prof. Bilge Umar İnkilab Yay. 2001

LİKYA İNCELEMELERİ Prof. Sencer Şahin-Mustafa Adak Arkeoloji ve Sanat Yay. 2002

LYKIA Eski Çağda Lykia Bölgesi George Been ARION Yayınları 1997

LYKIA Işık Ülkesi Ark. İlhan Akşit Akşit Yay. 1998

LYKIA Prof. Cevdet Bayburtoğlu

LYKIA Prof. Bilge Umar İnkilab Yay. 1999

LYKIA Prof. Cevdet Bayburtoğlu Akmed Yay. 2004

MYSIA Prof. Bilge Umar Ak Yayınları 1984

PAPHLAGONIA Prof. Bilge Umar Ak Yayınları 1988

PHAPMPHYLİA Eski Çağda Güney Kıyıları George Been ARION Yayınları 1997

PISIDIA Prof. Bilge Umar Akbank

PONTOS Karadeniz Kapadokyası Prof. Bilge Umar İnkilab Yay. 2000

TRAKIA Prof. Bilge Umar Ak Yayınları

TROAS Prof. Bilge Umar Ak Yayınları 1983

TURABDİN, Canlı Kültür Mirası, Türkçe, İng. Alm. Holler Weger Herstellung-Production Yap. 1999

URARTU Savaş ve Estetik Prof. Oktay Belli Yapı Kredi Yayıncılık 2003

URARTU KRALLIĞI Prof. Altan Çilingiroğlu Yaşar Eğitim veKültür Vakfı 1997

ANTİK KENT KİTAPLARI, ANTİK KENT REHBERLERİ

perge-kap_.jpg

PERGE Anıtsal Kapı

ADADA Ark.Dr.Mustafa Büyükkolancı Göltaş Kültür Dizisi 1998

AIGAI Ark. Şükrü Tül Ege Yayınları -1995

AIZANOI REHBERİ Kütahya Müz. Mdr. Ark.Metin Türktüzün Dönmez Ofset Ank, 1998

ALABANDA & ALİNDA Arif Uyguç Aydın. 1999

ALACAHÖYÜK Adım Adım Ünal Yalçın İNTERMEDIA 1999

ALLIANOI Ahmet YARAŞ Bergama Yortanlı Kurtarma Derneği 2000

APHRODISIAS Prof.Kenan T. Erim Net Turistik Yayınları 2000

APHRODISIAS Adım Adım Ark.Cumali Ayabakan

ARYKANDA Prof. Cevdet Bayburtoğlu Homer Kitabevi 2003

ASLANTEPE (Malatya) Malatya Belediyesi

ASSOS Prof. Ümit Serdaoğlu Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1996

BERGAMA Arkeolojik Rehber Prof. Prof. Wolfgang Radt Türkie Turing ve Otomobil Kurumu 1984

BERGAMA Sanat Eserleri ve Abideler Osman Bayatlı Bergama Belediyesi Kültür Yayınları 1949

BERGAMA Su yolları ve Çeşmeler Ali Özinal

BERGAMA Fikir Adamları Osman Bayatlı

PERGAMON Antik Bir Kentin Tarihi ve Yapıları Prof. Wolfgang Radt Yapı Kredi Yayınları 2002

PERGAMON-BERGAMA De Ga Ajans Dega Ajans, İzmir, 2000

ASKLEPION Bergama Tarihinde Osman Bayatlı Bergama Belediyesi Kültür Yayınları

ÇATALHÖYÜK Konya Müz. Mdr.

ÇATALHÖYÜK Site Guide Book Ian Hodder

EFES Rehb.Hüseyin Çimrin Güney Books 1998

EFES Şadan Gökovalı Ticaret Matbaacılık

EFES Ark.Rüstem Duyuran Basın Yayın Turizm Müdürlüğü 1951

EFES San.Tar. Doğan GÜMÜŞ Do-Gü Yayınları 1993

EFES – MERYEM ANA Rehber Gözüyle Rehb. Oktay Gürsoy Sihap Yayınları 1983

EFES REHBERİ Peter Scherrer Ege Yayınları 2000

EFES TARİH ARKEOLOJİ Ar. Mz.Mdr. Sebahattin Türkoğlu Ticaret Matbaacılık 1971

EFES YAMAÇ EVLER Efes Mz, Müdürlüğü arkeoloğları Hitit Color

EFES’İN ÖYKÜSÜ Mz.Md.Sabahattin Türkoğlu Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1986

EFLATUNPINAR Hiti Anıtı Ark.A.Sırrı Özenir

GORDION Kazıları Ve Müzesi Rodney S. Young AnkaraTurizmi,eski eserleri ve müzeleri Sev. Der. 1975

HALIKARNASSOS Ve Bodrum Kalesi Ark.İlhan Akşit Doğruluk Matbaacılık İzmir

HARRAN Eski Çağda Aynur Özfırat Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1994

HARRAN Doç.Cihat Kürkçüoğlu Şanlıurfa Valiliği 2000

HASANKEYF İsmail Ertuğrul Yazarın Kendisi

HASANKEYF Antik Kent Hasankeyf Kaynakamlığı 1999

HASANKEYF Kültürlerin buluştuğu antik kent Belediye Başkanlığı

HATTUŞA Hitit Başkentinde Bir Gün Prof. Jurgen Seeher Ege Yayınları 1999

HERAKLEIA PONTIKE Tarihi Gelişimi ve Eski Eserleri Doç.Tayfun Akkaya Troya yayıncılık 1994

HIERAPOLİS Ark. Tevfik Gegeç Hitit Color

HIERAPOLİS Pamukkale Ark.İlhan Akşit Akşit Kültür ve Turizm Yayıncılık 2000

HIERAPOLİS Prof. Francesco D’andria Ege Yayınları 2003

IASOS Karia’da Bir Liman Kenti Kazı Ekibi Homer Kitabevi 2004

İSTANBUL, Eski Çağda Oğuz TEKİN Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü Yay. 2001

KAPADOKYA Ark. Murat Gülyaz-Rehb.İrfan Ölmez Dünya kitap kırtasiye turizm ticaret 1998

KAPADOKYA Mehmet Çuhadar REVAK 1997

KAPADOKYA Taş Kapıdan Taç Kapıya Gürsel Korat İletişim Yayınları 2003

KAPADOKYA Doğanın Mucizesi Nevşehir Valiliği

KAPADOKYA Yer altı Şehirleri Ark.Ömer Yörükoğlu-4 Ark. Aşık Ofset Ank. 1990

GÖREME Yıldız Ötüken Kültür ve Turizm Bakanlığı 1987

KARAİN MAĞARASI Prof. Işın Yalçınkaya T.T.K. 1989

KAUNOS Liman Agorasi- Çeşme Binası Prof. Cengiz Işık T.T.K. 1994

KAUNOS Prof.Baki ogün-Prof.Cengiz Işık Orkun&Ozan Med.Hiz. Ant.2001

KILISTRA Konya İl Trzm.Mdr.

KLAROS Doç. Nuran Şahin Ege Yayınları 1998

KNIDOS Antik Kent Rehberi Ark.Christina Bruns Özgan Knidos’u Araştırma ve Geliştirme Derneği Konya, 2002

KOMMAGENE Sekizinci Harika Mahmut Aslan Ajansmat 1995

KOMMAGENE Nemrut’tan Adıyaman’a Adıyaman Valiliği 2003

KOMMAGENE- NEMRUT Tanrıların Diyarı Mustafa Çoban Lale Ajans

LAGİNA, Prof. Ahmet Tırpan – Yrd. Doç. Bilal Söğüt, Anıl Ofset, 2005

NEMRUT Tanrıların Tahtları Prof. Firedrich Karl Dörner Türk Tarih Kurumu 1990

KSANTOS VE LETOON Rehberi Jacques Des Courtils Ege Yayınları 2003

LYMIRA Zemuri Taşları Prof. Jurgen Borchhardt Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1999

LYRBE/SELEUKEIA Torslarda bir antik kent Prof. Jale İnan Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1998

MAGNESİA AD MEANDRUM Prof. Orhan Bingöl Aydın Valiliği 1998

METROPOLIS Kazıların ilk beş yılı, Prof. Recep Meriç Medoder 1996

METROPOLIS 2002 Prof. Recep Meriç Meseder 2002

MİLETOS İzmir Ark.Mz.Md.Hakkı Gültekin 1961

MİLETOS Bir Tarih Alan M. Greaves Homer Kitabevi 2003

MYLASA VE ÇEVRESİ, Uygarlığın Başkenti Öğr.Grv. Ark.Abuzer Kızıl Milas Reklamcılık ve matbaa hizmetleri Mias, 2002

NYSA VE AKHARAKA Prof. Vedat İdil Yaşar Eğitim ve Kültür Vakfı 1999

PERGE TARİHİ Adnan Pekman T.T.K. 1989

PHOKAIA- FOÇA Ark. Suzan Özyiğit İzmir, 1998

Pısıdıa ANTIOKHEIA Ark. Dr.Mehmet Taşlıalan Göltaş Kültür Dizisi 1997

PRIENE KLAVUZU Ark.Rüstem Duyuran Eski eserler ve müzeler Genel Md. 1948

PRIENE REHBERİ Küçük Asyanın Pompei’si Frank Rumscheid Ege Yayınları 2000

SART Harabeleri Rehberi Ark. Güldem Yüğrüm Eski eserler ve müzeler Genel Md. 1973

SIMINTHEION Troas’ta Kutsal Bir Alan Prof. Çoşkun Özgünel Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü 2001

SİDE Orhan, Ümit Atvur İst. 1984

SİDE 1947-1966 Yılı Kazıları Ord.Prof.Arif Müfit Mansel Türk Tarih Kurumu 1978

SİDE Rehb. Serhat Kunar Net Turistik Yayınları 1995

SİDE KLAVUZU Ord.Prof. A.Müfit Mansel Eski eserler ve müzeler Genel Md. 1967

ANCIENT SIDE Ark.Ümit Orhan Atvurt Güney kartpostal ve turistik yayıncılık 1997

SMYRNA- İZMİR Efsaneden Gerçeğe Yaşar Aksoy İzmir Büyükşehir Belediyesi 2002

ESKİ İZMİR-1 Yerleşme Katları ve Athena Tapınağı Ord.Prof. Ekrem Akurgal T.T.K. 1997

STRATONIKEIA Ark.Dr.Mehmet Tırpan Konya, 1998

TERMESSOS (İng.) Mustafa Uysal-Azmi Buyruk Fırat Yayın Tanıtım Ant. 1990

TRALLEİS Doç.Rafet Genç Arkeoloji ve Sanat Yayınları 2003

TRALLEİS PROJESİ Doç.Rafet Genç

TREBENNA, Nevzat Çevik, Burhan Varkıvanç, Engin Akyürek, Akmed yay.-2005

TROIA REHBERİ Prof. Manfred Korfmann Ege Yayınları 1999

TROYA Rehber Mustafa Aşkın Keskin Color

TROYA Efsane ve gerçek arası bir kente yolculuk Yapı Kredi Sergi Yayınları Yapı Kredi Yayınları 2002

YUMUKTEPE 5.Yılında

ZEUGMA Halfeti- Rumkale Nezih Başgelen- Rifat Ergeç Arkeoloji ve Sanat Yayınları 2000

ARKEOLOJİ DENEME KİTAPLARI

efes.jpg

Dünyanın her ülkesinden gelen bu insanların arasında bilgili biri olarak yer almak istermisiniz?
Bu bölümde yer alan kitapları mutlaka okuyunuz.

Bu bölümde yer alan kitaplar.Arkeolojiyi sevdirecek, ilgilenenleri heyacanlndıracak ve sıkmadan bilgi verecek kitaplardır. Arkeolojiye merak duyanlara, arkeoloji öğrencilerine ve konuya ilgisi olanlara tavsiye edilir.
Sıralama önem derecelerine göre yapılmıştır.

TANRILAR MEZARLAR BİLGİNLER Arkeolojinin Romanı C.W.CERAM Remzi Kitabevi 1994 Yazılışı,1949 (Yazıldığı yıl 15 dile çevrildi)

TANRILARIN VATANI ANADOLU C.W.CERAM Remzi Kitabevi 1994 Yazılışı,1955 (Anadolu ören yerlerinin keşif öyküleri)

ANADOLU TANRILARI Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1955

ANADOLU EFSANELERİ Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1954

Halikarnas Balıkçısının burada yer alan kitapları, size Anadolu Ören yerlerini ve Anadolu Uygarlıklarını tanıtırken, nefis anlatımla Mitolojiyi sevdirecektir.

ANADOLUNUN SESİ Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1971

MERHABA ANADOLU Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1980

HEY KOCA YURT Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1972

ARŞİPEL Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1992

6. KITA AKDENİZ Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1982

SONSUZLUK SESSİZ BÜYÜR Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1983

DÜŞÜN YAZILARI Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1981

İMBAT SERİNLİĞİ Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 2002

Mektuplarıyla Halikarnas Balıkçısı Azra ERHAT

İŞTE İNSAN Azra ERHAT

BİR ARKEOLOĞUN ANILARI Ord. Prof. Ekrem AKURGAL Tubitak 1999

ARKEOLOJİ, Bir Bilimin Katmanları Cogito Y.K.Y. 2001

ARKEOLOJİ, Dipyen Gelen Sanat Sanat Dünyamız,80 Y.K.Y. 2000

ARKEOLOJİ NİYE? NASIL? NE İÇİN? Toplumsal Arkeoloji Platformu Ege Yay. 2003

EFES’İN ÖYKÜSÜ Ark. Sebahattin EYÜBOĞLU Arkeoloji ve Sanat Yay. 1986 ( Antik Çağ insanları nasıl yaşıyor, nasıl vakit geçiriyor, sosyal yaşantıları bu kitapda. Sosyal hayatlarını anlatan daha iyi bir eser yok.)

AYASOFYANIN ÖYKÜSÜ Ark. Sebahattin EYÜBOĞLU Yazıcı Yay. 2002

İŞTE ANADOLU Ömer TUNCER Arkeoloji ve Sanat Yay. 1993

ESKİ ANADOLU Kürşat BAŞDEMİR Kaynak Yay. 1999

Uygarlıklar Kavşağı Anadolu Derman BAYLADI Say Yay. 1996

TARİHE YOLCULUK Derman BAYLADI Say Yay. 1997

DOĞA ANA KUBABA Prof. Fahri Işık Akdeniz Medeniyetleri Ens. 1999

SÜRGÜNDEKİ ZEUS Sefa TAŞKIN Bergama Belediyesi Yay. 1990

MYSIA VE IŞIK İNSANLARI Sefa TAŞKIN

TROIA Hazineleri veya Schliemann’ın düşü Herve DUCHENE Y.K.Y. ( Gerçek bir İndiana Johns senaryosu)

HİTİTLER VE HATTUŞA İştar’ın Kaleminden Muazzez Hilmiye ÇIĞ Kaynak Yay. 2000

KİLDEN KİTAPLAR Edvard CHIERA Çantay Kitabevi 1996 (Prof. Ali Dinçol bu kitabı okudu ve Arkeoloji bölümünü seçti) )

HADRIANUS’UN ANILARI Marguerite YOURCENAR Adam Yay. 1964

LYKIA EFSANELERİ Hasan BARIŞCAN İnkilap Kitabezi 1996

EGE EFSANELERİ Hasan BARIŞCAN İnkilap Kitabezi 1998

EGE KÜLTÜRÜ Yaşar AKSOY İnkilap Kitabezi 1999

HALİKARNAS KADIRGASI Yaşar AKSOY İnkilap Kitabezi 1997

MAVİ SÜRGÜNE DOĞRU Cüneyt OKAY Kültür ve Turizm Bakanlığı 2001

ANTİK KENTLER Ark. Yusuf GÜL İzmir-1996

BÜYÜK İSKENDER, üç cild roman Valerio Massimo MANFREDİ Can Yayınları 2000 (Büyük İskender’in hayatını birde bu üç ciltlik romanda okuyun)

BÜYÜK İSKENDER, üç cild roman DROYSEN Sosoyal yyınlar 2000

ARKEOLOJİ GEZİ KİTAPLARI
GEZGİNLERİN ARKEOLOJİ KİTAPLARI

hierapolis-kastabala__tiyatro.jpg

Hierapolis – Kastabala gezim, Ceyhan ovasında yazın ortasında benden başka hiç bir gezgin sağanak yağmura yakalanmamıştır, tahmin ederim. Yağmur bir gezgini engelleyemez…

MAVİ YOLCULUK – 1 Azra ERHAT İnkilap Kitabevi

MAVİ YOLCULUK – 2 Azra ERHAT İnkilap Kitabevi

MAVİ ANADOLU Azra ERHAT İnkilap Kitabevi 1997

MAVİ GEZİ Orhan DURU Ada Yay. 1987

KÜÇÜK ASYA, I-II-III Charles TEXIER Enformasyon ve Dökümasyon Hz. Vkf. 2002, Ank.

KARAMANYA Sır F. BEAUFORT Akdeniz Medeniyetleri Arş. Ens. 2002

TARSUS W.M. RAMSEY T.T.K. 2000

NEMRUT Dağında İlahlar Arasında Eleonore DORNER

Lord Stratfort Cannıng’in Tükiye Anıları Stanley Lane POOLE Yurt Yayınları 1988

Türkiye Gezisi ve İngiltere Dönüşü 1698-1702 Edmund D. CHISHULL Bağlam Yayınları 1993

KUTSA ANADOLU TOPRAKLARI Lord

KINROSS Nokta Yayınları 2003

Pamphylia ve Pisidia Kentleri Cilt 1 Pamfilya, Karl Graf von Lanckoronski, AKMED Çeviri Dizisi 2, 2005.

PONTOS TARİHİ P. Minas BIJISKYAN Çiviyazıları Yayınevi 1998

GEZGİNLERİN GÖZÜYLE İZMİR İlhan PINAR Akademi Kitabevi 1994

GRAVÜRLERLE TÜRKİYE. IV, V Kültür ve Turizm Bkn. 2002

ANTİK ÇAĞ YAZARLARI, ANTİK KİTAPLAR

saffo_1_.gif

ESKİ YUNAN EDEBİYATI Dr. Güler ÇELGİN Remzi Kitabevi 1990

AISKHYLOS Zincire vurulmuş Promethus Zincire Vurulmuş Prometheus Bilgi Yayınevi 1968

AISKHYLOS Agamemnon Miilli Eğitim Bakanlığı 1964

ARİSTOPHENES Kuşlar Remzi Kitabevi 1996

ARİSTOPHENES Bulutlar Milli Eğitim Bakanlığı 1994

ARİSTOPHENES Kadınların savaşı İş Bankası Yayınları 2000

AUGUSTUS Ankara Augustus Anıtı Cumhuriyet Yayınları 1999

CATULLUS İşte şair Kültür Bakanlığı 1998

CICERO Dostluk Milli Eğitim Bakanlığı 1962

EURIPIDES Bakkha’lar İş Bankası Yayınları 2003

EPIKTETOS Düşünceler ve sohbetler Kültür Bakanlığı 1999

EURIPIDES Herakles Maarif Vekaleti 1941

EURIPIDES Medeia Maarif Vekaleti 1941

EURIPIDES Troya’lı kadınlar Arkeoloji ve Sanat Yayınları 2002

FENELON Telemakhos’un başından geçenler Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları 1990

GAIUS IULIUS PHAEDRUS Masallar Kültür Bakanlığı 1998

GAIUS VALERIUS CATULLUS Şiirler Kültür Bakanlığı 1999

GENÇ PLINIUS Genç Pilinius’un Anadolu Mektupları Yapı Kredi Yayınları 2001

HERODOT Herodot Tarihi Remzi Kitabevi 1991

HESEIDOS Hedeidos eseri ve kaynakları Hesiodos Eseri ve Kaynakları Türk Tarih Kurumu 1991

HESEIDOS İşler Milli Eğitim Bakanlığı 1948

HOMEROS Ilyada Can Yayınları 1984

HOMEROS Odysseia Can Yayınları 1998

KSENOPHON Anabasis(Onbinlerin Dönüşü Sosyal Yayınları 1985

KSENOPHON Yunan Tarihi

XENOPHON Yunan Tarihi ( Hellenika ) Sergi Yayınevi İzmir-1984

KSENOPHON Sokratesten alıntılar Türk Tarih Kurumu 1997

KSENOPHON Şölen ve Lakedaimonion Politeia

XENOPHON Şölen (Spartalıların Anayasası) Sergi Yayınevi İzmir-1984

KSENOPHON Yunan Tarihi 4.Kitap

SAMSATLI LUKIANOS Seçme Yazılar, I_II_III Kültür Bakanlığı 1999

SAMSATLI LUKIANOS Seçme Yazılar Sosyal Yayınları 1992

LUKIANOS Aleksandros yada düzmece Yalvaç Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1997

MARCUS AURELIUS ANTONINUS Historia Augusta Historia Augusta Arkeoloji ve Sanat Yayınları 2002

MENANDROS Huysuz adam Mitos Boyut Yayınları 2001

MOUSAIOS Hera ile Leandros Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1987

OVIDIUS Aşk sanatı Payel Yayınları 1994

PLATHON Ion Milli Eğitim Bakanlığı 1997

PLATHON Hipparkhos ve Kleitophon Milli Eğitim Bakanlığı 1994

PLATHON Şölen,Lysis Remzi Kitabevi 1972

PLATHON Sokratesin müdafası Maarif Vekaleti 1958

PLATHON Kharmides Milli Eğitim Bakanlığı 1965

PLATHON Devlet Adamı Maarif Vekaleti 1941

PLATHON Devlet Adamı

PLUTHARKOS Büyük İskender Rado Yayınları 1980

PLUTHARKOS Gracchus Kardeşler Belge Yayınları 2001

PLUTHARKOS Marcus Antonius Türk Tarih Kurumu 1992

PLUTHARKOS Lykurgos’un Hayatı İş Bankası Yayınları 2002

PLUTHARKOS Yaşamlar XXI Cumhuriyet Yayınları 1999

PROKOPIUS Bizansın Gizli Tarihi

SAPPHO Seçme şiirler Kıbele Yayınları 1996

SAPPHO Sappho’nun bütün şiirleri Yön Yayınları 1994

SENECA Ahlaki Mektuplar Ahlaki Mektuplar (Epistulae Morales) Türk Tarih Kurumu 1999

SENECA Trayo’lı kadınlar Kültür Bakanlığı 1998

SOPHOKLES Aias Maarif Vekaleti 1941

SOPHOKLES Elektra Maarif Vekaleti 1941

STRABON Cografya Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1987

THUCYDIDIS Periklesin Agıt Nutku İst.-1973

TIBULLUS Albius Sevgi Şiirleri Sevgi Şiirleri (Elegiae) Kültür Bakanlığı 2001

TITUS LIVIUS Roma Tarihi Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1992

VERGILIUS Aeneis Öteki Yayınevi 1998

VERGILIUS Sıgırtmaç türküleri Sıgırtmaç Türküleri ( Bucalica ) Payel Yayınları 1994

VITRIVIUS Mimarlık üzerine on kitap

MİTOLOJİ KİTAPLARI

satyr_den_kacan_nymphe.jpg

MİTOLOJİ SÖZLÜĞÜ Azra ERHAT Remzi Kitabevi 1972

MİTOLOGYA ( 100 Soruda ) Behçet NECATİĞİL Gerçek Yay. 1969

KLASİK YUNAN MİTOLOJİSİ Şefik CAN İnkilap Kitabevi 1970

YUNAN VE ROMA MİTOLOJİSİ Colette ESTIN- Helene LAPORTE Tübitak 2002

MİTOLOJİ VE İKONOGRAFİ Doç. Bedrettin CÖMERT Ayraç Yay. 1999

ANTİK YUNAN’DA SANAT VE MİTOLOJİ Troya Efsanesi Thomas H. CARPENTER Homer Kitabevi 2002

BATI ANADOLU MİTOLOJİSİ Ark. İlhan AKŞİT Çanakkale Seramik 1979

TELEMAKHOS’UN Başından Geçenler Fenelon M.E.B. 1990

Minyatürlerle Anadoludan Efsaneler Kültür Bk.Yay.

SANAT TARİHİ KİTAPLARI

etruscan_black_figure_vase_.jpg

Etrüsk, siyah figürlü vazo

RENKLİ TANRILAR, Antik Heykel Sanatında Çok Renklilik, Alman Arkeoloji Enstitüsü, 2006

ESKİ YUNAN SANATINI TANIYALIM Dr. Flavio CONTİ İnkilap Kitabevi 1997

ROMA SANATINI TANIYALIM Dr. Malcolm COLLEDGE İnkilap Kitabevi 1997

ANTİK YUNAN’DA SANAT VE MİTOLOJİ Thomas H. CARPENTER Homer Kitabevi 2002

YUNAN HEYKELİ Arkaik Dönem Prof. John BOARDMAN Homer Kitabevi 2001

HELLENİSTİK HEYKEL Prof.R.R.R.SMITH Homer Kitabevi 2002 Aphrodisias Kazı Başkanı

ESKİ YUNAN ÇÖMLEKÇİLİĞİ Kaan İREN Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü 2003

PERGE’NİN Roma Devri Heykeltaşlığı Prof. Jale İNAN Arkeolji ve Sanat 2000

MİTOLOJİ VE İKONOGRAFİ Doç. Bedrettin CÖMERT Ayraç Yayınevi 1999

ANADOLU’DA İLK TÜRK MİMARİSİ Prof. Oktay ASLANAPA

ANADOLU SELÇUKLU MİMARİSİ Prof. Haşim KARPUZ Selçuk Üniversitesi 2001

Batı Anadolu 14.yy. Beylikler Mimarisi Yapım Teknikleri İlknur Aktuğ KOLAY Atatürk Yüksek Kurumu Ank-1999

DEĞİŞİMİN TANIKLARI, Selçuk MÜLAYİM, Kaknüs Yayınları 1999 ( Ortaçağ Türk Sanatında Süsleme ve ikonağrafi)

ANTİKA VE ESKİ ESERLER KLAVUZU, Mehmer ÖNDER T. İş Bankası Yay. 1998

SANAT TARİHİ ANSİKLOPEDİSİ, I. II. Cild Bateş Yayınları 1980

TÜRK DÜNYASI KÜLTÜR ATLASI I. II. III. Cild Türk Kültürüne Hizmet Vakfı 1997

İKONALAR (Ayosofya Müzesi ikonları) Nilay YILMAZ Kültür ve Turizm Bkn.

MÜZE VE SARAY ARKEOLOJİ KİTAPLARI
MÜZE VE SARAY REHBERLERİ

efes_muzesinden-3.jpg

Selçuk, Efes Müzesi

TÜRK MÜZECİLİĞİ Ferruh Gerçek, Kültür Bakanlığı yayınları, 1999

MÜZE MUSEUM Sayı:1 Müze Dergisi Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bşk. 1989

MÜZE MUSEUM Sayı:2-3 Müze Dergisi Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bşk. 1990

MÜZE Konya Müz.Md. Konya Müz Müdürlüğü 2004

AKADAMAR KİLİSESİ Prof. Gönül Öney Kültür Bakanlığı Yayınları 1989

ALANYA MÜZESİ Müze çalışanları Alanya Esk.Es.Sev Der Aln.1995

AMASYA MÜZESİ San.Trh.Mehmet Tektaş Tercüman Yay. 1982

ANADOLU NEDENİYETLERİ MÜZESİ Tüm Müze Görevlileri Anadolu MedeniyetleriMüzesini Koruma Dr.

ANADOLU NEDENİYETLERİ MÜZESİ Raci Temizel Ank.Eski eserleri ve müzeleri sevenler derneği 1975

ANADOLU NEDENİYETLERİ MÜZESİ Tanrılar-Tanrıçalar Ark.Belma Kılıçoğlu Anıtlar veMüzeler Genel Müdürlüğü 1992

ANITKABİR REHBERİ Ark. Nurettin Can GÜLELİ Türk Tarih Kurumu 1973

ANTAKYA MOZAİKLERİ Jale Rüstemoğlu Zirem Yayınları Antk-2002

HATAY MÜZESİ REHBERİ Hatay Esk.Es.Sev.Der.

HATAY MÜZESİ ve Çevresi Dömez Ofset Müze Eserleri Trs.Yay. Ank.

ANTALYA MÜZESİ REHBERİ Ant.Esk.Es.Sev.Der. 1981

AYASOFYA MÜZESİ Müz. Md. Erdem YÜCEL Ak Yayınları 1986

AYASOFYA ve Müzeler Rehberi Ayaİrini-İmrahor-Kariye-Fethiye-Tekfur Komisyon Dömez Ofset Müze Eserleri Trs.Yay.

AYASOFYA’NIN ÖYKÜSÜ Ark.Sabahattin Türkoğlu

BEYLERBEYİ SARAYI Milli Saraylar Md. TBMM milli saraylar daire başkanlığı 1993

BODRUM MÜZESİ Mz.Md.Oguz Alpözen

DOLMABAHÇE SARAYI Milli Saraylar Md. TBMM milli saraylar daire başkanlığı 1995

ESKİ ŞARK ESERLERİ MÜZESİ Komisyon Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu

GORDION MÜZESİ Prof. Kennth Sams-İlhan Temizsoy Anıtlar veMüzeler Genel Müdürlüğü

HAREM Ark.İlhan Akşit

İSTANBUL ARKEOLOJİ MÜZESİ Yıldız Meriçboyu Yapı Kredi Yayınları 1987

İSTANBUL ARKEOLOJİ MÜZESİ (Sümer-Akat-Asur-Babil-Hitit-Mısır) Resimli Rehberi-1962 Müz.Md. Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü 1962

İSTANBUL ARKEOLOJİ MÜZESİ (Yunan-Roma-Bizans) Resimli Rehberi-1962 Müz.Md. Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü 1966

İSTANBUL CAMİLERİ Prof. Tahsin ÖZ Turizm Tanıtma Bkn. 1964

İZMİR ARKEOLOJİ MÜZESİ Ark. Jale Öz Dedeoğlu A Turizm Yayınları 1993

KARİYE MÜZESİ San.Trh.Ugur Ayyıldız Net Turistik Yayınları

KARİYE MÜZESİ Ali Kılıçkaya Dömez Ofset Müze Eserleri Trs.Yay.

KRDZ.EREĞLİSİ ARKEOLOJİ MÜZESİ Komisyon Ereğli Dmr.ÇlkFab.

KONYA ARKEOLOJİ MÜZESİ Müz.Gen.Md.

KONYA ATATÜRK MÜZESİ Ant.ve Mz.Gn.Md.

KONYA MÜZESİ Konya Müz.Md.

KONYA HALI MÜZESİ Ant.ve Mz.Gn.Md.

MEVLANA MÜZESİ REHBERİ Mehmet Önder Ajans Türk Kültür Yayınları

MEVLANA MÜZESİ Valilik

MEVLANA MÜZESİ Mz.Md.Erdoğan Erol Konya Valiliği

MİLLİ SARAYLAR Milli Saraylar Md. TBMM milli saraylar daire başkanlığı 1987

SEYİT BATAL GAZİ Külliyesi Ark.Mz. İlyas Küçükcan Seyid Battal Gazi Vakfı Yayınları

SİDE MÜZE REHBERİ Ark.Ayşe-Rıfat Ergeç Side ve bölgesi eski eserleri ve Mz. Sev. Der. Ant. 1976

SÜLEYMANİYE CAMİİ, Yapılışı ve öözellikleri S. Mollaibrahimoğlu İst. 1984

TOPKAPI SARAYI Orhan Bayraktar Sümer Kitabevi 1996

TOPKAPI SARAYI Ark.İlhan Akşit

YALOVA ATATÜRK KÜŞKLERİ Milli Saraylar Md. TBMM milli saraylar daire başkanlığı 1993

ARKEOLOJİ GEZİ REHBERLERİ
ARKEOLOJİ REHBER KİTAPLAR

ephesos.jpg

ANITKABİR Rehberi Ark. Nurettin Can Gülekli

ANTİK ÇAĞ TÜRKİYE BÖLGELERİ TARİHİ COĞRAFYA Doç. Emrullah Güney Bilgi Yayın & Yapım 2000

ANTİK ÇAĞ TÜRKİYE KENTLERİ Doç. Emrullah Güney Bilgi Yayın & Yapım 1999

ANTİK KENTLER (İzmir) Ark. Yusuf Gül İzm.-1996

ARKEOLOJİ Prof. Cevdet Bayburtoğlu Kültür ve Turizm Bakanlığı 1982

BATI ANADOLU UYGARLIĞI Ark.İlhan Akşit Sandoz Yayınları 1980

ÇUKUROVA (İng.) Çuktob

DEMRE KALKAN ARASI, Antik Kentler, Görülecek Yerler Rhb. Hüseyin Çimrin Güney Books 1995

GELİBOLU YARIMADASI Tarihi Milli Parkı İl Trzm.Mdr.

İSTANBUL Camileri Tahsin Öz

İSTANBUL GEZİ REHBERİ Murat BELGE Tarih Vakfı 1993

KAPIDAĞ YARIMADASI ve Çevresindeki Adalar Reşit Mazhar Öztüzün Ozann Sanatevi 1953

Kaplıca Rehberi

KARADENİZ Gezi Rehberi Trabzon-Rize-Artvin-Batum Köksal Hapeloğlu Ritur Turizm & Seyahat 2001

KEKOVA Dr. Mehmet Hengirmen Engin Yayınevi 1993

KENTTEN İMPARATORLUĞA Anadolunun Eski Yerleşim Yerleri Celal Tuna İletişim 2000

MUĞLA Müzeleri Ören Yerleri Bölge Müze Müdürleri Muğla Valiliği

Tatil Rehberi-2000 Ege- Akdeniz Tatil dergisi ilavesi

Tatil Rehberi-2001 Ege- Akdeniz Tatil dergisi ilavesi

Tatil Rehberi-2003 Tatil dergisi ilavesi

Tatil Rehberi-2004 Tatil dergisi ilavesi

TURİSTİK TÜRKİYE REHBERİ Ark İlhan Akşit Akşit Kültür Turizm Sanat 1992

TURİZM REHBERİ Ulvi Okar Milliyet Yayınları 1981

TÜRKİYE Antik Kentler Rehberi Gezi-98 Ekin Yazılım

TÜRKİYE Giovanna Magi-Guilivano valdes Net Yayınları 1993

TÜRKİYE TARİHİ YERLER KLAVUZU Orhan Bayrak İinkilap Kitabevi 1979

TÜRKİYE Tarihsel Anıtları Prof. Bilge Umar İinkilap Kitabevi 1995

UYGARLIKLAR ÜLKESİ TÜRKİYE Ark. İlhan Akşit Akşit Kültür Turizm Sanat 2000

VANDERYA Van Gölü Havzası Öner Y. YILMAZ Günışığı Yayınları 2001

AKDENİZ UYGARLIKLARI ARKEOLOJİ KİTAPLARI

KİTABIN ADI, Alt Başlık, YAZARI, YAYINEVİ, Y. Tarihi

MİNOS UYGARLIĞI Stylianos ALEXIOU Arkeoloji ve Sanat Yay. 1991

ANTİK YUNAN Bir Keşfin Arkeolojisi Roland- Françoise ETIENNE Yapı Kredi Yayınları 2003

GEOGRAPHICA, Yeniden keşfedilen Yunanistan, Mehmet Ali GÖKAÇTI İletişim Yayınları 2001

BİZANS SİYASAL DÜŞÜNCESİ G. L. SEIDLER V Yayınları Ank.- 1986

BİZANS’IN GİZLİ TARİHİ PROKOPIUS Nisan Yayınları 1999 İlk basım, 1623

BİZANS’IN ALTINLARI Mıchel KAPLAN Yapı Kredi Yayınları 1999

PONTUS MESELESİ Doç Mesut ÇAPA
EVVEL ZAMAN İÇİNDE MEZOPOTAMYA J. BOTTERO / M. J. STEVE Yapı Kredi Yayınları 1994

MISIR Erdal- Necla YAVİ Yazıcı Yayınevi 2001

ESKİ MISIR TARİHİ VE MEDENİYETİ Prof. Afet İNAN Türk Tarih Kurumu 1956
DİNLER TARİHİ, I; II, III, IV cild Ansiklopedi

SÜRELİ ARKEOLOJİ YAYINLARI


YAYININ ADI YAYINCI SÜRESİ

KAZI SONUÇLARI TOPLANTISI KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Yılda bir kere yayınlanır.

ARAŞTIRMA SONUÇLARI TOPLANTISI KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Yılda bir kere yayınlanır.

MÜZE ÇALIŞMALARI VE KURTARMA KAZILARI SEMPOZYUMU KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Yılda bir kere yayınlanır.

BELLETEN TÜRK TARİH KURUMU Üç ayda bir yayınlanır

TÜBA-AR Türkiye Bilimler Akademisi Arkeoloji Dergisi

ARKEOLOJİ VE SANAT DERGİSİ Arkeoloji ve Sanat Yayınları İki ayda bir yayınlanır

TÜRK ARKEOLOJİ DERGİSİ

ANA SAYFADAKİ MESAJ KUTUSUNA,
GÖRÜŞ, ÖNERİ, İSTEK ve DİLEKLERİNİZİ
BIRAKABİLİRSİNİZ
MUHAKKAK DETAYLI CEVAP ALACAKSINIZ
AVGG

Efes Antik Kenti

İlk çağın en ünlü şehirlerinden biri olan Efes Antik Kenti, Küçük Menderes nehrinin sularını boşalttığı körfezin yakınında kurulmuştur. Tarıma elverişli toprakları, Doğu’ya açılan büyük ticaret yolu oluşu, gerek putperestlik gerekse Hıristiyanlık döneminde çok önemli bir dini merkez oluşu, tarihe büyük bir kent olarak geçmesini sağlamıştır. İlim ve sanat dünyasında da adını duyurmuş, ünlü kişiler yetiştirmiştir. Bunlar rüya tabircisi Ardemidotus, şair Callinos ve Hipponax, filozof Heraklitos, Ressam Parrhasius, gramer bilgini Zenodotos, hekim Soranos ve Rufus’tur. Efes Antik Kenti’nin tarihi M.Ö.6000’lere uzanmaktadır ki bunu, son yıllarda Arvalya ve Çukuriçi höyüklerinde ele geçen buluntular ortaya çıkarmıştır.

Ayasuluk Tepesi‘nde yapılan kazılarda burada Erken Tunç Çağından günümüze kadar kesintisiz yerleşmenin varolduğunu göstermiştir. Bu da eski Efes’in Ayasuluk Tepesi‘nde olduğunu, buranın Anadolu kavimleri ve Hititler tarafından iskan edildiğini ispatlamaktadır. Ayrıca Hitit yazılı metinlerinde Apasas olarak geçen kentin bu kent olduğu da kesinleşmiştir. Antik yazarlar Strabon ve Pausinias, tarihçe Herodot, Efes’li şair Callinos gibi antik kaynaklar Efes’in Amazonlar tarafından kurulduğuna ve yerli halkın Karyalılar ve Leleglerden oluştuğuna işaret etmektedirler.

M.Ö.11 yüzyılda Atina Kralı Kodros’un oğlu Androklos, diğer kolonistler gibi Anadolu’ya gelmiş, Efes Antik Kenti civarına yerleşmiştir. Söylenceye göre; Androklos yeni bir şehir kurmak için yol çıkmadan önce kahine danışır. Kahin ona şehri kuracağı yerin bir balık ve yaban domuzu tarafından gösterileceğini söyler. Adamlarıyla birlikte Anadolu kıyılarına adım adan Androklos yakaladıkları balıkları tavada pişirirken, tavadan fırlayan bir balığın sıçrattığı kıvılcımlar çalıları tutuşturur. Çalıların arkasında bulunan bir yaban domuzu alevlerden korkarak kaçmaya başlar. Bunu Andraklos kahinin söylediklerini hatırlar ve atına binerek yaban domuzunu takip eder ve onu öldürür ve yaban domuzunu öldürdüğü yere kentini kurar. Bu söylence Hadriyan Tapınağı’nın frizlerinde betimlenmiştir. Bu kabartmaların orijinalleri ise Efes Müzesi‘nde sergilenmektedir.

Efes Antik Kenti Tiyatro

Helenler buraya geldiklerinde Anadolu’nun hemen hemen her yerinde olduğu gibi Ana Tanrıça Kybele’yi baş tanrı olarak buldular. Yerli halkla anlaşabilmek için Artemis’i ana tanrıçayla bir tutarak aynı yerde tapınmaya başladılar. Artemis Efes’te Anadolu’nun ana tanrıçası Kybele’nin yerini alarak bereket tanrıçası olmuştur. M.Ö. 625 yılında ilk Artemis tapınağı inşa edilir. M.Ö. 7.yy’da kent Kimmerler’in istilasına uğrar ve Artemis Tapınağı yerle bir edilir. M.Ö. 560’da Lidyalı’lar tarafından Efes ele geçirilir ve kent Artemision çevresine taşınır. Bugün gezilen Efes Büyük İskender’in generallerinden Lysimachos tarafından Bülbül ve Panayır Dağları arasındaki vadide M.Ö. 3.yy da kurulmuştur. Kent Akdeniz’in önemli deniz ticaret merkezlerinden biri olmuştur. M.Ö. 2.yy’da Romalıların egemenliği altına giren Efes hızla gelişmeye başlamış ve Roma İmparatorluğunun Küçük Asya’daki başkenti olarak M.S. 2.yy’la kadar en parlak dönemini yaşamıştır. O dönemde kentin nüfusu 250 bin’e ulaşıyordu.

Yaşanan büyük depremler ve Bizans Döneminde Küçük Menderes’in getirdiği alüvyonlarla dolan limanın büyük bir bataklık oluşturması ve sıtma salgınının baş göstermesi sonucunda kent terk edilir. Efesliler kentin ilk kurulduğu Ayasuluk Tepesi’ne yerleşirler. 1304 yılında Selçuklu’lar tarafından ele geçirilen kent 1426 yılında Osmanlı topraklarına katılır. 1914 Ayasuluk adı Selçuk olarak değiştirilmiştir. 1957 yılında İzmir’in ilçesi olmuştur.

Efes Antik Kenti Memius Anıtı

Efes Antik Kenti Yapıları

– Magnesia Kapısı
– Doğu Gymnasiomu
– Odeon
– Devlet Agorası
– Prytaneion (Belediye Sarayı)
– Memmius Anıtı
– Domitian Tapınağı
– Kuretler Caddesi
– Trajan Çeşmesi
– Skolastika Hamamları
– Latrina
– Hadrian Tapınağı
– Yamaç Evler
– Aşk Evi
– Celsus Kütüphanesi
– Mazeus-Mithridates Kapısı
– Ticaret Agorası
– Mermer Cadde
– Tiyatro
– Arkadiane Caddesi
– Tiyatro Gymnasiumu
– Liman Gymnasiumu ve Hamamları
– Çifte Kiliseleri (Konsül Kilisesi)
– Stadyum
– Vedius Gymnasiumu
– Yedi Uyuyanlar
– ST.Jean Kilisesi
– İsa Bey Camii
– Ayasuluk Kalesi

Efes Antik Kenti Kuretler Caddesi

Efes Antik Kenti Ulaşım

Efes Antik Kenti’ne İzmir-Aydın karayolundan ulaşabilirsiniz. Selçuk’tan 3 km mesafedeki Efes Antik Kenti‘ne, Kuşadası’na giden yolun solundan (Artemis Tapınağı’nı geçtikten sonra)Efes tabelasının bulunduğu ağaçlı yoldan (yol aynı zamanda Yedi Uyuyanlar’ın da yoludur) girilir. Selçuk önemli yolların kesiştiği bir noktada bulunduğu için pek çok otobüs firmasıyla ulaşım sağlamak mümkün. Selçuk otogarından Efes Antik Kenti’ne giden minübüsler var; özel aracınızla gidiyorsanız da Efes Antik Kenti’ne gidene kadar o kısacık mesafede görmeniz gereken daha çok şey olduğunu farkedeceksiniz. Dilerseniz Selçuk merkezinden bir bisiklet kiralayarak ya da yarım saatlik bir yürüyüş yoluyla da Efes Antik Kenti’ne ulaşabilirsiniz. Bununla birlikte Efes Antik Kenti’ne sadece 1 km uzaklıkta küçük uçakların iniş kalkışına müsait Efes Havaalanı bulunuyor.

www.izmirturizm.gov.tr – Sitesinden Alınmıştır

http://www.onlinegezgin.com/?cat=4

Maya Uygarlığı-Mayalar

Maya Uygarlığı (Mayalar)

Sayfa: (1/1)

MuratbanK:
Maya Uygarlığı (Mayalar)

—

Mayalar

Orta Amerika’nın Kızılderili halkı. Kelimenin tam anlamıyla maya, Yucatan yarımadası yerlilerine ve onların anadillerine verilen addır. Bununla birlikte, eski maya medeniyeti. Mayaların kültür bölgesi veya maya-kişe dil gruplarını belirtmek gibi çeşitli ve geniş anlamlar da taşır.

Modern Yucatan Mayaları

Günümüzde, Mayalar etnik yönden, Yucatan yarımadasındaki nüfusun en büyük kısmını meydana getirirler. Fizik olarak kısa boylu (boy ortalaması: erkeklerde, 1,55 m; kadınlarda, 1,42 m’dir), kuvvetli yapılı, son derece yuvarlak kafalı, derileri bakır renginde veya siyahla koyu kahverengi arası, düz, kalın saçlı insanlardır. Birçoğunun gözlerinde epikantus vardır.

Kültür yönünden, yerli hayat seviyesi köklü değişimlere uğramıştır: bu değişim, ilkin İspanyol fetih ve sömürgeleştirmesiyle, daha sonra da, batı sanayi medeniyetinin etkisiyle oldu. Bu etkenler yarımadanın doğu kısmında (Quintana Roo) çok daha az duyuldu.

Bölge halkı sömürgeleştirme sırasında İspanyollara karşı ayaklandı ve büyük bir inatla geleneklerini korudu. 1847’de, Meksika’nın bağımsızlığını kazanmasından sonra, Yucatan’ın, İspanyolların üç yüzyıldan beri sömürgeler kurdukları bölgelerde yaşayan yerliler, beyaz şeflerine karşı ayaklandılar (Kastlar savaşı).

Ayaklanma 1850’de bastırıldığı zaman bir kısım halk Quintana Roo cengellerine kaçtılar ve burada 1901’e kadar silâhlı direnmeye devam ettiler. Hattâ bu tarihten sonra bile, Quintana Roo’nun iç kısımlarında yaşayan yerli topluluklar ayrı yaşama siyasetini sürdürdüler ve Federal hükümetin herhangi bir müdahalesine karşı koydular ve siyasi bakımdan geleneksel kabile teşkilâtına döndüler, fakat 1935’ten itibaren Meksika milletinin bir parçası olma eğilimini gösterdiler.

Eski Mayalar

Bölge, İspanyolöncesi maya medeniyetinin yayıldığı alan şu bölgeleri kapsar: bugünkü Guatemala ve İngiliz Hondurası’nın tümü; Batı Honduras; El Salvador ve Meksika’da, Chiapas ve Tabasco’nun doğu kısımları; Campeche ve Yucatan devletleri ve Quintana Roo bölgesi. Bu coğrafi alan, Avrupalıların keşfi sırasında maya-kişe dili konuşulan alanla hemen hemen aynıdır. Yalnız Huaxtec’ler (Huastec’ler) maya-kişe dil grubuna ait bir dil konuşmakla birlikte, ispanyolöncesi maya sahasının dışında kalırlar.

Arkeologlar, Huaxtec’lerin dil yönünden akraba sayıldıkları Mayalardan, çok eski bir tarihte (belki M.Ö. 1000 yılında veya daha da önce) ayrıldıklarını ve huaxtec kültürünün diğer maya kültürlerinden geniş ölçüde farklı olduğunu ortaya koydular. Buna karşılık fetih sırasında, Guatemala’nın pasifik kıyılarında ve Lempa ırmağının güneydoğusunda El Salvador’da oturan Pipil’leri de eski maya alanına sokmak gerekir. Pipil’ler Orta Meksika’nın nahuatl dilinin değişik bir şekli olan nahuat dilini konuşurlardı.

Bununla birlikte arkeologlar Pipil’lerin oturduğu bölgenin, Guatemala dağlık bölgelerinin ve Batı Honduras’ın tarihiyle yakından bağlantılı olduğunu ispatladılar. Hem coğrafya, hem tarih açısından Maya’yı üç kısma ayırmak mümkündür:

1. Kuzey Maya, 18 derece 30′ kuzey enlemini geçen Yucatan yarımadasını kapsar;

2. Merkezi Maya, bu çizginin güneyindeki ovalar ve dağ etekleriyle Chiapas-Guatemala dağlık bölgelerinin kuzeyini kapsar;

3. Güney Maya, Chiapas Guatemala dağlık bölgelerini, Guatemala’nın pasifik kıyılarının batısına düşen kısmını içine alır.

Kültür yönünden Maya, etnologların Meso-Amerika adını verdikleri geniş kültür alanının güney kısmını teşkil eder. Meso-Amerika, Merkezi ve Güney Meksika’yı, İngiliz Hondurası’nı, Guatemala’yı, Batı Honduras’ı ve El Salvador’u kapsar. Bölgesel ayrılıklara rağmen, İspanyolöncesi devirlerde Maya’da gelişen medeniyetler temel olarak yerleşik tarımın köklerini de kapsayan ortak bir kültürü paylaşır. Bu kültürün başlangıcı M.Ö. 1000 yılından öncesine kadar çıkar.

İlk Devirler

Botanikçiler Chiapas-Guatemala dağlık bölgesini, ekilen bitkilerin gelişmesi yönünden önemli bir merkez kabul ederler. Bu bitkilerin başlıcaları fasulye (Phaseolus vulgaris) ve mısır çeşitleridir.

Mısırın anavatanının Güney Amerika olduğu ve Guatemala dağlık bölgesinde Tripsacum cinsinden yabani bir bitkiyle melezleştirme yoluyla, yalnız ılıman bölgelerde değil, aynı zamanda rutubetli tropikal ovalarda da yetişmesini sağlayacak birtakım özellikler kazandığı sanılır. Bu, Güney Maya’ya, ilk-maya (proto-maya) kültürünün gelişmesi alanında bir öncelik kazandırır. 1940’ların sonunda keşfedilen arkeoloji buluntuları bu bölgede, diğer kesimlerdekine benzer bir kültürün geliştiğini ortaya çıkardı.

Maya bölgesindeki yerleşik kültürlerin ilk devrine Gelişme devresi, Arkaik veya Klasiköncesi devir adı verilir. Aşağı yukarı MS 200’de son bulan bu devrin kesin başlangıç tarihini vermeye yetmez. Bununla birlikte, Meso-Amerika’nın diğer kısımlarıyla karşılaştırmalar yaparak, bulunan en eski kültür kalıntılarının M.Ö. 1000 yılına veya daha da önceye ait olduğu söylenebilir.

Guatemala’nın dış mahallelerindeki çukurlarda bulunan aile kalıntıları, Güney Maya sahasında insan yaşadığının en eski delilleridir. Bu kalıntılar, mısırı olduğu kadar diğer bitkileri de yetiştirdikleri sanılan yerleşik halka aittir. Bu insanlar, sırıklardan yapılmış, saz damlı, kerpic evlerde topluluklar halinde yaşarlardı.

Kılıçlarını ve kazmalarını cama benzer çok sert bir volkanik taştan, taş baltalarını da yeşil taştan yaparlardı. Ayrıca sepet, hasır da örerlerdi. Çok güzel çömlekler, pişmiş topraktan insan veya maymun figürleri, kalıplar ve mühürler de meydana getirdiler. Bu kültür, Merkezi Meksika’nın arkaik kültürlerine yakın bir seviyededir.

Milât öncesinin son yüzyıllarından miladi tarihin başlarına kadar süren devir, Güney Maya’da kültürün en çok geliştiği bir dönemdir. Guatemala’nın güneybatısında arkeolojik bir bölge olan Kaminaljuyu’daki 200 küçük tepenin büyük bir kısmı bu dönemde yapılmıştır. Bu tepeciklerin en büyüğü piramit şeklinde bir platformdur (yüksk. 20 m), içinde hücre şeklinde iki mezarlık bulunur. Bu odalardan birinin ortasında, tahta bir platformun üzerinde hükümdarın cesedi uzanır.

Etrafını çeviren birçok insan cesedinin ona öbür dünya yolculuğunda arkadaşlık etmesi için kurban edildiği sanılır. Ayrıca, yeşim taşı, kemik, deniz kabuğu, pirit süslemeleri ve yığın halinde zarif çömlekler gibi zengin mezar sunguları da etrafını sarar. Bu derece ince iş ve emekle meydana getirilen mezar, insanlar arasındaki sosyal ilişkilerin ne kadar geliştiğini ortaya koyar. Pasifik kıyılarında da büyük arkeolojik bölgelerin olduğu bilinir.

Merkezi Maya’da insanların yaşadığını gösteren en eski kalıntılar, çömlekler, taş ve kemikten yapılmış âletler ve deniz kabuğu süslemeleridir. Bu kalıntılar, Guatemala’nın Peten idare bölgesindeki Uaxactun harabelerinde, daha sonraki bir devre ait olan yapıların altındaki bir yığınakta bulunmuştur. Değirmen taşlarına rastlanmaması, bu devirde Merkezi Maya’da henüz mısır yetiştirilmediğini gösterir.

Uaxactun’da veya Merkezi Maya’nın herhangi bir bölgesinde, bulunan en eski binalar bu yığınaktan daha sonraki bir devre aittir. Burası merdivenli ve yassı piramit şeklinde dış duvarları, alçıdan yapılmış garip insan yüzleriyle süslü bir tapınağın temelidir. Bu tapınağın milâdi yıl ile MS 250 arasında yapıldığı sanılır.

Kuzey Maya’da 1940’tan sonra yapılan araştırmalar, bu bölgeye yerleşme tarihinin Maya’nın diğer bölümleri kadar eski olduğunu ortaya koyar. Yucatan’daki yapı mimarisinin başlangıcı da, Peten idare bölgesindeki kadar eskidir. Yaxuna’daki (Yucatan) yüksek suni tepeciğin yukarıda adı geçen Uaxactun tapınağıyla aynı devre ait olduğu sanılır.

Klasık Devir

MS 300’den 900’e doğru merkezi bölgede gelişen medeniyet, hem Maya’nın en parlak, hem de İspanyolöncesi Amerika’nın en önemli medeniyetiydi. Silavanus Griswold Morley bu döneme “Eski Maya imparatorluğu” adını verdi.

Bu parlak dönemi niteleyen özellikler şunlardır: büyük mimari gelişme ve tonozlu taş binalar; yüksek piramitlerin tepesindeki tapınaklar (bu tapınakların en yükseği Tikal’deki IV. tapınaktır; yüksk. 70 m); heykelcilik, resim ve süslü çömleklerde büyük bir gelişme; hiyeroglif yazısı; ileri matematik (sıfır kavramı, sayı ve işaretler sistemi vb); astronomi alanında görülen büyük gelişmeler; karmaşık takvim hesapları (“cüzün hesap”) dikilitaş kültü ve tabiat kuvvetleriyle doğrudan doğruya ilişkisi olmayan tanrılar.

Bu özellikler, J. Eric S. Thompson’ın dediği gibi “hiyerarşik kültür”ü meydana getirir. Bunlar, köy kültürünün unsurlarını gölgede bırakan, şehir kültürünün özellikleridir. Köy kültürünün unsurlarını çiftlik ve besin üretimi faaliyetleri, ev sanayileri ve doğrudan doğruya tabiat kuvvetlerine bağlı basit bir din meydana getiriyordu. Karmaşık takvim hesapları (zamanı ölçmek için yapılan uzun hesap sistemi) ve dikilitaş kültü, klasik maya medeniyetinin en orijinal özelliklerindendir.

Kültür Merkezleri

Klasik maya medeniyeti merkezlerinin, Tikal (Peten idare bölgesi, Guatemala), Halenque (Chiapas, Mexico) ve Copan (Honduras) olduğu sanılır. Diğer önemli yerler şunlardır: Usumacinta ırmağının drenajındaki (Meksika-Guatemala)

Bonampak, Yaxchilan ve Piedras Wegras; Uaxactun ve Holmul (Peten departmanı, Guatemala); Calakmul (Güney Campeche, Meksika); San Jose (İngiliz Hondurası) ve Aşağı Montagne vadisindeki (Guatemala) Qairigua.

Bazı akeologlar, bu merkezlerin birer gerçek şehir olduğunu kabul etmezler, onlara âyin merkezleri demeyi tercih ederler. Bu merkezlerin, bir şehir kadar geniş olduğu ve böylelikle nüfuslarının da çok olabileceği göz önünde bulundurulursa, bu merkezlerin dini olduğu kadar siyasi ve ticari merkez rolünü de oynamış olması muhtemeldir.

Güney Maya. Klasik dönem boyunca, Güney Maya ile Merkezi Meksika arasında sıkı ilişkiler kuruldu. MS 300 ve 600 yılları arasında Kaminaljuyu. Merkezi Meksika etkilerini, Copan’ın aşağısındaki Guatemala dağlık bölgelerine yayma merkezi hizmetini gördü.

1930’ların sonlarında, Alfred Vincent Kidder ve arkadaşlarının Kaminaljuyu’daki büyük mezarlarda ortaya çıkardıkları buluntular. Maya bölgesiyle Meksika vadisinin büyük bir merkezi olan Teotihuacan arasındaki ilişkileri açıklığa kavuşturur. Thompson, Pipil’lerin MS 700-850 arasında pasifik kıyılarına geldiklerini gösteren arkeolojik deliller keşfetmiştir.

Yucatan

Yucatan yarımadasındaki, Oxkintok (Yucatan devleti) ve Coba (Quintana Roo) harabeleri klasik döneme aittir. Uzak yerlere kadar uzanan bir yol sisteminin merkezi olan Coba özellikle, aşağı yukarı MS 600-750 yılları arasında gelişti. Yollarından biri 100 km kadardır. Yucatan, Campeche ve Quintana Roo’nun, Uxmal, Kabah, Sayil, Labna, Edzna, Santa Rosa, Xlabpak, Rio Bec, Xpuhil gibi birçok ünlü arkeoloji bölgesinin ve Chichen İtza’daki en eski binaların tarihi MS 600-100 arasına rastlar.

Çöküş Devri

Maya medeniyeti, belirli bir gerileme devrine girmeden, gelişmesinin doruğundayken birden çöktü. MS 800-900 (veya 950) yılları arasında, şehirler veya ayin merkezleri birbiri ardından söndü. Şehir kültürü (Thompson’ın “hiyerarşik kültür”ü) kayboldu ve yalnız köy kültürü kaldı. Bu tarihlerde köylerde bile nüfusun hayli azaldığı sanılır.

Bu buhranın sebepleri bilinmez. Bunu açıklamak için birçok varsayım öne sürüldü. Bazıları tamamen hayal mahsulüdür. En sağlam görünenler ise bu çöküşü toprağın kuvvetten düşmesine veya köylülerin hâkim sınıfa karşı ayaklanmalarına bağlarlar.

Arkeolojik belgeler de MS 630 yılından itibaren Merkezi Maya’nın kuzey ve güney bölgeleri arasında devamlı savaşlar olduğunu ortaya koyar. Maya medeniyetinin çökmesinde bütün bunların katkısı bulunmuş olabilir, yalnız bu faktörlerin Merkezi Maya’dan çok daha geniş topraklarda kendisini hissettirdiğini de belirtmek gerekir. Meso-Amerika, genel buhran dönemine IX. ve X. yy.larda girmiştir.

MS 900’den sonra Maya – Yucatan

Klasik devirde Yucatan’da gelişen merkezler X.yy.’da parlaklığını kaybetti. Bununla birlikte bu devri, toltec etkisi altında kültür yönünden bir canlanma devri izledi. Morley, Yucatan tarihinde, ispanyol fethine kadar süren bu döneme “Yeni imparatorluk” adını verir. Bu devir, Tabasco ve Güney Campeche’ten geldikleri sanılan İtza’ların akınıyla başlar.

İtzalar toltec kültüründen geniş ölçüde etkilenmişlerdi ve belki de başlarında toltec şefleri vardı. Bunlar Yucatan’da bir çeşit konfederasyon meydana getiren sülâleler kurdular. 987’ye doğru İzalar tarafından kurulan Chichen İtza, aşağı yukarı 1204’e kadar konfederasyonu yönetti.

Bu tarihlerde Mayapan ve Izamal hükümdarlarının ayaklanmaları Chichen İtza’nın hâkimiyetine son verdi. Bunu. Mayapan şehrinin hâkim olduğu bir devir izledi. 1460’a doğru yeni bir ayaklanma bu hegemonyaya da son verdi. Mayapan’ın düşmesinden sonra, Yucatan siyasi yönden, birbirinden bağımsız 18 kadar savaşçı hükümete bölündü. Kültür yönünden ise Chichen itza’nın düşmesinden itibaren bir gerileme olduğu gerçektir.

1511’de, gemi kazasına uğrayan 12 kadar ispanyol, Yucatan sahillerine vardı. Mayalar bunların çoğunu kurban etti. 1517’de Francisco Hernandez de Cordoba, Yucatan kıyılarına ilk keşif gezisini yaptı. Francisco de Montejo 1527-1528 ve 1531-1535 yılları arasında Yukatan’ı ek geçirmek için iki kere teşebbüse geçtiyse de başaramadı. Fakat oğlu Küçük Francisco de Montejo 1540-1546 arasında Yucatan’ı İspanya krallığının bir parçası haline getirmeyi başardı.

Güney Maya

Klasik medeniyetlerin çökmesinden sonra Toltec’ler Güney Maya’daki Guatemala dağlık bölgelerini de istilâ ettiler. İstilâcılar yerli sülâleler kurdular. İspanyolların gelmesinden önceki yüzyıllar sürekli savaşlarla geçti. Quiche’ler ve Cakchiquel’ler, Mam’ların, Tzutuhil’lerin ve Pipil’lerin elinde bulunan, dağlık bölgelerin Pasifik kıyılarındaki kakao üreten zengin toprakların bir kısmını ele geçirmeyi başardılar.

1500’e doğru, büyük aztek fatihi Ahuitzotl’un Chiapas’ta yaptığı savaş, pasifik kıyılarının fethiyle ve dağlık bölgede garnizonların kurulmasıyla sonuçlandı. Bununla birlikte Aztekler, bugünkü Meksika ve Guatemala sınırının daha ötesine yayılmadılar. 1524’te ispanyol kaptanı Pedro de Alvarado Güney Maya’yı fethetti.

Merkezi Maya

Merkezi Maya’nın bu devriyle ilgili elde çok az tarihi ve arkeolojik belge vardır. İlk İspanyol seferleriyle ilgili rivayetlere göre, bu bölgede nüfus dağınıktı ve bölge siyasi yönden bölünmüştü. Kasabalar, siper kazıkları ve hisar hendekleriyle tahkim edilmişti. Peten Mayaları bağımsızlıklarını ve kültür geleneklerini 1697’ye kadar korudular. Aynı yıl Martin de Ursua, Peten gölü çevresindeki son maya istihkâmlarının fethini tamamladı.