Eski roma Aile

Roma toplumunun temel birimleri ev halkı ve ailelerdi. Ev halkı evin reisi ”paterfamilias” (ailenin babası), karısı, çocukları ve diğer akrabalardan oluşuyordu. Üst sınıflarda köleler ve hizmetkârlar da ev halkının bir parçasıydı. Evin reisinin kalan ev halkı üzerindeki gücü (”patria potestas”, “babanın gücü”) çok fazlaydı. Aile üyelerini evlenmeye ya da boşanmaya zorlayabilir, çocuklarını köle olarak satabilir, ailesindekilerin mallarına el koyabilir ve hatta aile üyelerini öldürebilirdi (ancak bu sonuncusunun MÖ 1. yüzyıldan sonra kalktığı anlaşılmaktadır).

Continue reading Eski roma Aile

Eski roma Sınıfsal yapı

Roma toplumu son derece hiyerarşik bir yapıya sahipti. Toplumun en alt kesiminde köleler (”servi”), onların üstünde azledilmişler (”liberti”) ve en üstte de özgür doğmuş vatandaşlar (”cives”) vardı. Özgür vatandaşlar da kendi aralarında sınıflara ayrılmıştı. En net ve eski ayrım şecerelerini şehrin 100 kurucu atasına dayandırabilen ” patriciler” ve bunu yapamayan ” plebler” arasındaydı. Siyasi, adli, iktisadi ve dini sahada imtiyazlı olan ”patriciler”, devletin yüksek memuriyetlerine ve rahipliklere seçilebiliyor; yazılı olmayan örf ve adete göre iş gören toprakların bir kısmını işliyor, Roma mahkemelerinde yargıçlık vazifesini yine yalnız onlar görüyordu. Devlet kullanmadığı toprakları vatandaşlarına ufak bir ücret karşılığında satıyordu ki, bundan asıl faydalananlar yine particiler oluyordu. Böylece elinde gayet az bir toprağı olan pleb bir vatandaş askere giderken, (silah,elbise)gerekli bütün masrafları kendisi karşılamak zorunda olduğu için, durumu büsbütün bozuluyor ve bunu düzeltmek için, durumu iyi olanlardan aldığı borcunu vaktinde ödeyemediği zaman, köle oluyordu. Cumhuriyetin sonraki dönemlerinde bazı ”pleb” sınıfına mensup ailelerin zenginleşerek politikaya girmeleri ve bazı ”patriciler”in darboğaza düşmeleriyle bu ayrım daha önemsiz hale geldi. ”Patrici” olsun, ”pleb” olsun sülalesinde bir konsül bulunan herkes asil (”nobilis”) sayılırdı. Marius ve Cicero gibi geldiği ailenin çıkardığı ilk konsül olan kişiler ”novus homo” (yeni adam) olarak bilinirdi ve torunlarına asil sıfatı kazandırırdı. Yine de ”patrici” kökenli olmanın hatırı sayılır bir itibarı vardı ve dinî görevlerin çoğu yalnızca ”patriciler”e açıktı. Continue reading Eski roma Sınıfsal yapı

Eski Roma Hukuk

Antik Roma’daki hukukî prensipleri ve uygulamalarının kökeni MÖ 449’dan kalma oniki tablet yasalarına ve 530 yılı civarında imparator Jüstinyen’in yaptığı yasalara dayandırılabilir. Jüstinyen’in kanunnamesiyle muhafaza edilen Roma hukuku Doğu Roma İmparatorluğu boyunca devam etmiş ve Kıta Avrupası’nın batısında benzer yasal düzenlemelere temel olmuştur. Roma hukuku daha geniş anlamda 17. yüzyılın sonuna kadar Avrupa’nın büyük bölümünde uygulanmaya devam etti.

Jüstinyen ve Theodosius yasalarının da içerdiği üzere antik Roma hukukunun başlıca kısımları ”Ius Civile”, ”Ius Gentium” ve ”Ius Naturale den oluşuyordu. ”Ius Civile” (“Yurttaş yasası”) Roma vatandaşlarının tâbi olduğu medenî kanundu. ”Praetores Urbani” vatandaşların taraf olduğu davalarda yargı yetkisine sahip bireylerdi. ”Ius Gentium” (“Milletler yasası”) yabancılara ve onların Roma vatandaşlarıyla olan münasebetlerinde uygulanan medenî kanundu. ”Praetores Peregrini” vatandaşlarla yabancılar arasındaki davalarda yasama yetkisine sahip bireylerdi. ”Ius Naturale” tabii kanunu içine alan ve herkes için geçerli olan kanunlar manzumesiydi.

Eski Roma Devlet

Roma, başlangıçta krallar tarafından yönetiliyordu. Krallar sırayla Roma’nın başlıca kabilelerinden seçiliyordu. Kralın gücünün sınırlarının ne olduğu konusunda kesin bir bilgi yoktur. Mutlak iktidar sahibi de, Senato ve halkın baş yöneticisi de olabilir. En azından askerî konularda kralın otoritesinin mutlak olduğu muhtemeldir. Kral aynı zamanda dinin de başındaki kişiydi. Kralın dışında üç yönetici meclis vardı. Krala danışma kurulu olarak hizmet veren Senato, kralın önerdiği yasaları onaylayıp geçiren ”Comitia Curiata” ve halka duyuru yapmak veya halkın belli olaylara tanıklık etmesi için kullanılan ”Comitia Calata”.

Continue reading Eski Roma Devlet

Eski Roma Toplum

Antik Roma’da yaşam, yedi tepe üzerine kurulmuş olan Roma şehri etrafında dönerdi. Şehirde Kolezyum, Trajan Forumu ve Panteon tapınağı gibi birçok anıtsal yapı bulunuyordu. Yüzlerce kilometre uzunluğundaki su yollarından gelen temiz suların aktığı çeşmeler, tiyatrolar ve kütüphaneleri ve dükkânları bulunan hamamlar vardı. Antik Roma’nın kontrolünde olan topraklarda ikamet binaları mütevazı evlerden kırsal kesimde bulunan villalara kadar çeşitlilik gösteriyordu. Başkent Roma’daki Palatine tepesinde imparatorluk binaları bulunurdu. Alt ve orta sınıflar şehir merkezinde, neredeyse bugünkü modern gettoları anımsatan apartmanlarda otururlardı. Continue reading Eski Roma Toplum