SELÇUK


Selçuk, Ege Bölgesinin batısında, İzmir-Aydın karayolunun 73.km yer almaktadır. Denize ve pırıl pırıl kumsala sahip Pamucak plajına uzaklığı 9 km’dir.

Tarihçe
Antik Çağ yazarlarına göre Efes, Smyrna gibi M.Ö. 3000 yıllarında kurulmuştur. Ancak, Smyrna kurulduğunda, Efes o dönemin önemli liman kentleri arasındadır. Dor istilası üzerine Ege kıyılarına yerleşen İonlar Efes’e yerleşmişler, daha sonra Lidya egemenliği döneminde şehirlerini geliştirmişlerdir. İon, Roma, Bizans, Selçuklu, Osmanlı uygarlıklarının izleri bugün halen görülebilmektedir. Efesliler Roma dönemindeki depremle yerle bir olan şehirlerini Tiberius zamanında yeniden imar etmişlerdir. Ancak bu defa Helenistik bir yapı stili yerine tüm Efes, Roma karakteri yapılarla dolmuştur.

Siyasi ve ticari önemi giderek artan Efes’e Meryem Ana’ nın da gelmesi ve St. Jean’ın burada yaşaması Efes’i aynı zamanda önemli dini bir merkez durumuna getirmiştir. Daha sonraları Sart ile Susayı bağlayan deniz yolu üzerindeki işlek limanların zamanla dolması üzerine, artık yaşanmaz hale dönüşen şehri Bizans İmparatorluğu Justinyen’ in (527-565) Ayasuluk Tepesinde yaptırdığı St. Jean bazilikası etrafına yerleşmek suretiyle terk etmişlerdir. 1090 yılında şehir Türklerin eline geçmiştir. Böylece şehir tarih boyunca farklı istilalar yada depremler nedeniyle tam beş kez yeniden kurulmuştur.

İklim

Akdeniz ikliminin egemen olduğu yörede yazlar sıcak ve kurak, kışlar ise ılık ve yağışlıdır. Kar yağmaz ve ısı nadiren sıfırın altına düşer. İklimin yumuşak olması 10 ay deniz ve doğa sporlarının yapılmasına olanak tanır.

ULAŞIM

Karayolu : Otobüs Terminali ilçe merkezindedir. Türkiye’nin hemen her yerine düzenli otobüs seferleri vardır. İzmir’e her yarım saatte bir otobüs ve minibüs seferleri vardır Burası merkez olmak üzere Pamukkale (Hierapolis), Milet, Priene ve Didim’e günübirlik gidip gelmek de mümkündür. Efes Harabelerine, Selçuk-Kuşadası ve Selçuk-Pamucak minibüsleriyle veya taksi ile, Meryemana Kilisesine sadece taksi ile gidilebilir.

Demiryolu : Tren İstasyonu, Cengiz Topel Caddesindedir.

Telefon:(+90-232) 892 60 06

Havayolu : Küçük uçaklar için Efes Antik Kentinin yanına havaalanı bulunmaktadır.

Efes Havaalanı Tel.:(+90-232)892 64 47

GEZİLECEK YERLER

Efes Harabeleri : Efes Harabelerine ilk girişte karşılaştığımız kalıntılar Vedius Gymnasium’ a ait kalıntılardır.
Vedius Gymnasium: M.S. II. Yüzyılda Vedius Antonius adına zengin bir Efes’ li tarafından yaptırılmıştır. Doğudaki avlusu, ortada yer alan tören salonu, soyunma odası ve hamamları ile dönemin özelliklerini karekterize eden sportif ve kültürel eğitimin yapıldığı görkemli bir yapıdır.

Stadyum : Vedius Gymnasium’ dan sonra harabelere doğru sol tarafta stadyum vardır. Sportif tüm yarışların , oyunların, olimpiyat düzenlemelerinin araba yarışlarının yapıldığı stadyum döneminin sportif ve kültürel bütün ihtiyaçları karşılanmaktaydı.

Akropol : Stadyumun karşısında Akropol olarak kabul edilen tepede M.Ö. 6. yüzyıla tarihlenen bir yapı mevcuttur. Tepenin kuzey batısında ise M.Ö. 350 yıllarına ait bir tapınak bulunmaktadır.
Bizans Hamamları: Stadyumdan sonra Bizans hamamları ile karşılaşılır.

Çifte Kiliseleri (Konsül Kilisesi) : Bizans hamamlarının karşısında yer alan Çifte Kiliselerin Hıristiyanlık dünyası için son derece özel bir önemi vardır. 431-438 yıllarında konsüllerin toplandıkları kilise 265×29.5 m. boyutlarında bir yapıdır. M.S. 11. yüzyılda Roma döneminde bir bazilikaya dönüşen yapı Meryem Ana’ ya adanmış, burada yapılan 3. Konsül toplantısında Katolizmin doğması kararları alınmıştır. Kilise dünyada Hıristiyanlığın ilk yedi kilisesinden birisi olması nedeniyle bugün bile büyük önem taşımaktadır.
M.S.7. yüzyılda kilisenin apsisinden açılan bir kapı ile ikinci bir kilise inşa edilmiş ve böylece kiliselerin adı ” Çifte Kiliseler ” olarak tanınmıştır. Bu yeni açılan bölüm din adamlarının ikametlerine ayrılan kısımları ihtiva eder. Meryem ana adına sunulan ilk kilise olması nedeniyle kilise ve çevresi dini bir merkez durumundadır.

Liman Hamamları : İlk kez M.S. 2. Yüzyılda yapılan hamam, 4. yüzyılda İmparator Konstantinus döneminde onarım görmüş ve bazı değişiklikler yapılmıştır.

Arkadiane (Liman Caddesi) : Efes’teki harabeleri gezmek için hamamların karşısında bulunan ve limana kadar uzanan mermer döşeli bir caddeye çıkılır .
11m. genişliğinde 530m. uzunluğunda olan bu görkemli caddenin sağında ve solunda yer alan mermer sütunlar bugün de ayaktadırlar. Kralların karşılandığı bir çok önemli gösterinin ve dini törenlerin yapıldığı bu cadde, aynı zamanda limana gelen giden tüm mal ve servetin aktığı yol olduğundan ”Liman Caddesi” olarak anılır.

Tiyatro : Efes harabelerinin en güzel yapılarından biri olan tiyatro, oldukça sağlam kalmış ve bir süre öncesine kadar Efes Festivali gibi şenliklerde rahatlıkla kullanılabilmiştir. 25000 kişilik tiyatronun ilk kez Helenistik dönemde yapıldığı bilinmekte ise de bugüne gelen tiyatronun İmparator Cladius zamanında yeniden inşasına başlandığı, İmparator Trianus M.S..98-117 döneminde tamamlandığı bilinmektedir.

Mermer Cadde: Efes’in güneydoğusunda bulunan Magnesia kapısından kuzeybatıda Koresos Kapısına kadar uzanan yaklaşık 400 m.lik mermer döşeli cadde M.S. 5. Yüzyılda yeniden yapılmıştır.
Celsus Kitaplığı: Ticari Agoranın yanında bulunan Celsus Kitaplığı M.S.135 yıllarında Asya Konsülü Julius Aguila tarafından Romalı Mimar Vitruoya’ ya yaptırılmıştır. Arka duvardaki bir kapıdan Celsus’un mezarına geçilir. Celsus’un burada bulunan heykeli bugün İstanbul Arkeoloji Müzesinde bulunmaktadır. Roma mimari özelliklerini tümüyle yansıtan yapının ön cephesinin dekorasyonu, devrinin en güzel örnekleri arasında yer alır. Ön cephe kolonları arasında yer alan dört kadın heykeli ”Akıl”, ”Kader”, ”İlim” ve ”Erdem” öğelerini sembolize eder. Bu heykellerin orijinalleri bugün Viyana Müzesinde bulunmaktadır.

Aşk Evi : Mermer caddeden yukarı çıkıldığında Kuretler Caddesi ile kesişen noktada Aşk Evi bulunur. M.S.1. yüzyıla tarihlenen bu ilginç ev, ana bir hol ve bu hole açılan bir çok odadan oluşmaktadır. Aşk Evinde bulunan mozaik kız portreleri bu evde çalışan kızlara ait olduğu sanılmaktadır. Aşk Evinin duvarları içinde bugünün modern klima sistemine eşdeğer bir soğutma ve ısıtma sisteminin bulunması son derece ilginçtir. Burada şarap mahzenleri, dev ocaklar, hamamlar, havuzlar, yatak odaları, konferans salonları ile muhteşem bir kütüphanesi bulunduğu bilinmektedir.

Skolastika Hamamı : Efes’te yaşayan zengin Romalı bayan Skolastika tarafından yaptırıldığı anlaşılan hamam M.S.400 yıllarına tarihlenmektedir. Merkezi sistemle ısıtılan hamam mermer kullanımının ilginç bir örneğidir.

Hadrian Tapınağı : Kuretler Caddesinin en güzel yapılarından birisi de Hadrian Tapınağıdır. Bu tapınaktan geriye cephe alınlığı kalmıştır.

Tapınağın arşitravında tasvir edilen mitolojik sahnelerden en ilginci Efes’in kurucusu mitolojik kral Andoklos’ un yaban domuzunu öldürüşü ile ilgili sahnedir.

Trajan Çeşmesi : Hadrian Tapınağını geçtikten sonra biraz ilerde solda Trajan Çeşmesi yer alır. Çeşmenin katlarını süsleyen heykeller Efes Müzesinde sergilenmektedir.

Yamaç Evler : Celsus Kütüphanesinden Kuretler Caddesine dönüşte, sağ tarafta Bülbül Dağının yamaçlarında Efesli zenginlerin ikamet ettikleri belirtilen evler vardı. Yakın zamanda restore edilerek orijinal durumlarına biraz daha yaklaşan bu evler, geniş merdivenlerle caddeye dikey olarak açılmakta, duvarlarında fresk ve mozaiklerle süslü, mermer kaplamalar bulunmaktadır.

Domitian Tapınağı : Efes’te bir imparator adına yapılmış ilk tapınaktır. Devlet Agorasının hemen karşısında, kentin en güzel ve en merkezi yerindedir. Yalnız başı ve kolu ele geçen Domitian`in oldukça büyük ölçülerdeki kült heykeli bugün İzmir Arkeoloji Müzesinde, tapınağın giriş altarı ise Efes Müzesinde sergilenmektedir.

Belediye Sarayı (Prytaneion) : Efes`in kutsal mekanı sayılan meclis sarayının sağ tarafında Hestia sunağı bulunmaktadır. Bu sunakta sürekli olarak bir kutsal ateş yanardı. Prytaneion politik işlerin görüldüğü ayrıca önemli törenlerin şölenlerin ve kabullerin yapıldığı yerdi. İki Efes Artemis’ ininde buruda bulunmuş olması Prytaneion’ un dini açıdan da son derece önemli bir mekan olduğunu göstermektedir.

Odeon (Bouleuterion) : M.S.2. yüzyılda Efesli zenginlerden Publis Vedius Antonius tarafından yaptırılan Odeon`un zamanında üstü ahşap kaplamalıydı.

Artemis Tapınağı : Efeslilerin ilk yerleşimlerinin bu tapınağın olduğu yerde bulunduğu bilinmektedir. Daha sonra bir depremle tapınağın yıkılması üzerine Roma imparatoru yardımı ile Efesliler tapınağı yeniden ve daha gösterişli inşa ederler. Dünyanın yedi harikasından biri olarak bilinen Efes Artemis Tapınağının bu gün sadece temel kalıntıları bulunmaktadır.

St. Jean Bazilikası : Bizans İmparatoru Justinyen ‘in M.S.6. yüzyılda St. Jean adına yaptırdığı bazilika Ayasuluk Tepesinde yer almaktadır. 40X110 m. boyutlarında batıdan girişi olan yapı haç planlı, kubbeli bir bazilikadır.

Yedi Uyuyanlar : M.S. 5. ve 6. yüzyıla rastlayan dönemde yapıldığı sanılan Yedi Uyuyanlar Ören yeri dini bir merkez hüviyetindedir. Rivayete göre Hıristiyanlığın resmi dini olarak kabulünden önce, putperestlerden kaçarak buraya sığınan yedi genç uykuya dalıp iki yüzyıl sonra uyanmışlardır. Uyandıklarında Hıristiyanlık resmi din olmuştur. Bu mucize olay üzerine , öldükten sonra bu yedi gencin tekrar gömüldüğü ve adlarına büyük bir bina yaptırıldığı sanılmaktadır. Bugün kazılarda ortaya çıkarılan yapı oldukça büyük abidevi boyutlardadır ve çoğu kaya oyma mezar buluntularına, iki kilise ile katakomplara rastlamaktadır.

Meryem Ana Evi : Bülbül Dağı üzerinde Hıristiyanlığın kutsal anası Hz. Meryem’in Evi bulunmaktadır. Hıristiyanlarca ”Panaya Kapulu” olarak da adlandırılan kutsal yerin M.S.4. yüzyılda inşa edildiği sanılmaktadır. Hz. İsa’nın yakalanıp çarmıha gerilişinden kısa bir süre önce annesini arkadaşı ve havarisi olan St. Jean’a teslim etmiştir. St. Jean Hz. İsa’nın çarmıha gerilişinden sonra Hz. Meryem’in Kudüs’te kalmasını sakıncalı bulduğundan onu yanına alarak kaçırmış ve buraya getirmiştir. Hıristiyanlık dinini yaymak gibi kutsal bir görevi üstlenmiş olan St. Jean çağın en büyük kenti durumundaki Efes’i kendine hedef seçmiş Hz. Meryem’i putperestlerin diyarına sokmak istemediğinden onu Bülbül Dağı eteklerinde sık ağaçlarla kaplı bir köşede yaptığı kulübede gizlemiştir.

St. Jean’ın her gün gizli gizli onu ziyarete gittiği ve yiyecek içecek götürerek yokladığı bilinmektedir. Hz. Meryem’in tam 101 yaşına kadar Bülbül dağındaki bu yerde yaşadığı ve burada öldüğü kabul edilmektedir. St. Jean Meryem Ana’ yı yine bu dağda kendisinden başka hiç kimsenin bilmediği bir yere götürmüştür. Hıristiyanlığın yayılmasından sonra Hz. Meryem’in bulunduğu yere Hıristiyanlarca ”Haç” şeklinde bir kilise inşa edilmiştir. Burası kötürüm olan ve Türkiye’ye gelemeyen bir Alman rahibenin tarifleri üzerine bulunmuştur.

Anıt Mezar

Belevi Mausoleumu : İzmir yolu üzerinde Selçuk’tan 13 km. uzaklıktaki yol kavşağının doğusunda, Belevi beldesinde bulunan bu anıt, dünyanın yedi harikasından biri olan Halikarnassos Mausoleumu’ndan sonra Anadolu’nun en büyük ve en yüksek mezar anıtıdır. Helenistik Çağa tarihlenmektedir.

Kaleler

Ayasuluk Tepesi ve Kale : Bu tepe Erken Hıristiyan, Bizans ve Selçuklu devirleri boyunca iyi tahkim edilmiş bir kale ile savunulmuştur. Halen ayakta duran sur, Erken Hıristiyanlık Devri’nde inşa edilmiş olup sonradan Selçuklular zamanında büyük bir restorasyona uğramıştır.

Su Kemerleri

Su Kemerleri, Bizans Dönemi kalıntılarındandır. Doğu yönünden gelip Ayasuluk Tepesi’ne doğru giden Bizans Su Yolunun kalıntıları tren istasyonu çevresinde ve asfaltın iki tarafında görülebilir. Restore edilmiş haliyle su kemerleri bugün Selçuk’un simgesi olan leyleklerin barınma ve üreme yerleri olmuştur.

Bir diğer Su Kemeri de, Selçuk-Aydın karayolunun 6. Km.sindeki Gaius Sextillius Pollio Aquaduct’ü olarak tanınan ve Agustus Dönemi’nde yapılmış olan Su Kemeri’dir.

Mağaralar

Şirince Köyünden dönüşte Selçuk’a 2 Km. kala vadinin yamacında bulunanan Sütni Mağarası ilçenin önemli mağarasıdır. Mağarada beyaz su damlayan sarkıt ve dikitler vardır. Doğumdan sonra sütü yeterli olmayan kadınlar damlayan sulardan içtikten sonra, mağaraya çıkamayanlar ise mağaradan getirttikleri taşları memelerine koyarak sütlerinin çoğaldığına inanmışlardır.

Cami ve Hamamlar

İsa Bey Cami: Ayasuluk Tepesinde St. Jean Bazilikası’nın batı yamacında bulunan İsa Bey Cami bir Selçuklu Dönemi yapısıdır. İsa Bey tarafından 1375 yılında inşa ettirilmiştir.

İsabey Hamamı : İsabey Camisi ile birlikte yapılmıştır. Klasik Türk hamamının bütün özelliklerini taşır. Bütün mekanlar kubbelidir. Kubbe kasnağını taşıyan stalaktitleri benzerlerinin en güzelidir.

Kuş Gözlem Alanı

Selçuk Gevekirse Gölü Su Kuşları Koruma ve Üretme Sahası Antik Efes Kentinin kuzeyinde Efes ve Pamucak arasındaki 1000 hektarlık alanda bulunmaktadır. 30-40 tür kuş ve memeli hayvan yaşamaktadır. Bunlar arasında dalgıç, pelikan, çeşitli türde ördek, çulluk ve kınalı keklik gibi kuşların yanı sıra yaban domuzu, tilki, çakal gibi kara hayvanları vardır.

Şirince Köyü

Selçuk’a 7 km. uzaklıktaki Şirince Köyü geçen yüzyıldaki kentsel dokusunu aynen korumuştur. Meyve, şarap ve geleneksel nefis yemekleri ve otantik yapı ve yaşantısı ile bir nostalji köyüdür.

MÜZELER

Selçuk Efes Arkeoloji Müzesi : Müzede, Efes örenlerinde ve çevresinde gün ışığına çıkarılmış olan eser korunmaktadır. Birinci dünya savaşından önce bulunmuş olan eserlerin çoğu Viyana Müzesi’ne götürülmüştür. Bununla beraber ikinci Dünya Savaşı’ndan sonra ele geçen taşınabilir eserlerin tamamı yöresel müzeye konmuştur.

Müzede sırasıyla Miken, Arkaik, Roma, Bizans ve Türk çağlarına ait eserler sergilenmektedir. 500 m².’lik alana sahip tek katlı yapıda dört salon ve avluda çoğunluğu Efes Antik Kentinde yapılan kazılarda ve bir kısmı Klaros gibi yakın çevrede ortaya çıkarılmış yaklaşık 50.000 eser bulunmaktadır. Müze Arkeoloji ve Etnografya (Arasta) olmak üzere iki ana bölümden oluşur. Salonlara (Yamaç Evleri buluntuları, Çeşme buluntuları, Artemis, Ephesus salonu vs.) isimler verilmiştir.

Müzede sergilenen en önemli eserler şunlardır : Ayasuluk Tepesinde bulunan Myken vazoları, Artemision’ dan parçalar, Belevi Mausoleumu’ ndan korint sütunları ve lahit, Efes Artemisi’ nin iki heykeli, Sokrates’ i tasvir eden bir fresk, çeşitli anıtlardan özellikle çeşmelerden alınmış heykeller, Hadrian Tapınağı’ndan bir Theodosius kabartması ile Erken Hıristiyanlık Devri’ne ait son derece değerli tam boy portreler ve büstler belli başlı olanlarıdır.

Adres: Uğur Mumcu Sevgi Yolu, Tel:(+90-232)892 60 10

Ziyaret Saatleri: Sezonda 08.30-12.00/3.00-19.00

Kışın:08.30-12.00/13.00-17.00 (Haftanın yedi günü açık)

Çamlık Açıkhava Lokomotif Müzesi : Çamlık Buharlı Lokomotifler Açık Hava Müzesi demiryolu ve karayolu ile Selçuk’a 7 km. uzaklıkta olup 160 dönüm arazi üzerine kurulmuştur. Büyük Önder Atatürk, Ege manevraları sırasında Beyaz Özel Treni ile karargahını bu istasyona kurmuş, manevralar süresince Ege sahillerine buradan ulaşmak suretiyle manevraları takip etmiştir. Burada 25 adet muhtelif tipte TCDD’ de hizmet görmüş ve yaşları 50-80 olan Buharlı Lokomotifler sergilenmektedir.

Saadet Hatun Hamamı Müzesi : Türk hamamlarının kökeni Roma hamamlarına dayanır. Roma devrinde önemli bir yer tutan hamam kültürü Bizans devri ortalarına dek etkisini sürdürmüş, daha sonra Akdeniz ülkeleri ve Avrupa’da unutulmuş, Türklerle birlikte yeniden ve daha canlı olarak ortaya çıkmıştır.

Selçuk İlçesinde bilinen 7 eski Türk hamamı vardır. Bu hamamlardan biri de kitabesine göre Saadet Hatun Hamamı olarak adlandırılmaktadır. Saadet Hatunun kim olduğu kesin bilinmemekle birlikte Aydınoğulları Beyliği soyundan gelen seçkin biri olduğu düşünülmektedir. 16. yüzyıla tarihlenen hamam, geleneksel Türk hamamlarının birçok özelliklerini taşır, soğuk, ılık ve sıcak olmak üzere üç bölümlüdür. 1970 yılına dek yıkık durumda olan hamam 1972 yılında Efes Müzesi’nce onarılmıştır.

YAPMADAN DÖNME

Şirince Köyünü görmeden,

Efes Harabeleri, Meryem Ana Evini gezmeden,

Yedi Uyuyanlar Ören yerini görmeden

Efes Arkeolojisi müzesini gezmeden,…

Dönmeyin.

ÖNEMLİ TELEFONLAR

Kaymakamlık Tel : (+90-232)892 63 66

Selçuk Turizm Danışma Müdürlüğü Tel : (+90-232)892 63 28

Selçuk Belediye Başkanlığı Tel : (+90-232)892 69 25 / 892 69 11

Emniyet Müdürlüğü Tel : (+90-232)892 60 04

Hastane Tel : (+90-232)892 70 36

Sfenks, Horus ve Mısır ın gizemleri


GİZE SFENKSİ HORUS’UN GÖZÜ MÜ?

Büyük Gize Sfenksi ve arka planda görünen Kefren Piramidi

Büyük Sfenks’in boyu topraktan baştaki saçının en yüksek noktasına kadar 19,97 m’ dir. En geniş eni ise 4,15 m.dir. Cephesi 5 m, kulağı 1,79 m, ağzı 2,32 m.dir. Kuyruktan ön ayaklara kadar vücudun toplam uzunluğu 72 m.dir. Tek bir parça granitten oyulmuştur. Aslan pençeli bir boğa bedeninden bir insan başı çıkmış ve o kartallara özgü kanatlarını böğürlerine yapıştırmıştır. Üçgen bakışlarını göğe doğru dikmiş bir ifade taşır. Büyük Sfenks hangi devirde ve hangi tarihte inşa edildi ve yontuldu? Bu sır hala çözülmüş değil. Dördüncü Hanedan (M.Ö. 4000 -2500) devrinden kalma bir levha Sfenks’ten şöyle söz eder:
“Dünya var olalı beri en büyük sır burada gizlenmiştir. En büyük sır Sfenks’in sırrıdır.”

Edgar Cayce’nin dediğine göre:

“2000’li yıllarda ve daha sonrasında,önce Sfenks’le Büyük Piramit arasında Arşivler Piramidi bulunacak. Sonra içindeki bilgilerle birlikte tüm Atlantis ve Mu bilgileri, bilinmeyen dünya tarihi ve bilinmeyen daha birçok şey bilgi, insanı yeni ve ışıklı bir çağa hazırlamak ve onun şuuraltını ikna etmek için gün ışığına çıkacak.”

Elbette bu konularda kesin kehanetler yapılması çok yanlıştır ve tarihler insanları yanıltabilir. Ezoterik bilgi de olsa, bir tradisyona yani eski geleneğe, kadim kültüre de dayansa; kesin tarih verilmeden bir bilgiyi işaret etmek daha doğrudur. Yalnızca bilgiyi işaret ve iddiası olmayan tarih, zaten çeşitli inanç zorlukları yaşayan kişilere destek vermek olur. Tarihler tutmayınca hayal kırıklıkları yaşayan o kadar çok insan vardır ki… Tarih değil ama ana fikir olarak bir ezoterik bilginin alınıp, olabilirliğinin zaman yayılması daha doğrudur. Yine ezoterik tradisyonlara göre: “Ünlü filozof Platon Mısır’a geldiği zaman Mısırlı rahipler ona bazı eski belgeler gösterdiler. Bir zamanlar Atlantik’te bulunan üstü düz bir piramitten söz etmişler. Rahipler, Atlantik’teki o piramidin bir benzerinin de Mısır’da yapılmış olduğunu ve üzerine Sfenks’in yerleştirilmiş olduğunu gizli bilgi olarak aktardılar. Atlantikliler Sfenks’i kendi ana yurtlarının bir göstergesi, bir anısı olarak inşa etmişler, yani ünlü Atlantis Kıtasının.”

Sfenks’in göğüsleri altında ve arka ayaklarının üst seviyesinde hiyeroglif harfe yazılı bir levha bulunmaktadır. Burada çömelmiş bir Sfenks’e adak sunan bir şahıs dikkati çekmektedir. Bu levha 4 m yükseklikte, 2 m.den fazla genişliktedir. Levhada, ” Birinci sene,ilk mevsimin birinci ayı, şanlı Horus’un idaresinde on dokuzuncu gün; güçlü boğa, ışık saçma, iki ilahenin favorisi…” diye devam eden uzun bir metin bulunur. Sfenks’in gerçek adı Harmakhis’ti (Yunancası Harm-Akhet). Ufuktaki Horus anlamında diğer bir ifadeyle Doğan Güneş’tir. Sfenks Harmakhis gerçekte “Büyük Doğu”nun sembolüdür. Ve bulunduğu yer kış ve yaz başlangıçlarının ortasıdır. Harmakhi/Ufuktaki Horus/Doğan Güneş/Büyük Doğu/Ra-Atum/Harmakhis Sirius ‘un gizli adlarıdır. Harmakhis bir Güneş ilahıdır ve Ra’nın benzeridir. Tüm ezoterik ve okült öğretilerde geçen güneş ilahlarının Ra-Atum-Harmakhis’i temsil ettiği söylenir. Yani bütün Mısır’ın tanrılarının başı, Mısır’ın en büyük ilahı.
Ey Dünya; yumurta, duy beni; ben milyonlarca yılın Horus’uyum ben tahtın efendisiyim, kötülükten arınmış; sonsuz boşlukları ve çağları aşarım.

(Mısır’ın ölüler kitabı’ndan)

“Beyaz, Büyük Doğu Gök’ünde yükseldiği zaman tanrıların ibadetini güzelliği ile mutlandıran Horus’un Gözü, sana övgüler.”

(Mısır’ın Ölüler Kitabı”ndan)
Yunan sfenksi

MÖ 4. yüzyıl kızıl figürlü içecek tası, Vatikan Müzesi Yunan mitolojisinde yer alan tek sfenks, yıkım ve kötü şans temsil eden, benzersiz bir şeytandır. Hesiod’a göre Çimera ve Ortrus’un, diğer kişilere göre Tayfon ve Ekidna’nın kızıdır (bunların hepsi ktonik figürlerdir). Vazo resimlerinde ve bas kabartmalarında dik oturan sfenks, kadın kafası olan kanatlı bir aslana, veya pençeleri, tırnakları ve göğüsleri aslandan, kuyruğu yılandan ve kuş kanatlarından oluşan bir kadına benzer. Hera ya da Ares sfenksi anavatanı Etiyopya’dan alıp (Yunanlılar sfenksin kökenini hatırlıyorlardı) Thebes’in dışında oturmasını ve yoldan geçenlere tarihin en ünlü bulmacasını sormasını emreder. O’da emri yerine getirerek gelip geçeni durdurarak onlara bilmeceyi soruyor, bu bilmeceyi çözemeyenleri boğarak öldürür veya oracıkta yerdi. Sfenksin karşısına Yunan mitolojisinde keskin zekası ve bilgeliği ile tanınan Oidipus çıktı. Canavar Sfenks ona da aynı bilmeceyi sordu:
“Hangi varlık sabah dört ayak üstünde, öğlen iki ayak üstünde ve akşam üç ayak üstünde yürür?

Oedipus bulmacayı çözmeyi başarır: “O yaratık insandır. Çünkü insan bebekliğinde ellerini de ayak gibi kullanarak dört ayak üzerinde emekler, yetişkin halinde iki ayak üzerinde yürür ama yaşlandığında yürüyebilmek için bir de baston kullanır yani üç ayaklı olur.” Yenildiğini anlayan sfenks kendini yüksek bir kayalıktan atar ve ölür. Hikâyenin farklı versiyonlarında kendini hırsla yiyip yuttuğu söylenir. (Oidipus bilmeceyi bildiği için Thebai kralı olmakla ödüllendirilir. Ancak bir antlaşmazlık sonucunda öldürdüğü eski kral onun babası sonradan evlendiği kralın karısıı da annesidir. )
Anadolu’daki sfenks kabartma ve heykelleri

Anadolu’daki insan başlı arslan sfenkslerine Alacahöyük, Hitit, Lidya ve Frigya uygarlıklarında daha çok heykel olarak rastlanır. Bunlardan en ünlüleri, Alacahöyük kent kapısının iki yanına dikilmiş sfenksler ve Zincirli’de keşfedilen Neo-Hitit sfenksleridir. Alacahöyük Kapı Sfenksi Benzer yaratıklar

Eski zaman kalıntılarındaki her insan kafalı hayvan sfenks sayılmaz. Örneğin antik Asur’da taçlı ve sakallı kral kafaları olan boğa heykelleri tapınak girişlerinde nöbet tutarlardı. Yunanistan’ın klasik Olimpiyan mitolojisinde ilahî varlıkların her biri insan şekline sahip olmasına rağmen hayvan biçimine de bürünebiliyordu. İnsan ve hayvan şekilleri bir arada olan tüm mitolojik Yunan yaratıklar, Olimpiyan öncesi inançların kalıntılarıdır: Santorlar, Tayfon, Medusa, Lamia. Hindu geleneğinde, Vişnu’nun dönüşümlerinden biri olan Naraşimha ‘eril aslan’ anlamına gelir. Dönüşümün insan gövdesi ve aslan kafası vardır.
Horus, Horus un Gözü ya da Ra nın gözü

Horus’un gözü eski Mısır tasvirlerinde ilâh Horus’un “Ay gözü” de denilen sol gözüne verilen addır… Horus’un gözünün eski Mısır tradisyonunda başlıca iki anlamda kullanıldığı belirtilir:

Mısır’ın Ölüler Kitabı ve Mısırda Ölüm Sonrası Fikri gibi kitaplar, bu tip tradisyonları incelemeyi sevenler için mutlaka okunması gereken bir kitaptır. Kitapta sfenks hakkında da bilgi verilmektedir. Mısır’ın Ölüler Kitabında şöyle denir;
“Horus, aynı zamanda ve özellikle Harmakhis, ‘Ufuktaki Horus’, ünlü Gize Sfenksi’dir. Defalarca kumlar altında kalmış ve insanların gayreti ile tekrar ortaya çıkarılmıştır. Doğuya yönelik yüzüyle, hareketsizliği içinde devasa ve sabahın ihtişamına katılmış, gerçekten ‘Ufuktaki Horus’ tur. Piramitlerin çevresindeki dokunulmamış, geniş ölüler şehrini kollayan Horus-Kheprenidir. Göksel eşi Güneş’in, bütün doğumların kızıl oluşu gibi kırmızı kumlar içinde kırmızı doğacağı noktadan gözlerini ayırmayan Horus-Harmakhis’tir. Bu Gize Sfenksi, yıpranmış yüzünden sonsuz tatlılıkla Horus’tur. O Horus ki beş bin yıldır milyonlarca güneşin doğuşunu, tarih öncesi yıkımların, felaketlerin, korkunç patlamaların silinişini görmüştür.”

1. yy.da yaşamış Yunan yazarı ve filozofu Jamblik’in anlattıklarına dayanarak, eserlerini hazırlayan Lancelin, İsis sırlarına inisiye olma törenlerini detaylı bir şekilde şöyle tanımlıyor;
“Gize’deki Sfenks adaylara ait tek giriş yeriydi. Günümüzde bu giriş kumlarla, döküntü ve enkazla kapanmış durumdadır. Bununla beraber çömelmiş dev heykelin ön ayakları arasında yerleşmiş bulunuyor. Ama belirtelim ki, şimdiye kadar yapılan kazılarda böyle bir giriş tespit edilemedi. Belki daha sonra bulunur. Çok önceleri bu giriş, gizli giriş düzenini ancak rahiplerin bildiği bronz bir kapı ile kapalı idi. Sfenks’in içinde ve altında, Büyük Piramit’in yeraltı bölümüne bağlanan dehlizler kazılıydı ve o şekilde birbirleriyle kesişmekteydiler ki, rehbersiz girildiğinde, bu çıkışa veya daha ilerde sözü edilecek sonuca götürülmüş olunurdu. Kıdem sırasına göre ilk iki, aday kişiyi 22 basamaklı bir spiral merdivenden indirip, sınavların başlayacağı dairevi bir salona götürüyorlardı. Bu, ruhun cesaret, irade, sabır ve idrak genişliği özelliklerinden geçirilen sınavların ne ile ilgili olduğu ve kapsamı da bir sırdır. Yalnız şunu ifade edelim ki, bin engeli geçen, çeşitli merdivenleri aşan adayı, on iki Osiris rahibinin ellerine teslim edilirdi. Onlar inisiye adayını da son noktada bulunan büyük rahibe takdim ederlerdi.”

Jamblik’in açıklamaları burada bitmektedir fakat diğer ezoterik tradisyon bilgileri ve okültistler; efsaneyi, Büyük Piramit ve onun yeraltı dehlizleri arasında da devam ettirdiler. Buna göre, imtihanları başarı ile geçip inisiyasyona kabul edilenler Yükselen Geçit’e götüren çıkış yoluna, başaramayanlar ise Nil’e ulaşan çıkış yoluna götürülürdü.Büyük Sfenks’in sırlı kimliğini daha detaylı açıklayan Dr. “Mardrus Toute Puissance de L’Adepte” adlı kitabında Sfenks için şunları anlatmaktadır;
“Senin adın silinmez. Saklananların saklısı senin adındır. Amenler’in Amon’u senin adın,Phre Harmakhis Khephra Toum senin adın. Bütün olmuş olanlar, olmakta olanlar ve olacak olanlar senin adındır. Khephra Toum, yenileştirmelerin efendisi, değiştirmelerin üstadı… Ey Amenler’in Amon’u, Sırların Sırrı, Saklıların Saklısı, Işık Saçan ve karanlıkta bırakan… Ey Phre Harmakhis ve Khephra ,yüzünü Osirisli oğluna çevir,soylarının oğlu onu doğruluyor… Ey ebedi Şekil, işte ben. Ona gir, özünü emsin. Seninle birleşsin. Ben Büyük Ruh’un Parçalarından bir parçayım, uluhiyetin parçalarından bir parçayım. Bütün Yaradılıştan önce o vardı. Bütün mevcudattan önce o mevcuttu. Hiçbir şey olmadığı zaman o vardı. Hiçbir şeyin adı yokken o vardı…”

Horus’un gözü eski Mısır tasvirlerinde ilâh Horus’un “Ay gözü” de denilen sol gözüne verilen addır… Horus’un gözünün eski Mısır tradisyonunda başlıca iki anlamda kullanıldığı belirtilir:
* Horus’un gözü, manevi anlamıyla, vicdanın gözünden hiçbir şeyin kaçmayacağını, insanın iç âlemindeki her niyetini ve yaşamdaki her davranışını gözden kaçırmayan -bu merhametsiz yargıcın keskin bakışını sembolize eder. -Bu vicdanın 24 saat kapanmadan açık kalan gözüdür. -Bu yüzden Güneş ve Ay, Horus’un gözleri olarak ifade edilir. Çünkü Güneş ve Ay’ın her ikisi nöbetleşe, gece ve gündüz insanın üzerinden eksik olmaz, Horus’un 24 saat açık kalan gözleri gibi.(Bu nedenle Horus’un gözü güneşle temsil edilen Ra’nın gözü olarak da ifade edilir.) -Bu, vicdanın karşıtı olan nefsaniyetin hiç işine gelmez; nefsaniyeti ve kötülüğü temsil eden Seth de bu yüzden bu gözü çıkarmaya çalışmıştır. Eski Mısır mitolojisine göre, Horus sonunda bu gözünü babası Osiris’e vermiş ya da Osiris’in kullanımına bırakmıştır. * Horus’un gözü, biçimsel anlamıyla, Tanrı’nın “bir”liğini (tekliğini) matematiksel olarak gösteren bir semboldür.
Bu anlam şöyle açıklanır: Bir bütün ikiye bölündüğünde 1/2 elde edilir. Bu da ikiye bölündüğü takdirde 1/4 elde edilir. İşleme bu şekilde hep ikiye bölme ile devam edilirse sırasıyla, 1/8, 1/16, 1/32 ve 1/64 elde edilir. Bunların tümü toplandığında ise 63/64 bulunur. Buradan şu sonuç çıkar: Bir bütün, sürekli olarak ikiye bölünmeye devam edilirse, toplam değerde, sonsuzluk hariç, hiçbir zaman bire, birliğe ulaşılamaz; yalnızca Mutlak (Allah) bir’dir. Horus’un gözü “glifler” denilen parçalardan oluşur ki, bu altı parça, sırasıyla, 1/2, 1/4, 1/8, 1/16, 1/32, 1/64’ü ifade eder.. OSİRİS VE HORUS

Mısır’ın Ölüler Kitabında Osiris ve Horus şu şekilde ifade edilirler

BAB l :OSİRİS:



Osiris Osiris ölülerin koruyucu tanrısıdır. Bütün doğan şeylerin simgesi olduğundan ölüler arasındaki yeri tamdır. Çünkü ölüler Galaksilerin dönendiği gök nehirlerinde ebediyen dolaşmaya başlamadan belki de evren dediğimiz başlangıç ve oluş olan ışıklı ruhların arasında, artık belleği olmayan zamanda gelişmeye başlamadan, ikinci bir defa daha doğacaklardır. Bu dünya uzayın tanınmaz bedeninde ölü bir hücre, ölü bir dünya haline gelinceye kadar Osiris, yeryüzünde biten her buğday tanesinde, ne kadar ilkel olursa olsun her hayat parçacığında, ölülerin “Kalbi ve Yüzü” olunca onlara yöneltilen her bakışta, Nil’ in taşma zamanındaki ter gibi, ellerinden ve ayaklarından süzülen her su damlacığında, yeniden çoğalarak doğacaktır. Osiris’in destanı devirlerin ilk Firavununun zaferi, kutsal kenti olan Abydos üzerinde yeniden parlasın, ölülerin koruyucusu tanrı, yaşayanların nefesini ebediyen beslesin, daima aydınlık kabirlerinde ölüler “Gökyüzünün Anası” Tanrıça Nout’un kolları arasındayken, Osiris’in etkileri onların organlarını canlandırsın, kemiklerini birleştirsin, sihir merasimlerine göre çapraz sarılmış sargıları olan ölüler Osiris’te kişiselleşsin, yeniden doğarak onu çoğaltsınlar. O, Osiris’in karısı, sihirbaz İsis ağlasın, O, İsis ki insanlara bedenlerinin çürümemesi için ne yapmak gerektiğini, iç organları ayrılıp vazolara konulduktan sonra bedenin nasıl mumyalanacağını öğretti. O İsis ki kardeşi SETH tarafından öldürülmüş sevgilisini, bütün Mısır’a dağılmış ölüsünün – erkeklik organı hariç; çünkü onu nehirde bir balık yutmuştu.- On üç parçasını bulduktan sonra diriltmişti. RA’nın oğlu firavun gibi, Osiris’te doğacak ölü için de aynı şey olacaktır. Piramit metinlerinde yazıldığı, I. Seti’ nin dirilişini gösteren kabartma da olduğu gibi İsis ve Horus ölüyü kutsayacaklar ve ona “Kalk ve Uyan,, diyeceklerdir. Ve Ölüler yeryüzünü uzaklaşan ölüler gibi değil gitmekte olan canlılar gibi terk edeceklerdir. Bu ölü firavunlar Osiris’e doğru gidecekler ve onca kez dinledikleri Rahibin sözlerini hatırlayacaklardır:

“Osiris, sana doğru yükseliyorum, temizliğim ellerimdedir. Tanrıça Tefnout’un önünden geçtim ve Tanrıça beni temizledi, ben bir rahibim ve bu Mabedin Rahiplerinden birinin oğluyum.,, “Bağ çözüldü, bu kapıyı geçmek bilekler serbest kaldı, üstümdeki bütün kötülükleri yere attım” hepsi Osiris’e doğru gideceklerdir. Yüzleri yeniden hayat ve güç bulacaktır.

BAB 2 :HORUS:

Horus
Yirmi değişik şekil altında Horus Mısır Pantheonunun ( Tanrılar Grubunun ) en büyük tanrılarındandır. O, Louvre Müzesinde görebileceğimiz, Firavunun önünde zarif kutsama jestini tekrarlayan atmaca başlı Horus’tur. Piramit tekstlerinde, Seth’i Horüsle karşı karşıya getiren korkunç savaş ilişkisi anlatılır. Oradan Seth’in nasıl husyelerini (testis) kaybettiği ve Horus’un bir gözünden olduğunu öğreniyoruz. Bu kötülüğü kovalayan, yakalayan ve peşini bırakmayan Horus, özellikle ölüler tarafından saygı görmektedir. Çünkü bu ışık yapılı Horus onların “Gözünü Açmıştır” Böylece Ölüler” Onun aracılığı ile görebileceklerdir „ Nil Kıyıların*da canlı iken yürüdükleri zamanki gibi adımlarını ebediyete o kadar kolaylıkla yöneltebileceklerdir. Yapıtından alıntı yaptığımız S.Mayassis şöyle yazmaktadır;

“İsis, Osiris’i Horus biçiminde dirilttikten sonra onu gökyüzüne tanrıların karşısına, yeni şekillere doğru çıkardı. Eski Mısırlılar içinden çıktığı eski bir şekilden evrim sonucu oluşan her şekle çocuk diyorlardı. Genç bir adam, kendi kendinin çocuğu, çocukluğunun oğul’ u, yetişkin, genç adamın oğlu, ihtiyarda yetişkininkidir. Horus Osiris’in yeni bir yaşam biçimidir.

Meydan Larousse’u incelediğimizde ise

İSİS, Mısır dilinde ESİ, Mısır Tanrıçası Kral Tahtı veya Tanrı Tahtı anlamına da gelen bu kelime çok eski bir unvandır. En eski tapınağı Kıptî dilinde NAUESİ denilen Neteru tapınağıdır. İsis’in aynı zamanda aşağı Mısır’ın on ikinci ilinin NETERU yakınındaki Yönetim Merkezi Sebennytos’un baş tanrı*çası olması da muhtemeldir. Çok eski zamanlarda İsis ile dokuzuncu İlinin başkenti olan Busirisin Tanrısı arasında ilişki kuruldu. İsis bir ana tanrıça sa*yılıyordu. Yeryüzünün gelecekteki tanrısı olan oğlu da Horus genç bir tanrıydı. Busiris’in tanrısı Sebennytos çiftine gösterilen saygıya ortak olunca Osiris adını aldı. Bunun üzerine İsis de Kraliçe – Tanrıça sıfatıyla kral Tanrının tamamlayıcısı ol*du ve bundan böyle anaların ve çocukların koruyucusu ailenin gözeticisi olarak kaldı. Efsaneye göre insanların Tanrısı Osiris erkek kardeşi Set tarafından hunharca öldürüldü. İsis, Osiris’in yeniden dünyaya dönmesini sağladı. Ondan bir çocuk yaptı. Bu çocuk daha sonra babasının tahtına oturdu. Bu efsane tarih öncesinden beri Mısır’ın sosyal hayatı için bir medeniyet yaratıcısı olmuştur. İsis Osiris’in bütün tapınaklarında Osiris ile bir tutuldu.

İsis, Horus

Hatta Buto, Koptos, PHILAC tapınaklarında ve İsis ile Hathor’un bir tek tanrı sayıldıkları daha sonraki dönemde, da*ha başka tapınaklarda da en baştaki yeri aldı. Başlangıçta yalnız veya çocuk Horus’u emziren bir kadın biçiminde temsil edilirken, ana tanrıçalardan biri olunca İnek, inek başlı bir kadın veya saçları inek boynuzları ile süslü bir kadın olarak tem*sil edilmeye başlandı. İsis kültü pek eski zamanlarda gemicile*rin uğradıkları limanlarda, adalarda, Akdeniz’in kıyı bölgelerin*de yayıldı ve yerleşti. Helenistik dönemde bu yayılma arttı. İsis kültü Ege adalarında ve çok daha az olmakla birlikte kıta Yu*nanistan’ı, Anadolu ve batıda tutundu. Tanrıça İsis Yunan – Roma nitelikleri kazandı. Demeter ile bir sayıldı ve Zeus – Serapis ile bir sayıldı. Roma İmparatorluğu döneminde Tanrıçaların ilki, her şey olan tanrıça sayıldı. Mısır kültlerinin Roma’ya girişi İmparatorluk dönemine kadar yavaş oldu. Daha sonra, Hadrianus zamanında en yüksek noktasına ulaşan bir hayranlık dönemi başladı. Dine kabul törenleriyle arıtıcı ve çileli ibadetleriyle mistik bir din haline gelen bu kültür ve inançların yanın*da Mısır Bibloculuğu’da gelişti. Galya’da İspanya’da Ren ve Tuna Kıyılarında İsis Tapınakları kuruldu. İsis’e tapınanların pek çoğu Roma Lejyonlarının askerleriydi.

Törenler tapınağın açılış ve kapanışlarında yapılan günlük birer ayin ve kabul törenleriyle büyük genel şenliklerden ibaretti. Şenliklerde ilkbaharda ayin alayı ile getirilen Isis’in gemisi denize indirilir, son*baharda da oğlunun gövdesinin parçalarını bulan İsis’in acısını temsil eden Osiris’in bulunuşu töreni yapılırdı.

OSİRİS efsanelerin ve en eski inançların doğuşunda büyük ölçüde etkili oldu. Bitkiler dünyasının hayat gücüydü ve tıpkı kışın toprak altındaki tohum gibi devre, devre dirilmek üzere toprakta gizlenirdi. Aynı zamanda insanlara görünen, onları yeryüzünde yöneten ve onlara sulanmış toprağı işlemeyi öğ*reten bir tanrı kraldı. Sonra araya İsis girerek efsanesini zenginleştirdi. Osiris CEB ile NUT’un oğlu SETH’in kardeşi İsis’in kocasıdır. Durmadan ölen ve dirilen bir tanrı olan Osiris -Seth onu öldürmekte, fakat İsis gövdesinin parçalarını dikerek onu diriltmekteydi. Eski İmparatorluk sonlarında ölüler kralı olarak Anubis’in yerini aldı. Mısırlıların kişisel dindarlıkları onun varlığında en iyi dini düşünce alanını buldu. Helenistik devirde ise efsanesi daha bir kesinlik kazandı ve yabancı düşün*celerle temas sonucu zenginleşti. Osiris her ne kadar İsis’in daha yaygın ününden dolayı sönük kalmışsa da Roma Devrine ka*dar Mısır kültlerinin hepsinden daha uzun süre varlığını sürdürdü. Osiris’e daha tarih öncesinden beri bir fetiş şeklinde tapılırdı. Dalları budanmış bir çam kütüğü olan CED, klâsik çağda Tanrının omurga kemiğini temsil eden bir çeşit sütun oldu. Osiris başka varlıklarla da cisimleşir. Boğa, Onuphis, Kutsal Mendes Koçu, Benu Kuşu gibi yine de özellikle insana benzer şekil*de tasvir edilirdi.

Görüldüğü gibi çeşitli kaynaklarda İsis Osiris ve oğulları Horus biçimsel olarak farklılıklar arz ederek değerlendirilmek*tedir. Ancak özde bir değişim bahis konusu değildir.

Osiris Nil’in iyilik yapan tanrısıdır. Her yıl onun taşması ile Mısır’a bereket getiren bu yüksek varlık bütün her şeye canlılık vermektedir. Osiris deltanın bir mabududur. Güney Mısır’ın ma*budu olan kuraklık ve kötülük Tanrısı SET ile aralarında bir savaş çıkar bunun sonunda Osiris öldürülür. Ancak karısı İsis ve oğlu Horus onun cesedini bulurlar. Osiris yeniden iyilikleri ile beraber, fakat bu sefer göğe yükselmiş bir tanrı olarak Mısır’ı himaye eder. Mısır inançlarına göre insan iki elemandan teşekkül ediyordu. Vücut ve ruh. Bu iki eleman ölümden sonra da yaşayabilirdi. Eğer bir insan Osiris önünde bütün günahlarım affettirebilirse cennette yeniden yaşayabilirdi. İşte bu suretle Osiris aynı zamanda ölüler tanrısı olmuştur. İsis ise kadınlık, analık ve bereket fikirlerini temsil eden bir tanrıdır. İsis’i Ön Asya’daki İştar, Kibele, Yunanistan’daki Demeter, Roma’daki Seres ile karşılaştırabiliriz.

Horus, Amon Ra ile birlikte Güneş Tanrısı’dır. Her sabah yeryüzüne bereket ve ışık getirmek için yeniden doğar ve bir kayık içinde batıya doğru seyrederdi.Eski Misterlere göre ;gerçekte Osiris efsanesi bitki âleminin her yıl ölümünü, sonra yeniden doğuşunu anlatmaktadır. Her yılın sonbahar mevsimi insana faydalı ve lüzumlu olan her şeyin ölümüne ve her ilk*bahar mevsiminde bunların yeniden dirilmesine şahit olmaktır. Eski Mısırlılar diğer birçok halklar gibi bu yeniden diril*meyi, toprağın ölümden kurtularak hayata yeniden kavuşma*sını kâinatın en büyük bir mucizesi sayıyorlardı. Bu yüzden Mısırlılar her bahar mevsiminde Osiris dramını derin bir vecd içinde temsil ederlerdi. Osiris dramı toprağın en büyük sırrı üzerinde dönüp dolaştığı için Mısır dininin temeli olmuştu. Çünkü bu dram Mısırlılara göre ölüm kalım muammasının anahtarı idi. Mısırlılar Tanrı Osiris’in öldükten sonra dirildiğine bakarak insanın da öldükten sonra dirilebileceğine inanmışlar ve ona göre tedbir almışlar idi. Osiris’in huzuru hesap yeri idi. Osiris arş üzerinde oturmuş hakimlik ediyor ve ruhları karşısına alarak onları muhakeme ediyordu.

“Huzuruna günahsız geldim ve hayatımda Tanrıları memnun edecek her şeyi yaptım, kan dökmedim, adam öldürmedim, hırsızlık etmedim, fesat çıkarmadım, zina etmedim, mabetlerinden adaklarından bir şey çalmadım ve açlara ekmek verdim, çıplakları giydirdim”
diyen her ruh derhal Osiris’in topluluğuna katılıyordu. Çünkü yalnız dürüst insanlar ebedî hayata lâyık sayılırdı.

Yazımın başlarında Osiris’in tanımını yaparken Mısır Misterleri, Misterler, Eski Misterler gibi ana bir takım isimlerden bahsettim. Bu noktadaysa İsis ve Osiris Menkıbesinin esasını vurgulayan Mısır Misterlerinden birkaç kelime ile bahsetmeden geçemeyeceğim. Mister kelime anlamı ile Behçet Necatigil’in Mitologya sözlüğü kitabında :
“İman edenlere günahlarından arınma, öte dünyada mutluluk içinde yaşama sağlayan gizli dinler mensupları. Törenleri gizli tutmayı kutsal bir vazife sayarlardı” demektedir. Bir başka deyişle; eski çağların gizemsel bilgisi. Gizem sır veya muamma anlamına gelir. Etimolojik bakımdan Yunancadaki “Mysterion” teriminden türetilmiştir. Türkçe’deki anlamı bakımından ise tekris ve gizem sözcüklerinin birleşiminden oluşan bir birleşik terimdir. Tarihte birçok meslek ve sanat kuruluşunun kendilerine özgü gizemleri olmuştur. Daha sonraki dönemlerde bunlarda mister olarak anılmıştır. Buradan da eski misterlere geçersek şu şekilde tanımlama ve açıklamalar getirebiliriz.
Eski çağların ezoterik ve yer yer gizli olan kurumlarından bazılarının öğretileri eski misterler genellikle oldukça derin gizemli bir nitelik taşırlardı. Bu misterlerin öğretildiği kurumlara girebilmek için, öncelikle çok uzun süren beklenmedik olaylarla dolu zorlu sınavlardan geçmek gerekirdi. Öğretinin temelinde genellikle dinsel kaynaklı bir efsane yatan mit yer alırdı. Bu öyküde haksızcasına öldürülen bir kahramanın tanrısallaşması ve yeniden yaşama kavuşması anlatılırdı. Bu diriliş olayı belirli zamanlarda düzenlenen şenliklerle kutlanırdı. Eski misterlerin bir diğer özelliği de öğretilen gizemlerin büyük bir titizlikle korunması idi. Bu yüzden ancak genel kapsamları öğrenilebilmiş, asıl içrek öğretilerinin ayrıntıları elde edilememiştir. Eski misterler arasında en tanınmış olanları ise, ADONIS, ATTIS, DIONYSOS, MISIR, HİNT, ELEUSIS, MİTRA, ÖRFE misterleridir.

MISIR MİSTERLERİ: Eski Mısır’ın ezoterik ekollerinde geliştirilerek uygulanmış olan gizemsel öğreti sistemleri aynı çevrenin ezoretik öğretileri oldukları için, Mısır Misterleri ile Hermetizmin gerek kapsamları, gerekse sistemleri arasında birçok benzerlikler vardır. Ancak Hermetizmin pek derin, zorlu ve gizli bir çalışması olmasına kar*şın, Mısır Misterleri uygulandıkları antik çağlarda biraz daha basit ve biraz daha kolay olarak nitelenebilir. Hermetizmde bir amaç olarak aranan şey öncelikle bilimsel gerçektir. Mısır Misterlerinde ise bilimlerin öğretilmesi yoluyla gizemli, nitelikli bir gerçeğe yönelmek benimsenmiştir. Mısır Misterlerinin asıl kay*nağının doğuda olduğu, özellikle Hint Misterlerinden yarar*lanarak ve esinlenerek geliştirilmiş bulunduğu açıkça bellidir. Bu Misterlerin tümünün en önemli öğesi olan İsis – Osiris – Horüs üçlemesi Hint Misterlerindeki Brahma – Vişnu – Siva üçlemesinin tam karşılığı ve tıpatıp benzeridir. Bu misterler uygulandıkları çağlarda tüm rahiplere ve firavunlara öğretilmiştir. Memfis ve Teb kentleri bu misterlerin öğretim merkezleri olmuştur.

Mısır Misterleri kendi içlerinde üç türe ayrılırlar. İsis Mister*leri, Serapis Misterleri, Osiris Misterleri. Bunlardan İsis Misterleri Hermetizm ile en yakın benzerlikleri gösteren türdür. Hermes ve Hermetizm ile İsis Misterleri arasındaki benzeş*me ve Osiris’in ölüm ve baka (varoluş) felsefesinin incelenmesi başlı başına bir konu teşkil edeceği için bu yazının kapsamı dışında tutulmuştur.

Serapis Misterleri olarak anılan tür hakkında çağımıza gelin*ceye kadar pek önemli bir şey öğrenilememiştir. Osiris Misterleri olarak anılan üçüncü tür ise daha sonra eski Yunan Uygarlık*larında görülmüş olan Dionysos Misterleri ile Elenisis Mister*lerinin temel esinlenme kaynağını oluşturmuştur.

İSİS MİSTERLERİ: Bu misterler doğanın güçlerinin değişiminin ve kendini yenilemesinin öğretimini temel konu olarak alır. Öğretim aşamaları bakımından yedi dereceye ayrıl*mıştır. Bu derecelerin isimleri ve özet olarak kapsamları şöyledir.

1 – PASTOFOR : Doğal ve Fiziksel Bilimler
2 – NEOTOR : Geometri ve Mimari Bilgiler
3 – MELANOFOR : Osiris Misterleri ve hiyeroglif bilgisi
4- KİSTOFOR : Sosyal Bilimler ve Hukuk
5- BALAHAT : Kimya
6 -ASTRONOM : Astronomi ve Matematik
7 – PROFETA : Felsefe

OSİRİS MİSTERLERİ: Bu Misterlerin temel konusu Osiris efsanesine dayanır. Bu efsane diğer birçok eski Misterlerde olduğu gibi kötünün iyiyi öldürmesini ve iyinin yeniden yaşama kavuşmasını işler. Burada Osiris İyi ve Güzel olanın. Kardeşi Typhon ise kötü ve çirkin olanın temsilcisidirler. Böylelikle Osiris Misterleri ölümden sonraki Yaşam – Ruhun Ölümsüzlüğü ve Yeniden Doğuş kavramlarının tümünü ilkel bir biçimde işler. Bunun yanı sıra iyilik ve kötülük arasındaki diyalektik çelişkiyi de ortaya koyar.

Aslında çok geniş ve kapsamlı olan mitolojilik Mısır gezimizin sonuna geldik; umarım sıkılmadınız? Gezimizi gene Talat Sait Halman’ ın dizeleri ile noktalıyorum.

Nil ‘in taştığını görenler ürperir,
Tarlalar gülümser boydan boya,
Nehir kıyıları berekete kavuşur
Gökten Dökülür Tanrı armağanları,
Yüzü güler bütün insanların
Tanrıların yüreği şenlenir..

Not: Çeşitli kaynaklardan derlenmiştir

ARKEOLOJİ KİTAPLARI

ANADOLU UYGARLIKLARI KİTAPLARI

Kitabın adı Alt Başlık Yazarı Yayınevi Y.Tarihi

EGE ve YUNAN TARİHİ, Ord. Prof. Arif Müfit MANSEL, T.T.K. 1947

ANADOLU UYGARLIKLARI Ord. Prof. Ekrem AKURGAL Net turistik Yay. 1987

ANADOLU KÜLTÜR TARİHİ Ord. Prof. Ekrem AKURGAL Tübitak Yay. 1998

EGE Batı Uygarlığının Doğduğu Yer Doğu Hellen Kültür Tarihi (M.Ö.1050-333) Ord. Prof. Ekrem AKURGAL İzmir B.Ş. Belediyesi Yay. 2000

HATTİ VE HİTİT UYGARLIĞI Ord. Prof. Ekrem AKURGAL Yaşar egitim Kültür Vakfı- İzmir 1995

HİTİT ÇAĞINDA ANADOLU Ord. Prof. Sedat ALP Tübitak Yay. 2001

HİTİT GÜNEŞİ Ord. Prof. Sedat ALP Tübitak Yay. 2003

HİTİTLERDE ŞARKI. MÜZİK VE DANS Ord. Prof. Sedat ALP Kavaklıdere Kültr. Yay. 1999

HİTİTLER Ark. İlhan AKŞİT Sandoz Yay. 1981

HİTİTLER VE HATTUŞA Muazzez Hilmiye ÇIĞ Kaynak Yay. 2000

BOĞAZKÖY’DEN KARATEPE’YE Hitit Bilim ve Hitit Dünyasının Keşfi ” Yapı Kredi Yay. 2001

TÜRKİYENİN TARİHİ Bir Gezginin Gözüyle Anadolu Uygarlığı Seton LLOYD Tübitak Yay. 1989

ANADOLU ARKEOLOJİSİ Başlıngıçtan Perslere Kadar Prof. Veli Sevin Der Yay. 1997

ESKİ ANADOLU ve TRAKYA Başlangıçtan Pers Eğemenliğine Kadar Prof. Veli Sevin İletişim Yay. 2003

ANADOLUDA BRONZ ÇAĞI KENTLERİ Prof. Sevgi AKTÜRE Tarih Vakfı 1994

MAĞARADAN KENTE Anadolu’nun Eski Yerleşim Yerleri Celal TUNA İletişim Yay. 2000

TÜRKİYE ARKEOLOJİSİ VE İstanbul Üniversitesi 1932- 1999 Editör Prof. Oktay BELLİ İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü 2000

ARKEOLOJİ Bir İnsan ve Uygarlık Bilimi Ark. Hasan Tahsin Uçankuş Kültür Bakanlığı Yay. 2000 1244 sayfa, a4 boyutu

ARKEOLOJİ NİYE? NASIL? NE İÇİN? Toplumsal Arkeoloji Platformu Ege Yay. 2003

ARKEOLOJİ DİPTEN GELEN SANAT Sanat Dünyamız Dergisi 80 Yapı Kredi Yay. 2000
ARKEOLOJİ BİR BİLİMİN KATMANLARI COGİTO Dergisi, Sayı 28 Yapı Kredi Yay. 2001

ARKEOLOJİ SÖZLÜĞÜ Ark. Secda SALTUK İnkilap Kitabevi 1989

ANADOLU UYGARLIKLARI ANSİKLOPEDİSİ I., II.,III. Ciltler Görsel Yay. 1982

DOĞU ANADOLU VE URARTULAR Prof. Afif ERZEN T.T.K. 1984

Erzurum Çevresinin URARTU Tarihindeki Yeri Prof. Emin BİLGİÇ Şafak Matbaası Ank. 1993

URARTU KRALLIĞI Tarihi ve Sanatı Prof. Altan ÇİLİNGİROĞLU Yaşar egitim Kültür Vakfı- İzmir 1997

URARTU: SAVAŞ VE ESTETİK Prof. Okyay BELLİ Yapı Kredi Yay. 2003

GALATLAR ve GALATYA TARİHİ Anadolu’daki Yard. Doç. M. Ali KAYA Ege Üni. Ed. Fak. Yay. 2000

PİSİDYA TARİHİ Hellenistik ve Roma Devrinde Doç. Mehmet ÖZSAİT Edebiyat Fakültesi Yay. 1985

DOĞUBAYAZIT SEMPOZYUMU Ed. Oktay BELLİ Çekül Vakfı 2004

BERGAMA’DA FİKİR ADAMLARI Osman BAYLADI Bergama Belediyesi Yay. 1941

BERGAMA Tarihinde Su Yolları ve Çeşmeler Osman BAYLADI Bergama Belediyesi Yay.

ANTİK KAYNAKLARDA KARADENİZ BÖLGESİ Adem IŞIK T.T.K. 2001

ANTİK ÇAĞDA KENTLER NASIL KURULDU R. E. WYCHERLEY Arkeoloji ve Sanat Yay. 1986 Amerikada 1947′ de yayınlandı.

ANTİK STADİUMLAR Ark. Secda SALTUK İnkilap Kitabevi 1995

ANTİK YUNAN VE ROMA’DA MÜHENDİSLİK J. G. LANDERS Tubitak Yay. 1996
ESKİ ANADOLU MİMARLIĞI Rudolf NAUMANN T.T.K. 1975

ANTİK OLİMPİYAT OYUNLARI Judith SWADDLING Homer Kitabevi 2000

ANTİKÇAĞDA AYDINLATMA ARAÇLARI Ark. Sedef ÇOKAY Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü 1998

ANTİK DÜNYADA GÜNLÜK YAŞAM Ark. Ö. Selçuk GÜR Magister Turizm Yay. 1991
ESKİ YUNAN ÇÖMLEKÇİLİĞİ Kaan İREN Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü 2003

ANADOLU TANRIÇALARI Prof. Oktay BELLİ Promete Yay.

ZEUS’UN ANADOLU KÜLTLERİ Prof. Nuran ŞAHİN Akdeniz Medeniyetleri Ens.Yay. 2001

MARMARİS MÜZESİ Ticari Amforaları Ahmey Kaan ŞENOL Kültür Bakanlığı Yay. 2003

Arkeoloji Sanat Tarihi Araştırma Teknikleri Prof. Haşim KARPUZ Selçuk Üniversitesi Yay. 2001

ARKEO ATLAS Anadolu nun Tarih Öncesi Sayı-1 Atlas Dergisi_2002

ARKEO ATLAS Anadolu da Kentleşme Sayı-2 Atlas Dergisi-2003

ARKEO ATLAS Hititler, Tunç Çağı Sayı-3 Atlas Dergisi-2004

ARKEO ATLAS Doğu nun Demir Çağı Sayı-4 Atlas Dergisi-2005

ANTİK BÖLGE KİTAPLARI

anadolu_arkeolojik_bolgeleri.gif

ADI ALT BAŞLIK YAZARI Yayıncı Y. Tarihi

ANADOLU’NUN TARİHİ COĞRAFYASI Prof. Veli SEVİN Türk Tarih Kurumu 2001

Antik Çağ Türkiye Tarihi Coğrafya Bölgeleri Dr. Emrullay GÜNEY Bilgili Yayın & Yapım 2000

ANTİK ÇAĞ TÜRKİYE KENTLERİ Dr. Emrullay GÜNEY Bilgili Yayın & Yapım 1999

ANTİK KENTLER, Mitoloji, Tarih, Arkeoloji Ark. Yusf GÜL İzmir, 1996

AIOLIS Prof. Bilge Umar Ak Yayınları 1980

AIOLIS Prof. Bilge Umar İnkilab Yay. 2002

BITHYNIA Küçük Asya Charles Texier Avrasya etnoğrafya vakfı 1997

BITHYNIA Prof. Bilge Umar Ak Yayınları

FİRİGYA, Kral Midas’ın Ülkesi Ertuğrul Algan-İrfan Ongar Esbank Kültür Yayınları

FİRİGYA, phrygia Nejat İşcan İşcan Yayınları Eskişehir, 2002

PHRYGIA Prof. Bilge Umar Ak Yayınları 1982

PHRYGIA Kültür Rehberi Ark. Hasan Tahsin Uçankuş Kültür Bakanlığı Yayınları 2002

GÜNEYDOGU ANADOLU Dr.İlhan Akbulut Cem Ofset 1997

IONIA Eski Çağda Ege Bölgesi George Been ARION Yayınları 1995

IONIA Prof. Bilge Umar Ak Yayınları 1979

IONIA Prof. Bilge Umar İnkilab Yay. 2001

KAPADOKYA Doğanın Mucizesi Nevşehir Valiliği

KARIA Eski ÇağdaMenderesin Ötesi George Been ARION Yayınları 2000

KARIA Prof. Bilge Umar İnkilab Yay. 1999

KILIKIA Prof. Bilge Umar İnkilab Yay. 2000

LYDIA Prof. Bilge Umar İnkilab Yay. 2001

LİKYA İNCELEMELERİ Prof. Sencer Şahin-Mustafa Adak Arkeoloji ve Sanat Yay. 2002

LYKIA Eski Çağda Lykia Bölgesi George Been ARION Yayınları 1997

LYKIA Işık Ülkesi Ark. İlhan Akşit Akşit Yay. 1998

LYKIA Prof. Cevdet Bayburtoğlu

LYKIA Prof. Bilge Umar İnkilab Yay. 1999

LYKIA Prof. Cevdet Bayburtoğlu Akmed Yay. 2004

MYSIA Prof. Bilge Umar Ak Yayınları 1984

PAPHLAGONIA Prof. Bilge Umar Ak Yayınları 1988

PHAPMPHYLİA Eski Çağda Güney Kıyıları George Been ARION Yayınları 1997

PISIDIA Prof. Bilge Umar Akbank

PONTOS Karadeniz Kapadokyası Prof. Bilge Umar İnkilab Yay. 2000

TRAKIA Prof. Bilge Umar Ak Yayınları

TROAS Prof. Bilge Umar Ak Yayınları 1983

TURABDİN, Canlı Kültür Mirası, Türkçe, İng. Alm. Holler Weger Herstellung-Production Yap. 1999

URARTU Savaş ve Estetik Prof. Oktay Belli Yapı Kredi Yayıncılık 2003

URARTU KRALLIĞI Prof. Altan Çilingiroğlu Yaşar Eğitim veKültür Vakfı 1997

ANTİK KENT KİTAPLARI, ANTİK KENT REHBERLERİ

perge-kap_.jpg

PERGE Anıtsal Kapı

ADADA Ark.Dr.Mustafa Büyükkolancı Göltaş Kültür Dizisi 1998

AIGAI Ark. Şükrü Tül Ege Yayınları -1995

AIZANOI REHBERİ Kütahya Müz. Mdr. Ark.Metin Türktüzün Dönmez Ofset Ank, 1998

ALABANDA & ALİNDA Arif Uyguç Aydın. 1999

ALACAHÖYÜK Adım Adım Ünal Yalçın İNTERMEDIA 1999

ALLIANOI Ahmet YARAŞ Bergama Yortanlı Kurtarma Derneği 2000

APHRODISIAS Prof.Kenan T. Erim Net Turistik Yayınları 2000

APHRODISIAS Adım Adım Ark.Cumali Ayabakan

ARYKANDA Prof. Cevdet Bayburtoğlu Homer Kitabevi 2003

ASLANTEPE (Malatya) Malatya Belediyesi

ASSOS Prof. Ümit Serdaoğlu Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1996

BERGAMA Arkeolojik Rehber Prof. Prof. Wolfgang Radt Türkie Turing ve Otomobil Kurumu 1984

BERGAMA Sanat Eserleri ve Abideler Osman Bayatlı Bergama Belediyesi Kültür Yayınları 1949

BERGAMA Su yolları ve Çeşmeler Ali Özinal

BERGAMA Fikir Adamları Osman Bayatlı

PERGAMON Antik Bir Kentin Tarihi ve Yapıları Prof. Wolfgang Radt Yapı Kredi Yayınları 2002

PERGAMON-BERGAMA De Ga Ajans Dega Ajans, İzmir, 2000

ASKLEPION Bergama Tarihinde Osman Bayatlı Bergama Belediyesi Kültür Yayınları

ÇATALHÖYÜK Konya Müz. Mdr.

ÇATALHÖYÜK Site Guide Book Ian Hodder

EFES Rehb.Hüseyin Çimrin Güney Books 1998

EFES Şadan Gökovalı Ticaret Matbaacılık

EFES Ark.Rüstem Duyuran Basın Yayın Turizm Müdürlüğü 1951

EFES San.Tar. Doğan GÜMÜŞ Do-Gü Yayınları 1993

EFES – MERYEM ANA Rehber Gözüyle Rehb. Oktay Gürsoy Sihap Yayınları 1983

EFES REHBERİ Peter Scherrer Ege Yayınları 2000

EFES TARİH ARKEOLOJİ Ar. Mz.Mdr. Sebahattin Türkoğlu Ticaret Matbaacılık 1971

EFES YAMAÇ EVLER Efes Mz, Müdürlüğü arkeoloğları Hitit Color

EFES’İN ÖYKÜSÜ Mz.Md.Sabahattin Türkoğlu Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1986

EFLATUNPINAR Hiti Anıtı Ark.A.Sırrı Özenir

GORDION Kazıları Ve Müzesi Rodney S. Young AnkaraTurizmi,eski eserleri ve müzeleri Sev. Der. 1975

HALIKARNASSOS Ve Bodrum Kalesi Ark.İlhan Akşit Doğruluk Matbaacılık İzmir

HARRAN Eski Çağda Aynur Özfırat Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1994

HARRAN Doç.Cihat Kürkçüoğlu Şanlıurfa Valiliği 2000

HASANKEYF İsmail Ertuğrul Yazarın Kendisi

HASANKEYF Antik Kent Hasankeyf Kaynakamlığı 1999

HASANKEYF Kültürlerin buluştuğu antik kent Belediye Başkanlığı

HATTUŞA Hitit Başkentinde Bir Gün Prof. Jurgen Seeher Ege Yayınları 1999

HERAKLEIA PONTIKE Tarihi Gelişimi ve Eski Eserleri Doç.Tayfun Akkaya Troya yayıncılık 1994

HIERAPOLİS Ark. Tevfik Gegeç Hitit Color

HIERAPOLİS Pamukkale Ark.İlhan Akşit Akşit Kültür ve Turizm Yayıncılık 2000

HIERAPOLİS Prof. Francesco D’andria Ege Yayınları 2003

IASOS Karia’da Bir Liman Kenti Kazı Ekibi Homer Kitabevi 2004

İSTANBUL, Eski Çağda Oğuz TEKİN Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü Yay. 2001

KAPADOKYA Ark. Murat Gülyaz-Rehb.İrfan Ölmez Dünya kitap kırtasiye turizm ticaret 1998

KAPADOKYA Mehmet Çuhadar REVAK 1997

KAPADOKYA Taş Kapıdan Taç Kapıya Gürsel Korat İletişim Yayınları 2003

KAPADOKYA Doğanın Mucizesi Nevşehir Valiliği

KAPADOKYA Yer altı Şehirleri Ark.Ömer Yörükoğlu-4 Ark. Aşık Ofset Ank. 1990

GÖREME Yıldız Ötüken Kültür ve Turizm Bakanlığı 1987

KARAİN MAĞARASI Prof. Işın Yalçınkaya T.T.K. 1989

KAUNOS Liman Agorasi- Çeşme Binası Prof. Cengiz Işık T.T.K. 1994

KAUNOS Prof.Baki ogün-Prof.Cengiz Işık Orkun&Ozan Med.Hiz. Ant.2001

KILISTRA Konya İl Trzm.Mdr.

KLAROS Doç. Nuran Şahin Ege Yayınları 1998

KNIDOS Antik Kent Rehberi Ark.Christina Bruns Özgan Knidos’u Araştırma ve Geliştirme Derneği Konya, 2002

KOMMAGENE Sekizinci Harika Mahmut Aslan Ajansmat 1995

KOMMAGENE Nemrut’tan Adıyaman’a Adıyaman Valiliği 2003

KOMMAGENE- NEMRUT Tanrıların Diyarı Mustafa Çoban Lale Ajans

LAGİNA, Prof. Ahmet Tırpan – Yrd. Doç. Bilal Söğüt, Anıl Ofset, 2005

NEMRUT Tanrıların Tahtları Prof. Firedrich Karl Dörner Türk Tarih Kurumu 1990

KSANTOS VE LETOON Rehberi Jacques Des Courtils Ege Yayınları 2003

LYMIRA Zemuri Taşları Prof. Jurgen Borchhardt Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1999

LYRBE/SELEUKEIA Torslarda bir antik kent Prof. Jale İnan Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1998

MAGNESİA AD MEANDRUM Prof. Orhan Bingöl Aydın Valiliği 1998

METROPOLIS Kazıların ilk beş yılı, Prof. Recep Meriç Medoder 1996

METROPOLIS 2002 Prof. Recep Meriç Meseder 2002

MİLETOS İzmir Ark.Mz.Md.Hakkı Gültekin 1961

MİLETOS Bir Tarih Alan M. Greaves Homer Kitabevi 2003

MYLASA VE ÇEVRESİ, Uygarlığın Başkenti Öğr.Grv. Ark.Abuzer Kızıl Milas Reklamcılık ve matbaa hizmetleri Mias, 2002

NYSA VE AKHARAKA Prof. Vedat İdil Yaşar Eğitim ve Kültür Vakfı 1999

PERGE TARİHİ Adnan Pekman T.T.K. 1989

PHOKAIA- FOÇA Ark. Suzan Özyiğit İzmir, 1998

Pısıdıa ANTIOKHEIA Ark. Dr.Mehmet Taşlıalan Göltaş Kültür Dizisi 1997

PRIENE KLAVUZU Ark.Rüstem Duyuran Eski eserler ve müzeler Genel Md. 1948

PRIENE REHBERİ Küçük Asyanın Pompei’si Frank Rumscheid Ege Yayınları 2000

SART Harabeleri Rehberi Ark. Güldem Yüğrüm Eski eserler ve müzeler Genel Md. 1973

SIMINTHEION Troas’ta Kutsal Bir Alan Prof. Çoşkun Özgünel Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü 2001

SİDE Orhan, Ümit Atvur İst. 1984

SİDE 1947-1966 Yılı Kazıları Ord.Prof.Arif Müfit Mansel Türk Tarih Kurumu 1978

SİDE Rehb. Serhat Kunar Net Turistik Yayınları 1995

SİDE KLAVUZU Ord.Prof. A.Müfit Mansel Eski eserler ve müzeler Genel Md. 1967

ANCIENT SIDE Ark.Ümit Orhan Atvurt Güney kartpostal ve turistik yayıncılık 1997

SMYRNA- İZMİR Efsaneden Gerçeğe Yaşar Aksoy İzmir Büyükşehir Belediyesi 2002

ESKİ İZMİR-1 Yerleşme Katları ve Athena Tapınağı Ord.Prof. Ekrem Akurgal T.T.K. 1997

STRATONIKEIA Ark.Dr.Mehmet Tırpan Konya, 1998

TERMESSOS (İng.) Mustafa Uysal-Azmi Buyruk Fırat Yayın Tanıtım Ant. 1990

TRALLEİS Doç.Rafet Genç Arkeoloji ve Sanat Yayınları 2003

TRALLEİS PROJESİ Doç.Rafet Genç

TREBENNA, Nevzat Çevik, Burhan Varkıvanç, Engin Akyürek, Akmed yay.-2005

TROIA REHBERİ Prof. Manfred Korfmann Ege Yayınları 1999

TROYA Rehber Mustafa Aşkın Keskin Color

TROYA Efsane ve gerçek arası bir kente yolculuk Yapı Kredi Sergi Yayınları Yapı Kredi Yayınları 2002

YUMUKTEPE 5.Yılında

ZEUGMA Halfeti- Rumkale Nezih Başgelen- Rifat Ergeç Arkeoloji ve Sanat Yayınları 2000

ARKEOLOJİ DENEME KİTAPLARI

efes.jpg

Dünyanın her ülkesinden gelen bu insanların arasında bilgili biri olarak yer almak istermisiniz?
Bu bölümde yer alan kitapları mutlaka okuyunuz.

Bu bölümde yer alan kitaplar.Arkeolojiyi sevdirecek, ilgilenenleri heyacanlndıracak ve sıkmadan bilgi verecek kitaplardır. Arkeolojiye merak duyanlara, arkeoloji öğrencilerine ve konuya ilgisi olanlara tavsiye edilir.
Sıralama önem derecelerine göre yapılmıştır.

TANRILAR MEZARLAR BİLGİNLER Arkeolojinin Romanı C.W.CERAM Remzi Kitabevi 1994 Yazılışı,1949 (Yazıldığı yıl 15 dile çevrildi)

TANRILARIN VATANI ANADOLU C.W.CERAM Remzi Kitabevi 1994 Yazılışı,1955 (Anadolu ören yerlerinin keşif öyküleri)

ANADOLU TANRILARI Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1955

ANADOLU EFSANELERİ Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1954

Halikarnas Balıkçısının burada yer alan kitapları, size Anadolu Ören yerlerini ve Anadolu Uygarlıklarını tanıtırken, nefis anlatımla Mitolojiyi sevdirecektir.

ANADOLUNUN SESİ Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1971

MERHABA ANADOLU Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1980

HEY KOCA YURT Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1972

ARŞİPEL Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1992

6. KITA AKDENİZ Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1982

SONSUZLUK SESSİZ BÜYÜR Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1983

DÜŞÜN YAZILARI Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1981

İMBAT SERİNLİĞİ Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 2002

Mektuplarıyla Halikarnas Balıkçısı Azra ERHAT

İŞTE İNSAN Azra ERHAT

BİR ARKEOLOĞUN ANILARI Ord. Prof. Ekrem AKURGAL Tubitak 1999

ARKEOLOJİ, Bir Bilimin Katmanları Cogito Y.K.Y. 2001

ARKEOLOJİ, Dipyen Gelen Sanat Sanat Dünyamız,80 Y.K.Y. 2000

ARKEOLOJİ NİYE? NASIL? NE İÇİN? Toplumsal Arkeoloji Platformu Ege Yay. 2003

EFES’İN ÖYKÜSÜ Ark. Sebahattin EYÜBOĞLU Arkeoloji ve Sanat Yay. 1986 ( Antik Çağ insanları nasıl yaşıyor, nasıl vakit geçiriyor, sosyal yaşantıları bu kitapda. Sosyal hayatlarını anlatan daha iyi bir eser yok.)

AYASOFYANIN ÖYKÜSÜ Ark. Sebahattin EYÜBOĞLU Yazıcı Yay. 2002

İŞTE ANADOLU Ömer TUNCER Arkeoloji ve Sanat Yay. 1993

ESKİ ANADOLU Kürşat BAŞDEMİR Kaynak Yay. 1999

Uygarlıklar Kavşağı Anadolu Derman BAYLADI Say Yay. 1996

TARİHE YOLCULUK Derman BAYLADI Say Yay. 1997

DOĞA ANA KUBABA Prof. Fahri Işık Akdeniz Medeniyetleri Ens. 1999

SÜRGÜNDEKİ ZEUS Sefa TAŞKIN Bergama Belediyesi Yay. 1990

MYSIA VE IŞIK İNSANLARI Sefa TAŞKIN

TROIA Hazineleri veya Schliemann’ın düşü Herve DUCHENE Y.K.Y. ( Gerçek bir İndiana Johns senaryosu)

HİTİTLER VE HATTUŞA İştar’ın Kaleminden Muazzez Hilmiye ÇIĞ Kaynak Yay. 2000

KİLDEN KİTAPLAR Edvard CHIERA Çantay Kitabevi 1996 (Prof. Ali Dinçol bu kitabı okudu ve Arkeoloji bölümünü seçti) )

HADRIANUS’UN ANILARI Marguerite YOURCENAR Adam Yay. 1964

LYKIA EFSANELERİ Hasan BARIŞCAN İnkilap Kitabezi 1996

EGE EFSANELERİ Hasan BARIŞCAN İnkilap Kitabezi 1998

EGE KÜLTÜRÜ Yaşar AKSOY İnkilap Kitabezi 1999

HALİKARNAS KADIRGASI Yaşar AKSOY İnkilap Kitabezi 1997

MAVİ SÜRGÜNE DOĞRU Cüneyt OKAY Kültür ve Turizm Bakanlığı 2001

ANTİK KENTLER Ark. Yusuf GÜL İzmir-1996

BÜYÜK İSKENDER, üç cild roman Valerio Massimo MANFREDİ Can Yayınları 2000 (Büyük İskender’in hayatını birde bu üç ciltlik romanda okuyun)

BÜYÜK İSKENDER, üç cild roman DROYSEN Sosoyal yyınlar 2000

ARKEOLOJİ GEZİ KİTAPLARI
GEZGİNLERİN ARKEOLOJİ KİTAPLARI

hierapolis-kastabala__tiyatro.jpg

Hierapolis – Kastabala gezim, Ceyhan ovasında yazın ortasında benden başka hiç bir gezgin sağanak yağmura yakalanmamıştır, tahmin ederim. Yağmur bir gezgini engelleyemez…

MAVİ YOLCULUK – 1 Azra ERHAT İnkilap Kitabevi

MAVİ YOLCULUK – 2 Azra ERHAT İnkilap Kitabevi

MAVİ ANADOLU Azra ERHAT İnkilap Kitabevi 1997

MAVİ GEZİ Orhan DURU Ada Yay. 1987

KÜÇÜK ASYA, I-II-III Charles TEXIER Enformasyon ve Dökümasyon Hz. Vkf. 2002, Ank.

KARAMANYA Sır F. BEAUFORT Akdeniz Medeniyetleri Arş. Ens. 2002

TARSUS W.M. RAMSEY T.T.K. 2000

NEMRUT Dağında İlahlar Arasında Eleonore DORNER

Lord Stratfort Cannıng’in Tükiye Anıları Stanley Lane POOLE Yurt Yayınları 1988

Türkiye Gezisi ve İngiltere Dönüşü 1698-1702 Edmund D. CHISHULL Bağlam Yayınları 1993

KUTSA ANADOLU TOPRAKLARI Lord

KINROSS Nokta Yayınları 2003

Pamphylia ve Pisidia Kentleri Cilt 1 Pamfilya, Karl Graf von Lanckoronski, AKMED Çeviri Dizisi 2, 2005.

PONTOS TARİHİ P. Minas BIJISKYAN Çiviyazıları Yayınevi 1998

GEZGİNLERİN GÖZÜYLE İZMİR İlhan PINAR Akademi Kitabevi 1994

GRAVÜRLERLE TÜRKİYE. IV, V Kültür ve Turizm Bkn. 2002

ANTİK ÇAĞ YAZARLARI, ANTİK KİTAPLAR

saffo_1_.gif

ESKİ YUNAN EDEBİYATI Dr. Güler ÇELGİN Remzi Kitabevi 1990

AISKHYLOS Zincire vurulmuş Promethus Zincire Vurulmuş Prometheus Bilgi Yayınevi 1968

AISKHYLOS Agamemnon Miilli Eğitim Bakanlığı 1964

ARİSTOPHENES Kuşlar Remzi Kitabevi 1996

ARİSTOPHENES Bulutlar Milli Eğitim Bakanlığı 1994

ARİSTOPHENES Kadınların savaşı İş Bankası Yayınları 2000

AUGUSTUS Ankara Augustus Anıtı Cumhuriyet Yayınları 1999

CATULLUS İşte şair Kültür Bakanlığı 1998

CICERO Dostluk Milli Eğitim Bakanlığı 1962

EURIPIDES Bakkha’lar İş Bankası Yayınları 2003

EPIKTETOS Düşünceler ve sohbetler Kültür Bakanlığı 1999

EURIPIDES Herakles Maarif Vekaleti 1941

EURIPIDES Medeia Maarif Vekaleti 1941

EURIPIDES Troya’lı kadınlar Arkeoloji ve Sanat Yayınları 2002

FENELON Telemakhos’un başından geçenler Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları 1990

GAIUS IULIUS PHAEDRUS Masallar Kültür Bakanlığı 1998

GAIUS VALERIUS CATULLUS Şiirler Kültür Bakanlığı 1999

GENÇ PLINIUS Genç Pilinius’un Anadolu Mektupları Yapı Kredi Yayınları 2001

HERODOT Herodot Tarihi Remzi Kitabevi 1991

HESEIDOS Hedeidos eseri ve kaynakları Hesiodos Eseri ve Kaynakları Türk Tarih Kurumu 1991

HESEIDOS İşler Milli Eğitim Bakanlığı 1948

HOMEROS Ilyada Can Yayınları 1984

HOMEROS Odysseia Can Yayınları 1998

KSENOPHON Anabasis(Onbinlerin Dönüşü Sosyal Yayınları 1985

KSENOPHON Yunan Tarihi

XENOPHON Yunan Tarihi ( Hellenika ) Sergi Yayınevi İzmir-1984

KSENOPHON Sokratesten alıntılar Türk Tarih Kurumu 1997

KSENOPHON Şölen ve Lakedaimonion Politeia

XENOPHON Şölen (Spartalıların Anayasası) Sergi Yayınevi İzmir-1984

KSENOPHON Yunan Tarihi 4.Kitap

SAMSATLI LUKIANOS Seçme Yazılar, I_II_III Kültür Bakanlığı 1999

SAMSATLI LUKIANOS Seçme Yazılar Sosyal Yayınları 1992

LUKIANOS Aleksandros yada düzmece Yalvaç Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1997

MARCUS AURELIUS ANTONINUS Historia Augusta Historia Augusta Arkeoloji ve Sanat Yayınları 2002

MENANDROS Huysuz adam Mitos Boyut Yayınları 2001

MOUSAIOS Hera ile Leandros Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1987

OVIDIUS Aşk sanatı Payel Yayınları 1994

PLATHON Ion Milli Eğitim Bakanlığı 1997

PLATHON Hipparkhos ve Kleitophon Milli Eğitim Bakanlığı 1994

PLATHON Şölen,Lysis Remzi Kitabevi 1972

PLATHON Sokratesin müdafası Maarif Vekaleti 1958

PLATHON Kharmides Milli Eğitim Bakanlığı 1965

PLATHON Devlet Adamı Maarif Vekaleti 1941

PLATHON Devlet Adamı

PLUTHARKOS Büyük İskender Rado Yayınları 1980

PLUTHARKOS Gracchus Kardeşler Belge Yayınları 2001

PLUTHARKOS Marcus Antonius Türk Tarih Kurumu 1992

PLUTHARKOS Lykurgos’un Hayatı İş Bankası Yayınları 2002

PLUTHARKOS Yaşamlar XXI Cumhuriyet Yayınları 1999

PROKOPIUS Bizansın Gizli Tarihi

SAPPHO Seçme şiirler Kıbele Yayınları 1996

SAPPHO Sappho’nun bütün şiirleri Yön Yayınları 1994

SENECA Ahlaki Mektuplar Ahlaki Mektuplar (Epistulae Morales) Türk Tarih Kurumu 1999

SENECA Trayo’lı kadınlar Kültür Bakanlığı 1998

SOPHOKLES Aias Maarif Vekaleti 1941

SOPHOKLES Elektra Maarif Vekaleti 1941

STRABON Cografya Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1987

THUCYDIDIS Periklesin Agıt Nutku İst.-1973

TIBULLUS Albius Sevgi Şiirleri Sevgi Şiirleri (Elegiae) Kültür Bakanlığı 2001

TITUS LIVIUS Roma Tarihi Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1992

VERGILIUS Aeneis Öteki Yayınevi 1998

VERGILIUS Sıgırtmaç türküleri Sıgırtmaç Türküleri ( Bucalica ) Payel Yayınları 1994

VITRIVIUS Mimarlık üzerine on kitap

MİTOLOJİ KİTAPLARI

satyr_den_kacan_nymphe.jpg

MİTOLOJİ SÖZLÜĞÜ Azra ERHAT Remzi Kitabevi 1972

MİTOLOGYA ( 100 Soruda ) Behçet NECATİĞİL Gerçek Yay. 1969

KLASİK YUNAN MİTOLOJİSİ Şefik CAN İnkilap Kitabevi 1970

YUNAN VE ROMA MİTOLOJİSİ Colette ESTIN- Helene LAPORTE Tübitak 2002

MİTOLOJİ VE İKONOGRAFİ Doç. Bedrettin CÖMERT Ayraç Yay. 1999

ANTİK YUNAN’DA SANAT VE MİTOLOJİ Troya Efsanesi Thomas H. CARPENTER Homer Kitabevi 2002

BATI ANADOLU MİTOLOJİSİ Ark. İlhan AKŞİT Çanakkale Seramik 1979

TELEMAKHOS’UN Başından Geçenler Fenelon M.E.B. 1990

Minyatürlerle Anadoludan Efsaneler Kültür Bk.Yay.

SANAT TARİHİ KİTAPLARI

etruscan_black_figure_vase_.jpg

Etrüsk, siyah figürlü vazo

RENKLİ TANRILAR, Antik Heykel Sanatında Çok Renklilik, Alman Arkeoloji Enstitüsü, 2006

ESKİ YUNAN SANATINI TANIYALIM Dr. Flavio CONTİ İnkilap Kitabevi 1997

ROMA SANATINI TANIYALIM Dr. Malcolm COLLEDGE İnkilap Kitabevi 1997

ANTİK YUNAN’DA SANAT VE MİTOLOJİ Thomas H. CARPENTER Homer Kitabevi 2002

YUNAN HEYKELİ Arkaik Dönem Prof. John BOARDMAN Homer Kitabevi 2001

HELLENİSTİK HEYKEL Prof.R.R.R.SMITH Homer Kitabevi 2002 Aphrodisias Kazı Başkanı

ESKİ YUNAN ÇÖMLEKÇİLİĞİ Kaan İREN Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü 2003

PERGE’NİN Roma Devri Heykeltaşlığı Prof. Jale İNAN Arkeolji ve Sanat 2000

MİTOLOJİ VE İKONOGRAFİ Doç. Bedrettin CÖMERT Ayraç Yayınevi 1999

ANADOLU’DA İLK TÜRK MİMARİSİ Prof. Oktay ASLANAPA

ANADOLU SELÇUKLU MİMARİSİ Prof. Haşim KARPUZ Selçuk Üniversitesi 2001

Batı Anadolu 14.yy. Beylikler Mimarisi Yapım Teknikleri İlknur Aktuğ KOLAY Atatürk Yüksek Kurumu Ank-1999

DEĞİŞİMİN TANIKLARI, Selçuk MÜLAYİM, Kaknüs Yayınları 1999 ( Ortaçağ Türk Sanatında Süsleme ve ikonağrafi)

ANTİKA VE ESKİ ESERLER KLAVUZU, Mehmer ÖNDER T. İş Bankası Yay. 1998

SANAT TARİHİ ANSİKLOPEDİSİ, I. II. Cild Bateş Yayınları 1980

TÜRK DÜNYASI KÜLTÜR ATLASI I. II. III. Cild Türk Kültürüne Hizmet Vakfı 1997

İKONALAR (Ayosofya Müzesi ikonları) Nilay YILMAZ Kültür ve Turizm Bkn.

MÜZE VE SARAY ARKEOLOJİ KİTAPLARI
MÜZE VE SARAY REHBERLERİ

efes_muzesinden-3.jpg

Selçuk, Efes Müzesi

TÜRK MÜZECİLİĞİ Ferruh Gerçek, Kültür Bakanlığı yayınları, 1999

MÜZE MUSEUM Sayı:1 Müze Dergisi Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bşk. 1989

MÜZE MUSEUM Sayı:2-3 Müze Dergisi Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bşk. 1990

MÜZE Konya Müz.Md. Konya Müz Müdürlüğü 2004

AKADAMAR KİLİSESİ Prof. Gönül Öney Kültür Bakanlığı Yayınları 1989

ALANYA MÜZESİ Müze çalışanları Alanya Esk.Es.Sev Der Aln.1995

AMASYA MÜZESİ San.Trh.Mehmet Tektaş Tercüman Yay. 1982

ANADOLU NEDENİYETLERİ MÜZESİ Tüm Müze Görevlileri Anadolu MedeniyetleriMüzesini Koruma Dr.

ANADOLU NEDENİYETLERİ MÜZESİ Raci Temizel Ank.Eski eserleri ve müzeleri sevenler derneği 1975

ANADOLU NEDENİYETLERİ MÜZESİ Tanrılar-Tanrıçalar Ark.Belma Kılıçoğlu Anıtlar veMüzeler Genel Müdürlüğü 1992

ANITKABİR REHBERİ Ark. Nurettin Can GÜLELİ Türk Tarih Kurumu 1973

ANTAKYA MOZAİKLERİ Jale Rüstemoğlu Zirem Yayınları Antk-2002

HATAY MÜZESİ REHBERİ Hatay Esk.Es.Sev.Der.

HATAY MÜZESİ ve Çevresi Dömez Ofset Müze Eserleri Trs.Yay. Ank.

ANTALYA MÜZESİ REHBERİ Ant.Esk.Es.Sev.Der. 1981

AYASOFYA MÜZESİ Müz. Md. Erdem YÜCEL Ak Yayınları 1986

AYASOFYA ve Müzeler Rehberi Ayaİrini-İmrahor-Kariye-Fethiye-Tekfur Komisyon Dömez Ofset Müze Eserleri Trs.Yay.

AYASOFYA’NIN ÖYKÜSÜ Ark.Sabahattin Türkoğlu

BEYLERBEYİ SARAYI Milli Saraylar Md. TBMM milli saraylar daire başkanlığı 1993

BODRUM MÜZESİ Mz.Md.Oguz Alpözen

DOLMABAHÇE SARAYI Milli Saraylar Md. TBMM milli saraylar daire başkanlığı 1995

ESKİ ŞARK ESERLERİ MÜZESİ Komisyon Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu

GORDION MÜZESİ Prof. Kennth Sams-İlhan Temizsoy Anıtlar veMüzeler Genel Müdürlüğü

HAREM Ark.İlhan Akşit

İSTANBUL ARKEOLOJİ MÜZESİ Yıldız Meriçboyu Yapı Kredi Yayınları 1987

İSTANBUL ARKEOLOJİ MÜZESİ (Sümer-Akat-Asur-Babil-Hitit-Mısır) Resimli Rehberi-1962 Müz.Md. Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü 1962

İSTANBUL ARKEOLOJİ MÜZESİ (Yunan-Roma-Bizans) Resimli Rehberi-1962 Müz.Md. Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü 1966

İSTANBUL CAMİLERİ Prof. Tahsin ÖZ Turizm Tanıtma Bkn. 1964

İZMİR ARKEOLOJİ MÜZESİ Ark. Jale Öz Dedeoğlu A Turizm Yayınları 1993

KARİYE MÜZESİ San.Trh.Ugur Ayyıldız Net Turistik Yayınları

KARİYE MÜZESİ Ali Kılıçkaya Dömez Ofset Müze Eserleri Trs.Yay.

KRDZ.EREĞLİSİ ARKEOLOJİ MÜZESİ Komisyon Ereğli Dmr.ÇlkFab.

KONYA ARKEOLOJİ MÜZESİ Müz.Gen.Md.

KONYA ATATÜRK MÜZESİ Ant.ve Mz.Gn.Md.

KONYA MÜZESİ Konya Müz.Md.

KONYA HALI MÜZESİ Ant.ve Mz.Gn.Md.

MEVLANA MÜZESİ REHBERİ Mehmet Önder Ajans Türk Kültür Yayınları

MEVLANA MÜZESİ Valilik

MEVLANA MÜZESİ Mz.Md.Erdoğan Erol Konya Valiliği

MİLLİ SARAYLAR Milli Saraylar Md. TBMM milli saraylar daire başkanlığı 1987

SEYİT BATAL GAZİ Külliyesi Ark.Mz. İlyas Küçükcan Seyid Battal Gazi Vakfı Yayınları

SİDE MÜZE REHBERİ Ark.Ayşe-Rıfat Ergeç Side ve bölgesi eski eserleri ve Mz. Sev. Der. Ant. 1976

SÜLEYMANİYE CAMİİ, Yapılışı ve öözellikleri S. Mollaibrahimoğlu İst. 1984

TOPKAPI SARAYI Orhan Bayraktar Sümer Kitabevi 1996

TOPKAPI SARAYI Ark.İlhan Akşit

YALOVA ATATÜRK KÜŞKLERİ Milli Saraylar Md. TBMM milli saraylar daire başkanlığı 1993

ARKEOLOJİ GEZİ REHBERLERİ
ARKEOLOJİ REHBER KİTAPLAR

ephesos.jpg

ANITKABİR Rehberi Ark. Nurettin Can Gülekli

ANTİK ÇAĞ TÜRKİYE BÖLGELERİ TARİHİ COĞRAFYA Doç. Emrullah Güney Bilgi Yayın & Yapım 2000

ANTİK ÇAĞ TÜRKİYE KENTLERİ Doç. Emrullah Güney Bilgi Yayın & Yapım 1999

ANTİK KENTLER (İzmir) Ark. Yusuf Gül İzm.-1996

ARKEOLOJİ Prof. Cevdet Bayburtoğlu Kültür ve Turizm Bakanlığı 1982

BATI ANADOLU UYGARLIĞI Ark.İlhan Akşit Sandoz Yayınları 1980

ÇUKUROVA (İng.) Çuktob

DEMRE KALKAN ARASI, Antik Kentler, Görülecek Yerler Rhb. Hüseyin Çimrin Güney Books 1995

GELİBOLU YARIMADASI Tarihi Milli Parkı İl Trzm.Mdr.

İSTANBUL Camileri Tahsin Öz

İSTANBUL GEZİ REHBERİ Murat BELGE Tarih Vakfı 1993

KAPIDAĞ YARIMADASI ve Çevresindeki Adalar Reşit Mazhar Öztüzün Ozann Sanatevi 1953

Kaplıca Rehberi

KARADENİZ Gezi Rehberi Trabzon-Rize-Artvin-Batum Köksal Hapeloğlu Ritur Turizm & Seyahat 2001

KEKOVA Dr. Mehmet Hengirmen Engin Yayınevi 1993

KENTTEN İMPARATORLUĞA Anadolunun Eski Yerleşim Yerleri Celal Tuna İletişim 2000

MUĞLA Müzeleri Ören Yerleri Bölge Müze Müdürleri Muğla Valiliği

Tatil Rehberi-2000 Ege- Akdeniz Tatil dergisi ilavesi

Tatil Rehberi-2001 Ege- Akdeniz Tatil dergisi ilavesi

Tatil Rehberi-2003 Tatil dergisi ilavesi

Tatil Rehberi-2004 Tatil dergisi ilavesi

TURİSTİK TÜRKİYE REHBERİ Ark İlhan Akşit Akşit Kültür Turizm Sanat 1992

TURİZM REHBERİ Ulvi Okar Milliyet Yayınları 1981

TÜRKİYE Antik Kentler Rehberi Gezi-98 Ekin Yazılım

TÜRKİYE Giovanna Magi-Guilivano valdes Net Yayınları 1993

TÜRKİYE TARİHİ YERLER KLAVUZU Orhan Bayrak İinkilap Kitabevi 1979

TÜRKİYE Tarihsel Anıtları Prof. Bilge Umar İinkilap Kitabevi 1995

UYGARLIKLAR ÜLKESİ TÜRKİYE Ark. İlhan Akşit Akşit Kültür Turizm Sanat 2000

VANDERYA Van Gölü Havzası Öner Y. YILMAZ Günışığı Yayınları 2001

AKDENİZ UYGARLIKLARI ARKEOLOJİ KİTAPLARI

KİTABIN ADI, Alt Başlık, YAZARI, YAYINEVİ, Y. Tarihi

MİNOS UYGARLIĞI Stylianos ALEXIOU Arkeoloji ve Sanat Yay. 1991

ANTİK YUNAN Bir Keşfin Arkeolojisi Roland- Françoise ETIENNE Yapı Kredi Yayınları 2003

GEOGRAPHICA, Yeniden keşfedilen Yunanistan, Mehmet Ali GÖKAÇTI İletişim Yayınları 2001

BİZANS SİYASAL DÜŞÜNCESİ G. L. SEIDLER V Yayınları Ank.- 1986

BİZANS’IN GİZLİ TARİHİ PROKOPIUS Nisan Yayınları 1999 İlk basım, 1623

BİZANS’IN ALTINLARI Mıchel KAPLAN Yapı Kredi Yayınları 1999

PONTUS MESELESİ Doç Mesut ÇAPA
EVVEL ZAMAN İÇİNDE MEZOPOTAMYA J. BOTTERO / M. J. STEVE Yapı Kredi Yayınları 1994

MISIR Erdal- Necla YAVİ Yazıcı Yayınevi 2001

ESKİ MISIR TARİHİ VE MEDENİYETİ Prof. Afet İNAN Türk Tarih Kurumu 1956
DİNLER TARİHİ, I; II, III, IV cild Ansiklopedi

SÜRELİ ARKEOLOJİ YAYINLARI


YAYININ ADI YAYINCI SÜRESİ

KAZI SONUÇLARI TOPLANTISI KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Yılda bir kere yayınlanır.

ARAŞTIRMA SONUÇLARI TOPLANTISI KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Yılda bir kere yayınlanır.

MÜZE ÇALIŞMALARI VE KURTARMA KAZILARI SEMPOZYUMU KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Yılda bir kere yayınlanır.

BELLETEN TÜRK TARİH KURUMU Üç ayda bir yayınlanır

TÜBA-AR Türkiye Bilimler Akademisi Arkeoloji Dergisi

ARKEOLOJİ VE SANAT DERGİSİ Arkeoloji ve Sanat Yayınları İki ayda bir yayınlanır

TÜRK ARKEOLOJİ DERGİSİ

ANA SAYFADAKİ MESAJ KUTUSUNA,
GÖRÜŞ, ÖNERİ, İSTEK ve DİLEKLERİNİZİ
BIRAKABİLİRSİNİZ
MUHAKKAK DETAYLI CEVAP ALACAKSINIZ
AVGG

Termessos Antik Kenti

Termessos, Antalya’nın 30 kilometre kuzeybatısında yer alır.Denizden ortalama yüksekliği 200 metre olan Antalya dağları çevresindeki travertenlerden 1.665 metre yükseklikte,Güllük Dağı’nın tepesinde doğal bir platform üzerine kurulmuştur. Termessos’un, huzur veren ve el değmemiş görünümüyle diğer antik şehirlerden daha farklı ve etkileyici bir havası vardır. Doğal ve tarihi zenginliklerinden ötürü, şehir adını taşıyan Milli Park kapsamına alınmıştır.

Termessos’taki çift “S”, şehrin Anadolu insanları tarafından kurulduğuna dair dilbilimsel bir kanıt sağlar.Strabon’a göre, Pisidia halkı olan Termessos sakinleri kendilerini Slymi olarak çağırırlardı.Yaşadıkları dağa da verilen bu isim, sonraki yıllarda Zeus’la özdeşleştirilen ve burada da Zeus Solymes kültünün yükselmesine sebep olan Anadolu tanrılarından Solymes’den gelmektedir. Termessos madeni paralarında genelde bu tanrı vardır ve paralara adını verilmiştir.

Bu şehir tarihte ilk defa Büyük İskender kuşatmasıyla anılmaktadır.Bu olayla ilk ilgilenen ve Termessos’un stratejik önemini kaydeden eski tarihçilerden biri olan Arrianos, şehri kuşatan başa çıkılamaz doğal engellerden dolayı şehrin küçük bir birlikle bile savunulabileceğini belirtmiştir.İskender, Pamphylia’dan Frigya’ya geçmek istemiş ve Arrianos’a göre Frigya’ya yol Termessos’tan geçiyordu. Gerçekten de, daha alçak ve kolay geçitler varken İskender’ın neden o kadar sarp olan Yenice geçidini tırmanmayı seçtiği hala tartışma konusudur. Perge’deki düşmanlarının İskender’i yanlış yola gönderdiği de söylenir. İskender, Termessosluların kapattığı geçidi geçmek için oldukça çaba ve zaman harcamıştır ve bu sinirle geri dönerek Termessos’u kuşatmıştır. Muhtemelen Termessos’u zaptedemeyeceğini bildiğinden, İskender hücuma geçmemiştir fakat bunun yerine kuzeye doğru yürümüş ve öfkesini Sagalassos’dan çıkarmıştır.

Tarihçi Diodors Termessos tarihinde bir başka unutulmaz olayı da tüm detaylarıyla kaydetmiştir. M.S. 319’da İskender’in ölümünden sonra, generallerinden biri, Antigonos Monophtalmos, kendisini Küçük Asya’nın hükümdarı ilan etmiştir ve esas destekçisi Pisidia olan rakibi Alcetas ile savaşmak için hazırlanmıştır. Antigonos Monophtalmos’un kuvvetleri, 40.000 piyadeden, 7.000 süvariden ve ayrıca sayısız filden meydana gelmiştir. Bu üstün nitelikli kuvvetlerin hakkından gelemeyen Alcetas ve arkadaşları Termessos’a sığınmışlardır. Termessoslular, onlara yardım etme sözü vermişlerdir. Bu sürede, Antigonos şehrin önüne gelmiş ve burada kamp kurarak düşmanının kendisine iade edilmesi için çabalamıştır. Yabancı bir Makedon uğruna şehirlerinin felakete sürüklenmesini istemeyen Termessos yaşlıları Alcetas’ın iade edilmesine karar vermişler ancak genç Termessoslular verdikleri sözü tutmak istemişler ve bunun dışına çıkmayı reddetmişlerdir. Yaşlılar, Alcetas’ı bırakma niyetleriyle ilgili bilgilendirmek amacıyla Antigonos’a heyet yollamışlardır. Savaşa devam etmek için yapılan gizli bir plana göre, Termessoslu gençler şehri terk etmeyi başarmıştır. Yakında tutsak olacağını öğrenen Alcetas, düşmanın eline verilmektense ölmeyi tercih etmiş ve kendini öldürmüştür. Yaşlılar, Antigonos’a Alcetas’ın cesedini yollamışlardır. Üç gün boyunca cesede her türlü eziyeti yapan Antigonos, daha sonra cesedi gömmeden bırakarak Pisidia’dan ayrılmıştır. Olanlara kızan gençler, Alcetas’ın cesedini geri almışlar, saygı içerisinde gömmüşler ve anısına bir güzel bir anıt dikmişlerdir.

Termessos, açıkça bir liman şehri değildi ancak, toprakları güneybatıda Attaleia (Antalya) Körfezi boyunca uzanırdı. Şehrin denize olan bu bağlantısından dolayı şehir, Ptolemyler tarafından alınmıştır. Daha 40 yıl önce İskender’in güçlü dönemlerinde bile direnen bir şehrin, Mısır egemenliğini kabul etmesi çok şaşırtıcıdır.

Likya’nın Araxa şehrinde bulunan bir yazıt, Termessos hakkında önemli bilgi verir. Bu yazıta göre, M.Ö. 200’lerde Termessos bilinmeyen sebeplerden dolayı Likya şehirleri birliği ile savaştaydı ve M.Ö. 199’da Termessos kendini tekrar Pisidialı komşusu İsinda ile savaşta buldu. Bu dönemde M.Ö. 2. yüzyılda Küçük Termessos kolonisinin şehrin yanında kurulduğunu görüyoruz. Termessos, eski düşmanı Serge ile daha iyi mücadele edebilmek için Pergamon Kralı II Attalos ile dostça ilişkiler içine girdi. II. Attalos da bu dostluğun anısına Termessos’da 2 katlı bir stoa inşa ettirdi.

Termessos, Roma’nın müttefikiydi ve böylelikle M.Ö 71’de Roma Senatosu tarafından bağımsızlığı kabul edildi; bu kanuna göre Termessos’un özgürlüğü ve hakları garanti altına alındı. Bu bağımsızlık, Galatia Kralı Amyntas ile yapılan ittifak haricinde (M.Ö. 36-25 yılları hükümdarlık sürdü) uzunca bir süre devam etti. Termessos’un bağımsızlığı, “Autonomous” adını taşıyan madeni parasıyla da belgelenmiştir.

Ana yoldan sarp bir yolla şehre ulaşılır. Bu yoldan geçen biri, etrafında Termessosluların “Kral Caddesi” olarak isimlendirdikleri eski yolun yanı sıra Helenistik dönem istihkam duvarlarının, sarnıçların ve diğer bir çok kalıntının bulunduğu meşhur Yenice Geçiti’ni görebilir. Termessos halkının katkılarıyla M.Ö.II. yüzyılda yapılan Kral Caddesi, yükselen şehrin duvarlarının yanından geçer ve düz bir yol şeklinde şehrin merkezine kadar uzanır. Şehir kapısının doğusundaki duvarlarda zarlarla kehanet içeren oldukça enteresan yazıtlar vardır. Roma İmparatorluğu tarihi boyunca bu tür büyüler, sihirler ve batıl inançlar yaygındı. Büyük olasılıkla Termessoslular, geleceği tahmin etmeye oldukça meraklıydılar. Bu tür yazıtlar, genellikle dört beş satır uzunluğundadır ve zarlarla belirlenen sayılar içerir, kehanet için tanrının adı istenir ve kehanetin içeriği o tanrının öğütleri içinde verilir.

Resmi binaların bulunduğu Termessos şehri, iç duvarların az ilerisindeki düz arazide yer alır. Bu yapılardan en dikkat çekici olan çok özel mimari özelliklere sahip bulunan agoradır. Açık hava pazar yeri olan bu yapının zemini taş bloklar üzerinde yükselmiştir ve kuzeybatısında beş büyük sarnıç oyulmuştur. Agora üç yandan stoalarla çevrilmiştir. İki katlı stoada bulunan bir yazıta göre, stoa, Pergamon Kralı (M.Ö. 150-138 yılları arasında hükümdarlık sürmüştür) II. Attalos tarafından dostluklarının kanıtı olarak Termessos’a hediye edilmiştir. Kuzeydoğu stoa, muhtemelen Attalos’un stoası taklit edilerek Osbaras isimli varlıklı bir Termessoslu tarafından yaptırılmıştır. Agoranın kuzeydoğusunda bulunan kalıntıların gymnasyuma ait olduğu düşünülmektedir ancak sık ağaçların arasından bunu anlamak zordur. İki katlı stoa içerde tonozlu odalarla çevrelenmiş avludan oluşur. Stoanın dışı nişlerle ve Dor nizamında diğer süslemelerle dekore edilmiştir. Bu yapı M.S.I. yüzyılı işaret eder.

Agoranın hemen doğusunda tiyatro vardır. Pamphylia Ovasının üzerinde manzaraya hakim olan tiyatro hiç şüphesiz Termessos ovasının en göz alıcı yapısıdır. Helenistik dönem tiyatro planını koruyan bu tiyatro, Roma tiyatrosunun en belirgin özelliklerini sergiler. Helenistik caeva ya da yarım dairesel oturma alanı, diazoma ile ikiye ayrılır. Diazoma’nın üzerinde sekiz, aşağısında on altı oturma sırası vardır. Tiyatro, yaklaşık 4000 – 5000 seyirci kapasitesine sahiptir. Geniş kemerli giriş yolu, cavea ile agorayı bağlar. Güney parados’a daha sonraları kemer yapılmışsa da kuzey parados orijinalindeki gibi üstü açık olarak bırakılmıştır.

Sahne binası M.S. ikinci yüzyılın özelliklerini gösterir. Bunun arkasında sadece uzun, dar bir oda vardır. Burası, görkemli bir şekilde süslenmiş cepheyi kesen beş kapı ile oyunun sahnelendiği podyuma bağlanır. Sahnenin altında vahşi hayvanların dövüşe çıkarılmadan önce tutuldukları beş küçük oda vardır. Diğer tüm klasik şehirlerde olduğu gibi tiyatronun yaklaşık 100 metre ilerisinde odeon vardır. Küçük bir tiyatroyu andıran bu yapı, M.Ö.I. yüzyıla kadar uzanabilir. Çatı seviyesine kadar oldukça iyi korunmuş olan odeon en iyi kalite yontma taş duvarcılığı örneği sergiler. Alt kat sadeyken ve iki kapıyla ayrılmışken, üst kat Dor düzeninde süslenmiş ve kare şeklinde kesilmiş taş bloklardan yapılmıştır. Yapının orijinalinde çatısının olduğu kesindir çünkü ışığı doğu ve batı duvarlarındaki 11 geniş pencereden almaktadır. 25 metre uzunluğundaki bu çatının binanın üzerinde nasıl durduğu hala belirlenememiştir. Günümüzde içi toprak ve moloz dolu olan harabedeki oturma düzeni ya da oturma kapasitesi değerlendirmek pek mümkün değildir. Oturma kapasitesi muhtemelen 600-700 kişiden fazla değildi. Molozların arasında, renkli mermer parçaları çıkartılmıştır bu da iç duvarların mozaiklerle süslü olabileceğini göstermektedir. Bu güzel yapının, bouleuterion ya da konsey odası olarak hizmet vermiş olması da mümkündür.

Termessos’ta değişik büyüklüklerde ve çeşitlerde altı tapınak vardır. Bunlardan dört tanesi odeonun yanında kutsal olduğu tahmin edilen alanda bulunmuştur. Bu tapınaklardan ilki odeonun tam arkasında yer alır ve gerçekten görkemli bir duvarcılık işçiliği sergiler. Bu tapınağın şehrin asıl tanrısı Zeus Solymeus’a ait olduğu ileri sürülmektedir. Ancak ne yazık ki, geriye 5 metre yüksekliğindeki tapınağın iç duvarlarından başka çok az şey kalmıştır.

İkinci tapınak odeonun güneybatı köşesinde uzanır. Bu tapınağın cella’sının duvarlarının boyutları 5.50 x 5.50 metredir ve prostylos tarzındadır. Halen ayakta duran ve tamamlanmış olan girişte bulunan bir yazıta göre, bu tapınak Artemis’e ithaf edilmiştir ve hem harabe hem de içindeki kült heykel Aurelia Armasta isimli bir kadın ve kocası tarafından kendi gelirleri kullanılarak yaptırılmıştır. Girişin diğer tarafında yazılı bir zemin üzerinde bu kadının amcasının heykeli durur. Tarzına bakılarak tapınağın tarihinin M.S.II.yüzyılın sonlarına kadar uzandığı söylenebilir.

Artemis tapınağının doğusunda Dor tarzı tapınağın kalıntıları vardır. Bir kenarda altı veya 11 sütundan oluşan tapınak peripteral tiptedir; boyutlarına göre değerlendirilecek olursa bu tapınak, Termessos’un en büyük tapınağı olmalıdır. Rölyeflerden ve yazıtlardan bu tapınağın da Artemis’e ithaf edildiği anlaşılmıştır.

Daha ileride doğuda kesilmiş taşlardan yapılan terasın üzerinde küçük bir başka tapınağın kalıntıları vardır. Tapınak yüksek bir podyum üzerinde yükselir, ancak hangi tanrıya ithaf edildiği bugün bilinmemektedir. Yine de, klasik tapınak mimarisinin genel kurallarına karşı bu tapınağın girişi sağdadır ve bu da tapınağın bir yarı tanrıya ya da kahramana ait olabileceğine işaret eder. Bu tapınağın tarihi M.S.III. yüzyılın başlarına kadar uzanabilir.

Diğer iki tapınak Korinth düzenindeki Attalos Stoası’nın yanında yer alır ve prostylos tarzındadır. Yine bugün halen bilinmeyen tanrılara ve tanrıçalara ithaf edilen bu tapınaklar, M.S.II. ya da III. yüzyılı işaret ederler. Bu geniş merkezi alanda bulunan tüm resmi ve kült yapılar arasında, en ilginçlerinden biri tipik Roma dönemi evi formundadır. Altı metre yüksekliğe ulaşan Batı duvarında bulunan Dor düzenindeki kapı aralığının üzerinde bir yazıt görülebilir. Bu yazıtın üzerinde evin sahibinden, şehrin kurucusu olarak övgüyle söz edilmektedir. Şüphesiz, bu ev Termessos’u kuranın değildi. Belki bu, şehre fevkalade hizmetler sunan ev sahibine bir ödüldü. Bu tür evler genellikle soylu kimselere ve zenginlere ait olurdu. Ana giriş, ikinci bir kapıya giden bir salona, bu ikinci kapı da merkezi avluya ya da atrium’a açılır. Yağmur sularını tutmak için avlunun ortasında impluvium ya da havuz vardır. Atrium, evin bu gibi günlük faaliyetlerinde önemli yer tutardı ve aynı zamanda konuk kabul odası olarak da kullanılırdı. Bu yüzden de sık sık gösterişli bir şekilde süslenirdi. Evin diğer odaları düzenli bir biçimde atriumun etrafında yer alır. Geniş, dükkanların sıralandığı portico’ları olan bir cadde, şehir boyunca kuzey-güney istikametinde uzanırdı. Sütunlar arasındaki boşluklarda genellikle, çoğu güreşçilere ait olan başarılı sporcuların heykelleriyle doldurulmuştur.Bu heykellerin yazılı kaideleri hala yerlerindedir ve bu yazıları okuyarak bu caddenin eski ihtişamını yeniden canlandırılabilirsiniz.

Şehrin güneyi, batısı ve kuzeyinde çoğu şehir duvarları içerisinde olan, kayaya oyulmuş mezar taşları bulunan geniş mezarlar vardır ve bunlardan bir tanesinin Alcetas’a ait olduğu düşünülmektedir. Ne yazık ki, mezar hazine avcıları tarafından yağmalanmıştır. Mezarın içerisinde kline’nın arkasında sütunların arasında bir çeşit kafes oyulmuştur ve bunun yukarısında muhtemelen süslenmiş bir friz vardı. Mezarın kalan kısmı M.Ö.IV. yüzyıla tarihlendirilebilecek ata binen bir savaşçının betimlemeleriyle bezenmiştir.

Genç Termessosluların General Alcetas’ın trajik ölümünden ne kadar fazla etkilendikleri ve onun için görkemli bir mezar yaptıkları bilinmektedir ve tarihçi Diodoros, Alcetas’ın Antigonos ile at üzerinde savaştığını kaydeder. Çakışan bu olaylar, aslında mezarın Alcetas’a ait olduğuna ve rölyefde tasvir edilenin de o olduğuna işaret eder.

Yüzyıllardır şehrin güneybatısında sık ağaçların arasında saklanan lahit, insanı bir anda tarihi törenin derinliklerine götürür. Ölüler, kıyafetleri, mücevherleri ve diğer aksesuarlarıyla bu lahitlere konurdu. Yoksulların bedenleri, sade taş, kil ya da ahşap lahitlerde yakılırdı. Tarihi M.S.II. yüzyıla uzanan bu lahitler, yüksek kaideler üzerinde durur. Öte yandan zengin aile mezarlarında, lahitler soyuyla ya da onun yanına gömülme izni olanlarla birlikte ölen kişi için hazırlanmış şatafatlı bir şekilde bezenmiş yapının içine yerleştirilmiştir. Böylelikle,kullanım hakkı resmi olarak garanti altına alınmış oluyordu. Ayrıca, lahitlerinin açılmasını engellemek ve mezar soyguncularını korkutmak için tanrıların öfkesini çağıran yazıtlar da bulunabilir. Bu yazıtlar aynı zamanda kurallara uymayanlara uygulanan para cezalarını da belirtir. 300 ile 100.000 denar arasında değişen bu para cezaları genellikle Zeus Solymeus adına şehir hazinesine ödenirdi ve yasal hükümlerin yerini alırdı.

Kısaca Termessos Antik Kenti hakkında vermiş olduğumuz bu bilgilerin yanında Antalya’ya gittiğinizde gerçekten görülmesi gereken tarihi bir antik kent olduğunuda sizlere iletmek isteriz.

Kilistra Antik Kenti

Kapadokya’daki gibi bir dönem kaya oyuklarında yaşamın hüküm sürdüğü Kilistra, gerçekten ilginç, sıradışı ve sürprizlerle dolu olan bir köy.

“Konya, bozkırın tam çocuğudur. Onun gibi kendini gizleyen esrarlı bir güzelliği vardır. Bozkır, kendine bir serap çeşnisi vermekten hoşlanır” diye anlatır Ahmet Hamdi Tanpınar Konya’yı. ‘Beş Şehir’ adlı kitabındaki anlatımından, en çok etkilendiği, derin bir hüzne, heyecana ve şaşkınlığa kapıldığı kentin burası olduğu rahatlıkla anlaşılır. Gerçekten de bozkırın inançlı çocuğu Konya, gizemli bir güzelliğe sahip. Ancak sırrını kolay ele vermiyor, onu yakalayabilmek için Tanpınar’ın da dile getirdiği gibi “saat ve mevsimlere iyice karışmanız” gerekiyor.

Kent içindeki tarihi anıtlar, cami, külliye ve medreseler, Mevlânâ’nın dergâhı, keçeciler çarşısı, etli ekmek salonları, çini ve el sanatları dükkânları gezmekle bitmez, ama bitti mi de devamı mutlaka gelir. Zira bu kentin civarı da öyle zengindir ki, bir hastalık gibi yakalar tüm ruhunuzu, kalbinizi ve kendi âlemine taşır. Bağları ile ünlü Meram, başlı başına bir zenginliktir. Konya’nın sayfiyesi sayılabilecek Meram’da efsaneleriyle ünlü Tavus Baba Türbesi’ni ziyaret ettikten sonra bir sürprize hazırlayın kendinizi. Zira Meram’a bağlı Kilistra köyü, Konya’nın Kapadokyası… Bir yönüyle de Karaman’ın Taşkale ilçesini anımsatan Kilistra, söylenmesi ve anlaşılması zor olduğundan gerek, Gökyurt adıyla anılıyor artık.
KAYA OYUKLARINDA YAŞAM
Konya’nın 49 km güneybatısında yer alan Kilistra, henüz keşfedilmemiş, bakir bir hazine. 1997’den beri kazıların devam ettiği, yemyeşil bir doğanın içinde, mağaraların ve yükseklerde kayalara oyulmuş inziva odalarının bulunduğu Kilistra, Bizans devrinde yoğun bir şekilde Kapadokya benzeri kaya oyuğu yerleşmelerine sahne olmuş ve kentin kuruluşunda ve yapılaşmasında gizlilik esas alınmış.

Yerel adı Gilissıra olan Gökyurt köyü, İncil’de anlatılan efsanelerde adı geçen antik Kilistra üzerine kurulu. Dört yıl öncesine kadar köy halkı tarafından ahır ve depo olarak kullanılan bu kaya oluşumları ilk defa burayı ziyaret eden bir fotoğrafçı tarafından fark edilmiş. Daha sonra köyde başlatılan kazı çalışmaları sonucu kaya oluşumları açığa çıkarılarak içleri boşaltılmış. Kültür Bakanlığı tarafından SİT alanı ilan edilen köyde kazı çalışmaları hâlâ devam ediyor. Bugüne dek yapılan kazılarda, beş şapel, bir şaraphane, bir su sarnıcı, on karlık, bir seramik atölyesi, iki gözetleme kulesi, bir karakol, bir manastır grubu, bir şehir merkezi kazılıp temizlenmiş.

ANTİK KENTTE GEZİNTİ
Kilistra’nın önemi, tıpkı yakınlarındaki Sille gibi, Hıristiyanların en önemli merkezlerinden biri olması. Öyle ki Aya Thekla’nın yolu, Sille’den önce Kilistra’dan geçmiş.

Kilistra’ya Hz. İsa’nın havarilerinden olan Aziz Paulos’un da uğradığı ve bir süre burada ikamet ettiği söyleniyor. Hıristiyanlar tarafından kutsal sayılan ve sık sık ziyaret edilen köy, özel günlerde ve yortularda bir şenlik atmosferine bürünüyor.

Yapılan arkeolojik çalışmalar sonucu Kilistra’da yerleşim, Helenistik ve Roma çağında (MÖ 2. yüzyıl ile MS 3. yüzyıl) başlamış. Kazı esnasında, doğu şırahanede eşik taşı olarak bulunan Roma devrine ait bir mezar yazıtında Kilistra adının geçmesi ise burada gerçekten de Kilistra adlı antik bir köy oluşunu doğruluyor.

Köyü gezmek için bir rehber edinmeseniz de çevredeki çocuklar size mutlaka eşlik edecektir.
Antik kenti gezmek için en uygun güzergâh, Lystra (Hatunsaray) yönünden gelen ve halen taş döşemeleri yerinde korunmuş, köyün doğusunda yer alan Kral Yolu’nu izleyerek Devrek mevkiine ulaşmak. Devrek’te gözetleme kulesini geçtikten sonra kentin içine ulaşan antik yolu takip ederek Konacak mevkiindeki tipik kaya oyuğu anıtsal antik mezarları ve mezarların yer aldığı kayalığın batı eteğindeki toplantı salonu ve diğer sosyal amaçlı yapıları görebilirsiniz. Buranın güneyinde yer alan, içten ve dıştan tek parça bir kayaya oyulmuş Haç Planlı Şapel (Sandıkkaya) mutlaka görülmesi gereken başka bir yapı. Şapelden batıya doğru devam eden Kral Yolu’nun diğer girişine ait ikinci gözcü kulesi, ikinci karakol ve sarnıç ile geç devirde testi ve çanak yapımında kullanılan Kapçı İni’ni de gezdikten sonra köy merkezinde yer alan Köy Konağı’na geleceksiniz. Burada karnınızı doyurabilir, çay içerek biraz soluklanabilirsiniz. Köylülerce ‘Gılabba’ adı verilen taneli salkım halinde yetişen bodur ağaç tipinde yabani üzüm türü bitkinin suyu da Kilistra’da ayran niyetine içiliyor. Bulursanız hiç kaçırmayın, çünkü bu buruk meyve suyu, pek çok hastalığın da şifası…

YAMAÇ EVLER
Kilistra antik kenti, erken Bizans devrinde doğal kaya oluşumuna paralel beş ayrı mevkide kurulmuş ve kaya oyuğu yerleşimi şeklindeki kentin kuruluşunda gizlilik esas alınmış.

Yaşayan kentsel doku ise topografik yapıya uygun olarak yamaç evler tarzında. Volkanik tüf kayaların oluşturduğu peri bacalarını andıran kaya oluşum, köyün yer aldığı vadi boyunca devam ederek, insanda bir hayal vadisinde gezindiği duygusunu sürekli canlı tutuyor. Taşlardan oluşmuş bir ormanı anımsatan vadideki seyir teraslarından antik kentin muhteşem görünümünü izleyebilirsiniz. Janissary : TRFORUMUZ.BiZ * * *

Köy konağının batısında yer alan su sarnıcı, şırahane ve köylülerce ‘Paulönü Mevkii’ denilen yerde Sümbül Kilise’yi gördükten sonra Ardıçlı Tepe’nin kuzey yamacında bulunan büyük su sarnıcına ulaşacaksınız. Katırini de denilen üç nefli büyük su sarnıcı, antik kentin en ilgi çekici yapılarından biri. Kentteki su sarnıçları ve su yollarının çokluğu dikkatinizi çekecek. Zamanında fazlasıyla sulak bir bölge olduğu için ovalar ve bağlar da son derece verimliymiş buralarda ve bereketini günümüze dek sürdürmüş.Tüm bu antik yapıların yer aldığı yol, yeşilin her tonunu barındıran katmanları ile bir rüyanın içine çekecek sizi;kendinizi tıpkı Tanpınar’ın söz ettiği türden hülyalı bir rüyanın içinde bulacaksınız;Konya’ya

http://www.onlinegezgin.com/?cat=4