Tag: edebiyat
İbni Haldun
Özgün bir tarih kuramcısı, kültür, siyaset, felsefecisi ve toplumbilimci olan İbni Haldun, tarihsel olayları toplumsal, etnik, kültürel, siyasal, ekonomik, hatta coğrafi ve biyolojik koşullarla bağlantıları içinde değerlendiren ilk düşünürdür. Birçok bilim adamı, tarih felsefesinin ve sosyolojinin çağdaş anlamda birer bilim olarak ortaya çıkmasını İbni Haldun’la başlatmışlardır. İbni Haldun’un başka bir özelliği de İslam dünyasında bilimsel ve düşünsel durgunluğun yaşandığı bir dönemde gözlemci ve eleştirici bir düşünür olmasıdır.
Bilim ve siyaset yolunda bir yaşam.
1 ramazan 732’de (27 mayıs 1332) Tunus’ta doğdu. Asıl adı Abdurrahman, babasının adı Muhammed’dir. Genellikle dedesi Haldun’un adıyla İbni Haldun (Haldun oğlu) diye tanınmıştır. Güney Arabistan’ın Hadramut yöresinden, önce İspanya’ya, oradan da Kuzey Afrika’ya göçerek Tunus’a yerleşmiş; bilim, düşünce, edebiyat ve siyasetle yakından ilgilenmiş olan eski ve soylu bir ailenin çocuğudur. İlk öğreniminden sonra aydın bir kişi olan babasının yakın ilgisi sayesinde seçkin hocalardan fıkıh, hadis, tefsir, akaid, mantık, felsefe, matematik, tabiat bilimleri, dil bilimleri, şiir, edebiyat gibi dinsel ve din dışı alanlarda çok iyi bir öğrenim gördü. 1348’de çıkan bir veba salgınında anne ve babasıyla hocalarından çoğunu kaybetti.
Yirmi yaşındayken, Tunus’un yönetimini elinde bulunduran Beni Hafs hanedanından Sultan Ebu lshak’ın kâtipliğine getirilmesiyle İbni Haldun’un çalkantılı siyasal yaşamı başlamış oldu. Bunu, Biskra, Fas, Gırnata, Bicaye, Tlemsen gibi merkezlerdeki benzer görevleri izledi. Bir ara Fas Emin Ebu İnan onu bilim meclisine kabul etti. Bu görevdeyken siyasal bir nedenle hapsedildi. İki yıl sonra yönetime getirilen Ebu Salim onu önce sırkatibi, ardından da «mezalim» dairesi başkanı yaptı. 1362’de İspanya’ya geçerek eski bir dostu olan Gırnata Emiri Ebu Abdullah Muhammed’in hizmetine girdi. Bir yıl sonra emir onu Castilla Kralı Zalim Pedro nezdinde elçi olarak görevlendirdi. Bir süre sonra Gırnata emirinden izin alarak Kuzey Afrika’ya dönen İbni Haldun, Bicaye’de, çok istediği haciplik (başvezirlik) makamına kavuştu; bu arada bir yandan da öğretim faaliyetlerini sürdürdü.
1366’daki yönetim değişikliği üzerine görevden ayrılarak kabileler arasında dolaşmaya başladı; muhtemelen, yazımını tasarladığı Mukaddime için veriler toplamak üzere, Bedevi yaşam tarzını inceledi. Bu arada, zaman zaman siyasal nedenlerle güçlükler yaşadı ve sonunda İspanya’ya dönmek zorunda kaldı (1374). Sürtüşmelerle dolu siyasal geçmişi nedeniyle İspanya’dan da çıkarıldı. Yeniden Kuzey Afrika’ya döndüğünde çaresizlik içindeyken, geçmişte araları pek de iyi gitmeyen Tlemsen Sultanı Ebu Hammu’nun önerisini kabul ederek kabileler arasında onun propagandasını yapmak zorunda kaldı.
Siyasal çalkantılardan bıkan İbni Haldun, Ebu Hammu’nun iznini alarak İbni Selame denilen bir kaleye yerleşti ve kendisini tümüyle bilimsel çalışmalara verdi. Ünlü eseri Mukaddime ’yi 1374’te burada tamamladı. Ardından, dört yıl içinde el- İber adlı yedi ciltlik tarih kitabının müsveddesini hazırladı. Bu son çalışmanın, eskiden incelediği kaynaklarını bir kez daha gözden geçirmek düşüncesiyle 1378’de Tunus’a gitti. Buradaki çalışmaları sırasında dersler de verdi. Siyasal geçmişi Tunus’ta da kendisini rahat bırakmayınca 1382’de Mısır’a gitmek zorunda kaldı. Kahire’de, başta Sultan Berkuk olmak üzere, ileri gelenlerin geniş ilgisini gördü. Kahire medresesine müderris olarak atandı. Burada verdiği ilk dersiyle, devlet adamlarının da içinde bulunduğu izleyicilerini adeta büyüledi. Kadılık görevine getirildi ve bu görevdeki adaleti, yansızlığı ve yürekli tutumu nedeniyle beş kez görevden alındı ve yeniden atandı. Bu arada Hicaz, Kudüs ve Suriye’ye gitti. Bu son gezisi sırasında, Suriye’yi ele geçiren Timur’la görüştü. lbni Haldun’dan çok etkilenen Timur onu yanında alıkoymak istediyse de, İbni Haldun bu isteği reddederek çok sevdiği ve hayatının en huzurlu günlerini geçirdiği Kahire’ye döndü. Bilim ve siyasetin verdiği iki kat yorgunlukla geçen hayatı 303/1406’da Kahire’de sona erdi.
Tarih felsefesi
İbni Haldun’un tarihçiliğinin iki temel yönü vardır:
Bir yönüyle, tarihin kaynaklarını, tarihsel verilen, yazılı belgeleri, nakil ve rivayetleri eleştiri süzgecinden geçirir; tarihsel olaylarını mantıksal bir kadro içinde düşünür. Böylece, onda tarih, geçmişte anlaşıldığının tersine, olguların yalnızca anlatımı değil, aynı zamanda anlatılanların doğruluk derecelerini saptama yöntemi haline gelir. İbni Haldun, «hikmet ölçüsü» diye adlandırdığı bu yönteme göre yanlışlığını saptadığı eski tarihlerden örnekler de vermiştir. Sözgelimi, Mes’udi adlı Arap tarihçisi İsrailoğullarının bir savaşta 600 000 asker topladıklarını yazar. Oysa İsrailoğullarının toplam nüfus sayısının azlığı, ülkelerinin dar oluşu, savaşın yapıldığı alanın kapsayabileceği insan sayısının sınırlı oluşu vb ölçüler dikkate alındığında Mes’udi’nin kaydettiği bu rakamın oldukça abartmalı olduğu kendiliğinden ortaya çıkar. Kaldı ki, Müslümanlara karşı Kadisiye’de ölüm kalım savaşı veren İran gibi o dönemin oldukça büyük bir ülkesi bile ancak 120 000 asker donatabilmiş, 200 000 de yedek toplayabilmiştir.
İbni Haldun tarihsel olaylarla ilgili nedensellik ilkesi üzerinde de önemle durur; bu olayların hangi tarihsel yasalar çerçevesinde geliştiğini araştırır. Bu bakımdan tarihi, bir olaylar yığını değil, olaylar düzeni olarak algılar ve böylece bu bilimi, geçmiş olayların kuru öyküsü olmaktan kurtarıp bir «ilim» düzeyine çıkarır. Ayrıca nedensellik ilkesi tarihçiyi, geçmişteki olayların toplumsal, siyasal, coğrafi, etnik, kültürel vb etkenlerini de inceleme ye götürür. Bizzat İbni Haldun, tarih biliminden bunu anlamış ve dev yapıtı Mukaddime’de başarıyla uygulamıştır. Sıradan olayların anlatımından öre «tarih fenni» veya bilimi, olayların «dış»ıyla (zahir) yerinmez; «iç» yüzüne (bütın) de bakar, Böylece «siya serin temelleri, uygarlığın (ümran) doğası, insani topluluğun türlü durumları,tarih incelemelerinde vazgeçilmez birer öğe olarak büyük önem kazanır. İbni Haldun, tarihçiliği eski dönemlerin felsefe tanımıyla« eşyanın gerçeklerini bilme, kavrama» olarak anlar. Kendisinden önceki tarihçileri, tarihin bu «bâtın» yanını görememiş olmakla suçlar ve onların hangi noktalarda yanlışlar yaptıklarını örnekleriyle anlatır.
Bilginimiz, ilk kez kendisinin «çok soylu ve çok değerli» bir tarih bilimi başlattığını söyleyerek övünmüş ve bunun kendisine bir Tanrı vergisi olduğunu ima etmiştir. Ancak, yeri geldikçe yetersizliğini belirterek okuyucusunun kendisini eleştirmesini, verdiği yanlış bilgiler varsa bunları düzeltmesini isteme erdemini de göstermiştir. Yer yer eski tarihçileri suçlarken, bazen de «eski kültür çağlarından bize ulaşmayan eserler ulaşanlardan daha çok olduğuna ve insan soyunun yetiştirdiği düşünürlerin sayısı oldukça kabarık bulunduğuna göre» bu konuda «geçmişi suçlamanın doğru olmayacağını» belirtmiştir.
Toplumbilim
İbni Haldun toplumbiliminin yeterince kavranabilmesi ve öz günlüğünün saptanabilmesi için, bu alandaki temel kavramlarından ikisi üzerinde özellikle durulması yeterli olacaktır:
Umran. İbni Haldun «umran» terimine, yerine göre az çok değişik anlamlar yüklemiştir. Bir tanıma göre umran «gereksinimlerin karşılanması ve kaynaşmanın sağlanması amacıyla insanların köylerde ve kentlerde toplanmaları» olgusudur Başka bir deyişle umran, geçinmek için yardımlaşmak zorunda olan insanların bir yerde toplanarak orayı «mamur etmeleri», şenlendirmeleridir. İkinci bir tanımda umran yalnızca «insansal topluluk» (insan? ictima) biçiminde iki kelimeyle açıklanarak yerleşme unsuru tanımın dışında tutulmuştur. Bu tanıma uygun olarak Ibni Haldun, umranı «hazeri umran» (yerleşik uygarlık) ve «bedevi umran» (göçebe uygarlık) diye ikiye ayırmıştır.
lbni Haldun’un «umran ilmi»nin çağdaş sosyolojide hangi te dinle karşılanması gerektiği sorusu yeterince aydınlatılamamış; bu terime sosyoloji, tarih felsefesi, uygarlık bilimi, kültür bilimi gibi değişik karşılıklar önerilmiştir. Öyle görülüyor ki «umran ilmi», yerine göre tüm bu karşılıkları birlikte kapsayacak genişlikte olmakla birlikte, «umran sözcüğünün köküne ve Mukaddime’deki yaygın kullanılış biçimine bakarak bunu «uygarlık bilimi» diye anlamak doğruya en yakın olanıdır.
Uygarlık biliminin konusu temelde «insansal topluluk»tur. Düşünüre göre nasıl ki maddenin kendine özgü bir doğası varsa, insansal topluluğun da ayırıcı ve süreklilik taşıyan bir doğası vardır. Fizik ve kimya gibi bilimlerin maddenin doğasını, onda olup biten olayları ve bu olaylar arasındaki neden-sonuç ilişkisini incelemesi gibi uygarlık bilimi de toplumların doğasını, toplumsal olaylar arasındaki neden-sonuç ilişkilerini araştırır ve yasalarını saptar. İbni Haldun’un, bu görüşleriyle, toplumsal olaylarda tam bir determinist olduğu anlaşılmaktadır.
Asabiyet. Terimin İslam öncesi dönemde taşıdığı «kabilecilik, ırkçılık» anlamı dolayısıyla İslam kültüründe asabiyet sürekli olumsuz ve itici bir kavram olarak görülmüş; özellikle Hz. Muhammed’in, bu anlamdaki asabiyeti kesin bir dille yermesi ve reddetmesi nedeniyle Müslüman bilginler ve daha çok da ahlakçılar asabiyeti bir erdemsizlik olarak değerlendirmişlerdir. İlk kez İbni Haldun, bu sözcüğe olumlu anlamlar yükleyerek ona kendi tarih ve devlet felsefesinde büyük ağırlık vermiştir, Ancak o, asabiyet teriminin kendi felsefesinde içerdiği anlamı açıkça gösteren tam bir tanımını vermemiştir. Bu yüzden çeşitli araştırmacılar, asabiyet teriminin Mukaddime’de dayanışma ruhu, cemaat ruhu, grup duygusu, kabilecilik, kan bağı, toplumsal dayanışma gibi kavramlardan biri ya da birkaçı için kullanıldığını belirtmişlerdir. Bununla birlikte İbni Haldun, asabiyeti, dar anlamda «savunma» (müdafaa) ya da «saldırı» (mutalebe) amacına yönelik mücadele enerjisi sağlayan toplumsal bilinç şeklinde anlamaktaysa da, Mukaddime’nin, bu konuyu işleyen ilk bölümlerinden anlaşıldığına göre asabiyeti, ırksal bağlarıyla da coğrafi, siyasal veya dinsel nedenlerin doğurduğu binlik ve dayanışma ruhu olarak incelemiştir. Bu nedenle asabiyeti şu ya da bu dönemdeki, çevredeki uygulanış seçimine göre değil, doğrudan doğruya insanoğlunun doğal bir özelliği ve en küçük toplumsal birliklerden en büyük devletle- re kadar bütün toplulukların kuruluş, gelişme ve yıkılışlarında ro lü bulunan bir kitle enerjisi olarak algılamakta; öfke duygusu, cin sel istekler vb öteki biyolojik ve psikolojik yetiler gibi asabiyet duygusunun da olumlu ya da olumsuz sonuçlar doğurabilecek yönlerinin bulunduğunu söylemektedir.
Düşünüre göre Hz, Muhammed’in yerdiği asabiyet, haksız ve yanlış uygulamalarla ortaya çıkan «cahiliye (İslam öncesi) dönemi asabiyeti»dir. Buna karşılık asabiyetin doğru amaçlara ve Tanrı’nın buyruğunu gerçekleştirmeye hizmet yolunda kullanılması da mümkündür. Aslında devletler gibi «dinler ve şeriatlar» bile asabiyet desteğiyle kurulur, gelişir bu destekten yoksun kalınca da yıkılırlar. Asabiyet en ilkel şekliyle beşerin doğasında bulunan saldırı ve düşmanlık eğilimlerine karşı yine aynı doğadan gelen, akraba vb yakınlara acıma duygusunun doğurduğu dayanışma eğilimidir. Gerçekte soy birliğinden başka bir deyişle organik yakınlıktan kaynaklanan, dolayısıyla en ileri derecesiyle ilkel (bedevi) topluluklarda bulunan asabiyet toplumların yerleşik ve uygar (hazeri) yaşama geçmeleri oranında gücünü kaybeden Çünkü bu durumda çeşidi nesepler arasında homojenliğin zayıflaması ve giderek ortadan kalkması soy birliğini olumsuz yönde etkileyecektir, Nitekim en güçlü asabiyet, birbirine en yakın akrabaya (en-nesebü’l-hassa) arasında bulunur ve nesep uzak akrabaya (en-nesebü’l-âmme) yayıldıkça asabiyet de zayıflar. İbni Haldun kendi dönemine kadar İslam kültür ve uygarlığının egemen olduğu ülkelerdeki hanedan, kabile ve ulusların tarihi üzerinde yaptığı objektif inceleme ve tahlilleri sonucunda ilkel yaşamdan uygar yaşama; aile, aşiret, kabile birliklerinden devlet yapısına; kaba kuvvet döneminden hukuk devletine geçişin her aşamasında rol oynayan temel faktörün asabiyet dinamizmi olduğu sonucuna varmaktadır.
İbni Haldun’un tarih ve devlet felsefesinin bu şekilde bir asabi yet diyalektiğine dayandığı kesindir. Öyle ki> ona göre, her yeni düşünce ve inanca karşı insanların doğasında bulunan olumsuz tepki gösterme eğilimi, zora başvurma biçiminde eyleme dönüşme isti dadındadır. Dolayısıyla bir egemenliğin, hatta peygamberlik veya herhangi bir ideolojinin başarıya ulaşması> öncelikle asabiyet ruhunun gücüne bağlıdır. Bu güce duyulan gereksinim bakımından peygamberle dinsel bir mesaj taşımayan başka egemenlikler arasındaki fark yoktur. Nitekim Hz. Muhammed’in «Allah, kavminin himayesinden destek almayan hiçbir peygamber göndermemiştir» anlamındaki sözü de bu gerçeği vurgulamaktadır. Böylece, düşünce tarihinde, siyasal egemenlikle toplum psikolojisi, toplumdaki birlik ve dayanışma dinamiği arasındaki etkili ilişkiyi ilk kez gören bilim adamı İbni Haldun olmuştur.
Axis 2000
İbni Sina
İslam düşünce tarihinin en büyük isimlerinden olan İbni Sina’nın bu seçkinliği, birçok yönden özgünlük taşıyan, ayrıntılı ve mükemmel bir sistemle sunulmuş felsefesinden ileri gelir. İbni Sina, ilahiyattan ahlak ve siyasete kadar felsefenin o dönemdeki bütün disiplinlerini ele almış; ayrıca başta tıp olmak üzere, pozitif bilimlerde de söz sahibi
olmuştur. Helenistik dönemde yeniplatoncu bir kimliğe büründürülmüş olan Aristotelesçiliği, felsefe yöntem ve ölçüleri içinde kalarak İslami bir söylemle ortaya koymaya çalışmış; Gazali, Fahreddin Razi, İbni Teymiyye gibi İslam dünyasında çok etkin olan bilginlerin ağır eleştirilerine karşın «eş-Şeyhu’r-Reis » (baş üstat) ünvanını bütün dönemlerde korumuş; tıpta ise modem tıbbın doğuşuna kadar Doğu ve Batı’da otorite sayılmıştır. Continue reading İbni Sina
ARKEOLOJİ KİTAPLARI
ANADOLU UYGARLIKLARI KİTAPLARI
Kitabın adı Alt Başlık Yazarı Yayınevi Y.Tarihi
EGE ve YUNAN TARİHİ, Ord. Prof. Arif Müfit MANSEL, T.T.K. 1947
ANADOLU UYGARLIKLARI Ord. Prof. Ekrem AKURGAL Net turistik Yay. 1987
ANADOLU KÜLTÜR TARİHİ Ord. Prof. Ekrem AKURGAL Tübitak Yay. 1998
EGE Batı Uygarlığının Doğduğu Yer Doğu Hellen Kültür Tarihi (M.Ö.1050-333) Ord. Prof. Ekrem AKURGAL İzmir B.Ş. Belediyesi Yay. 2000
HATTİ VE HİTİT UYGARLIĞI Ord. Prof. Ekrem AKURGAL Yaşar egitim Kültür Vakfı- İzmir 1995
HİTİT ÇAĞINDA ANADOLU Ord. Prof. Sedat ALP Tübitak Yay. 2001
HİTİT GÜNEŞİ Ord. Prof. Sedat ALP Tübitak Yay. 2003
HİTİTLERDE ŞARKI. MÜZİK VE DANS Ord. Prof. Sedat ALP Kavaklıdere Kültr. Yay. 1999
HİTİTLER Ark. İlhan AKŞİT Sandoz Yay. 1981
HİTİTLER VE HATTUŞA Muazzez Hilmiye ÇIĞ Kaynak Yay. 2000
BOĞAZKÖY’DEN KARATEPE’YE Hitit Bilim ve Hitit Dünyasının Keşfi ” Yapı Kredi Yay. 2001
TÜRKİYENİN TARİHİ Bir Gezginin Gözüyle Anadolu Uygarlığı Seton LLOYD Tübitak Yay. 1989
ANADOLU ARKEOLOJİSİ Başlıngıçtan Perslere Kadar Prof. Veli Sevin Der Yay. 1997
ESKİ ANADOLU ve TRAKYA Başlangıçtan Pers Eğemenliğine Kadar Prof. Veli Sevin İletişim Yay. 2003
ANADOLUDA BRONZ ÇAĞI KENTLERİ Prof. Sevgi AKTÜRE Tarih Vakfı 1994
MAĞARADAN KENTE Anadolu’nun Eski Yerleşim Yerleri Celal TUNA İletişim Yay. 2000
TÜRKİYE ARKEOLOJİSİ VE İstanbul Üniversitesi 1932- 1999 Editör Prof. Oktay BELLİ İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü 2000
ARKEOLOJİ Bir İnsan ve Uygarlık Bilimi Ark. Hasan Tahsin Uçankuş Kültür Bakanlığı Yay. 2000 1244 sayfa, a4 boyutu
ARKEOLOJİ NİYE? NASIL? NE İÇİN? Toplumsal Arkeoloji Platformu Ege Yay. 2003
ARKEOLOJİ DİPTEN GELEN SANAT Sanat Dünyamız Dergisi 80 Yapı Kredi Yay. 2000
ARKEOLOJİ BİR BİLİMİN KATMANLARI COGİTO Dergisi, Sayı 28 Yapı Kredi Yay. 2001
ARKEOLOJİ SÖZLÜĞÜ Ark. Secda SALTUK İnkilap Kitabevi 1989
ANADOLU UYGARLIKLARI ANSİKLOPEDİSİ I., II.,III. Ciltler Görsel Yay. 1982
DOĞU ANADOLU VE URARTULAR Prof. Afif ERZEN T.T.K. 1984
Erzurum Çevresinin URARTU Tarihindeki Yeri Prof. Emin BİLGİÇ Şafak Matbaası Ank. 1993
URARTU KRALLIĞI Tarihi ve Sanatı Prof. Altan ÇİLİNGİROĞLU Yaşar egitim Kültür Vakfı- İzmir 1997
URARTU: SAVAŞ VE ESTETİK Prof. Okyay BELLİ Yapı Kredi Yay. 2003
GALATLAR ve GALATYA TARİHİ Anadolu’daki Yard. Doç. M. Ali KAYA Ege Üni. Ed. Fak. Yay. 2000
PİSİDYA TARİHİ Hellenistik ve Roma Devrinde Doç. Mehmet ÖZSAİT Edebiyat Fakültesi Yay. 1985
DOĞUBAYAZIT SEMPOZYUMU Ed. Oktay BELLİ Çekül Vakfı 2004
BERGAMA’DA FİKİR ADAMLARI Osman BAYLADI Bergama Belediyesi Yay. 1941
BERGAMA Tarihinde Su Yolları ve Çeşmeler Osman BAYLADI Bergama Belediyesi Yay.
ANTİK KAYNAKLARDA KARADENİZ BÖLGESİ Adem IŞIK T.T.K. 2001
ANTİK ÇAĞDA KENTLER NASIL KURULDU R. E. WYCHERLEY Arkeoloji ve Sanat Yay. 1986 Amerikada 1947′ de yayınlandı.
ANTİK STADİUMLAR Ark. Secda SALTUK İnkilap Kitabevi 1995
ANTİK YUNAN VE ROMA’DA MÜHENDİSLİK J. G. LANDERS Tubitak Yay. 1996
ESKİ ANADOLU MİMARLIĞI Rudolf NAUMANN T.T.K. 1975
ANTİK OLİMPİYAT OYUNLARI Judith SWADDLING Homer Kitabevi 2000
ANTİKÇAĞDA AYDINLATMA ARAÇLARI Ark. Sedef ÇOKAY Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü 1998
ANTİK DÜNYADA GÜNLÜK YAŞAM Ark. Ö. Selçuk GÜR Magister Turizm Yay. 1991
ESKİ YUNAN ÇÖMLEKÇİLİĞİ Kaan İREN Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü 2003
ANADOLU TANRIÇALARI Prof. Oktay BELLİ Promete Yay.
ZEUS’UN ANADOLU KÜLTLERİ Prof. Nuran ŞAHİN Akdeniz Medeniyetleri Ens.Yay. 2001
MARMARİS MÜZESİ Ticari Amforaları Ahmey Kaan ŞENOL Kültür Bakanlığı Yay. 2003
Arkeoloji Sanat Tarihi Araştırma Teknikleri Prof. Haşim KARPUZ Selçuk Üniversitesi Yay. 2001
ARKEO ATLAS Anadolu nun Tarih Öncesi Sayı-1 Atlas Dergisi_2002
ARKEO ATLAS Anadolu da Kentleşme Sayı-2 Atlas Dergisi-2003
ARKEO ATLAS Hititler, Tunç Çağı Sayı-3 Atlas Dergisi-2004
ARKEO ATLAS Doğu nun Demir Çağı Sayı-4 Atlas Dergisi-2005
ANTİK BÖLGE KİTAPLARI

ADI ALT BAŞLIK YAZARI Yayıncı Y. Tarihi
ANADOLU’NUN TARİHİ COĞRAFYASI Prof. Veli SEVİN Türk Tarih Kurumu 2001
Antik Çağ Türkiye Tarihi Coğrafya Bölgeleri Dr. Emrullay GÜNEY Bilgili Yayın & Yapım 2000
ANTİK ÇAĞ TÜRKİYE KENTLERİ Dr. Emrullay GÜNEY Bilgili Yayın & Yapım 1999
ANTİK KENTLER, Mitoloji, Tarih, Arkeoloji Ark. Yusf GÜL İzmir, 1996
AIOLIS Prof. Bilge Umar Ak Yayınları 1980
AIOLIS Prof. Bilge Umar İnkilab Yay. 2002
BITHYNIA Küçük Asya Charles Texier Avrasya etnoğrafya vakfı 1997
BITHYNIA Prof. Bilge Umar Ak Yayınları
FİRİGYA, Kral Midas’ın Ülkesi Ertuğrul Algan-İrfan Ongar Esbank Kültür Yayınları
FİRİGYA, phrygia Nejat İşcan İşcan Yayınları Eskişehir, 2002
PHRYGIA Prof. Bilge Umar Ak Yayınları 1982
PHRYGIA Kültür Rehberi Ark. Hasan Tahsin Uçankuş Kültür Bakanlığı Yayınları 2002
GÜNEYDOGU ANADOLU Dr.İlhan Akbulut Cem Ofset 1997
IONIA Eski Çağda Ege Bölgesi George Been ARION Yayınları 1995
IONIA Prof. Bilge Umar Ak Yayınları 1979
IONIA Prof. Bilge Umar İnkilab Yay. 2001
KAPADOKYA Doğanın Mucizesi Nevşehir Valiliği
KARIA Eski ÇağdaMenderesin Ötesi George Been ARION Yayınları 2000
KARIA Prof. Bilge Umar İnkilab Yay. 1999
KILIKIA Prof. Bilge Umar İnkilab Yay. 2000
LYDIA Prof. Bilge Umar İnkilab Yay. 2001
LİKYA İNCELEMELERİ Prof. Sencer Şahin-Mustafa Adak Arkeoloji ve Sanat Yay. 2002
LYKIA Eski Çağda Lykia Bölgesi George Been ARION Yayınları 1997
LYKIA Işık Ülkesi Ark. İlhan Akşit Akşit Yay. 1998
LYKIA Prof. Cevdet Bayburtoğlu
LYKIA Prof. Bilge Umar İnkilab Yay. 1999
LYKIA Prof. Cevdet Bayburtoğlu Akmed Yay. 2004
MYSIA Prof. Bilge Umar Ak Yayınları 1984
PAPHLAGONIA Prof. Bilge Umar Ak Yayınları 1988
PHAPMPHYLİA Eski Çağda Güney Kıyıları George Been ARION Yayınları 1997
PISIDIA Prof. Bilge Umar Akbank
PONTOS Karadeniz Kapadokyası Prof. Bilge Umar İnkilab Yay. 2000
TRAKIA Prof. Bilge Umar Ak Yayınları
TROAS Prof. Bilge Umar Ak Yayınları 1983
TURABDİN, Canlı Kültür Mirası, Türkçe, İng. Alm. Holler Weger Herstellung-Production Yap. 1999
URARTU Savaş ve Estetik Prof. Oktay Belli Yapı Kredi Yayıncılık 2003
URARTU KRALLIĞI Prof. Altan Çilingiroğlu Yaşar Eğitim veKültür Vakfı 1997
ANTİK KENT KİTAPLARI, ANTİK KENT REHBERLERİ

PERGE Anıtsal Kapı
ADADA Ark.Dr.Mustafa Büyükkolancı Göltaş Kültür Dizisi 1998
AIGAI Ark. Şükrü Tül Ege Yayınları -1995
AIZANOI REHBERİ Kütahya Müz. Mdr. Ark.Metin Türktüzün Dönmez Ofset Ank, 1998
ALABANDA & ALİNDA Arif Uyguç Aydın. 1999
ALACAHÖYÜK Adım Adım Ünal Yalçın İNTERMEDIA 1999
ALLIANOI Ahmet YARAŞ Bergama Yortanlı Kurtarma Derneği 2000
APHRODISIAS Prof.Kenan T. Erim Net Turistik Yayınları 2000
APHRODISIAS Adım Adım Ark.Cumali Ayabakan
ARYKANDA Prof. Cevdet Bayburtoğlu Homer Kitabevi 2003
ASLANTEPE (Malatya) Malatya Belediyesi
ASSOS Prof. Ümit Serdaoğlu Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1996
BERGAMA Arkeolojik Rehber Prof. Prof. Wolfgang Radt Türkie Turing ve Otomobil Kurumu 1984
BERGAMA Sanat Eserleri ve Abideler Osman Bayatlı Bergama Belediyesi Kültür Yayınları 1949
BERGAMA Su yolları ve Çeşmeler Ali Özinal
BERGAMA Fikir Adamları Osman Bayatlı
PERGAMON Antik Bir Kentin Tarihi ve Yapıları Prof. Wolfgang Radt Yapı Kredi Yayınları 2002
PERGAMON-BERGAMA De Ga Ajans Dega Ajans, İzmir, 2000
ASKLEPION Bergama Tarihinde Osman Bayatlı Bergama Belediyesi Kültür Yayınları
ÇATALHÖYÜK Konya Müz. Mdr.
ÇATALHÖYÜK Site Guide Book Ian Hodder
EFES Rehb.Hüseyin Çimrin Güney Books 1998
EFES Şadan Gökovalı Ticaret Matbaacılık
EFES Ark.Rüstem Duyuran Basın Yayın Turizm Müdürlüğü 1951
EFES San.Tar. Doğan GÜMÜŞ Do-Gü Yayınları 1993
EFES – MERYEM ANA Rehber Gözüyle Rehb. Oktay Gürsoy Sihap Yayınları 1983
EFES REHBERİ Peter Scherrer Ege Yayınları 2000
EFES TARİH ARKEOLOJİ Ar. Mz.Mdr. Sebahattin Türkoğlu Ticaret Matbaacılık 1971
EFES YAMAÇ EVLER Efes Mz, Müdürlüğü arkeoloğları Hitit Color
EFES’İN ÖYKÜSÜ Mz.Md.Sabahattin Türkoğlu Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1986
EFLATUNPINAR Hiti Anıtı Ark.A.Sırrı Özenir
GORDION Kazıları Ve Müzesi Rodney S. Young AnkaraTurizmi,eski eserleri ve müzeleri Sev. Der. 1975
HALIKARNASSOS Ve Bodrum Kalesi Ark.İlhan Akşit Doğruluk Matbaacılık İzmir
HARRAN Eski Çağda Aynur Özfırat Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1994
HARRAN Doç.Cihat Kürkçüoğlu Şanlıurfa Valiliği 2000
HASANKEYF İsmail Ertuğrul Yazarın Kendisi
HASANKEYF Antik Kent Hasankeyf Kaynakamlığı 1999
HASANKEYF Kültürlerin buluştuğu antik kent Belediye Başkanlığı
HATTUŞA Hitit Başkentinde Bir Gün Prof. Jurgen Seeher Ege Yayınları 1999
HERAKLEIA PONTIKE Tarihi Gelişimi ve Eski Eserleri Doç.Tayfun Akkaya Troya yayıncılık 1994
HIERAPOLİS Ark. Tevfik Gegeç Hitit Color
HIERAPOLİS Pamukkale Ark.İlhan Akşit Akşit Kültür ve Turizm Yayıncılık 2000
HIERAPOLİS Prof. Francesco D’andria Ege Yayınları 2003
IASOS Karia’da Bir Liman Kenti Kazı Ekibi Homer Kitabevi 2004
İSTANBUL, Eski Çağda Oğuz TEKİN Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü Yay. 2001
KAPADOKYA Ark. Murat Gülyaz-Rehb.İrfan Ölmez Dünya kitap kırtasiye turizm ticaret 1998
KAPADOKYA Mehmet Çuhadar REVAK 1997
KAPADOKYA Taş Kapıdan Taç Kapıya Gürsel Korat İletişim Yayınları 2003
KAPADOKYA Doğanın Mucizesi Nevşehir Valiliği
KAPADOKYA Yer altı Şehirleri Ark.Ömer Yörükoğlu-4 Ark. Aşık Ofset Ank. 1990
GÖREME Yıldız Ötüken Kültür ve Turizm Bakanlığı 1987
KARAİN MAĞARASI Prof. Işın Yalçınkaya T.T.K. 1989
KAUNOS Liman Agorasi- Çeşme Binası Prof. Cengiz Işık T.T.K. 1994
KAUNOS Prof.Baki ogün-Prof.Cengiz Işık Orkun&Ozan Med.Hiz. Ant.2001
KILISTRA Konya İl Trzm.Mdr.
KLAROS Doç. Nuran Şahin Ege Yayınları 1998
KNIDOS Antik Kent Rehberi Ark.Christina Bruns Özgan Knidos’u Araştırma ve Geliştirme Derneği Konya, 2002
KOMMAGENE Sekizinci Harika Mahmut Aslan Ajansmat 1995
KOMMAGENE Nemrut’tan Adıyaman’a Adıyaman Valiliği 2003
KOMMAGENE- NEMRUT Tanrıların Diyarı Mustafa Çoban Lale Ajans
LAGİNA, Prof. Ahmet Tırpan – Yrd. Doç. Bilal Söğüt, Anıl Ofset, 2005
NEMRUT Tanrıların Tahtları Prof. Firedrich Karl Dörner Türk Tarih Kurumu 1990
KSANTOS VE LETOON Rehberi Jacques Des Courtils Ege Yayınları 2003
LYMIRA Zemuri Taşları Prof. Jurgen Borchhardt Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1999
LYRBE/SELEUKEIA Torslarda bir antik kent Prof. Jale İnan Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1998
MAGNESİA AD MEANDRUM Prof. Orhan Bingöl Aydın Valiliği 1998
METROPOLIS Kazıların ilk beş yılı, Prof. Recep Meriç Medoder 1996
METROPOLIS 2002 Prof. Recep Meriç Meseder 2002
MİLETOS İzmir Ark.Mz.Md.Hakkı Gültekin 1961
MİLETOS Bir Tarih Alan M. Greaves Homer Kitabevi 2003
MYLASA VE ÇEVRESİ, Uygarlığın Başkenti Öğr.Grv. Ark.Abuzer Kızıl Milas Reklamcılık ve matbaa hizmetleri Mias, 2002
NYSA VE AKHARAKA Prof. Vedat İdil Yaşar Eğitim ve Kültür Vakfı 1999
PERGE TARİHİ Adnan Pekman T.T.K. 1989
PHOKAIA- FOÇA Ark. Suzan Özyiğit İzmir, 1998
Pısıdıa ANTIOKHEIA Ark. Dr.Mehmet Taşlıalan Göltaş Kültür Dizisi 1997
PRIENE KLAVUZU Ark.Rüstem Duyuran Eski eserler ve müzeler Genel Md. 1948
PRIENE REHBERİ Küçük Asyanın Pompei’si Frank Rumscheid Ege Yayınları 2000
SART Harabeleri Rehberi Ark. Güldem Yüğrüm Eski eserler ve müzeler Genel Md. 1973
SIMINTHEION Troas’ta Kutsal Bir Alan Prof. Çoşkun Özgünel Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü 2001
SİDE Orhan, Ümit Atvur İst. 1984
SİDE 1947-1966 Yılı Kazıları Ord.Prof.Arif Müfit Mansel Türk Tarih Kurumu 1978
SİDE Rehb. Serhat Kunar Net Turistik Yayınları 1995
SİDE KLAVUZU Ord.Prof. A.Müfit Mansel Eski eserler ve müzeler Genel Md. 1967
ANCIENT SIDE Ark.Ümit Orhan Atvurt Güney kartpostal ve turistik yayıncılık 1997
SMYRNA- İZMİR Efsaneden Gerçeğe Yaşar Aksoy İzmir Büyükşehir Belediyesi 2002
ESKİ İZMİR-1 Yerleşme Katları ve Athena Tapınağı Ord.Prof. Ekrem Akurgal T.T.K. 1997
STRATONIKEIA Ark.Dr.Mehmet Tırpan Konya, 1998
TERMESSOS (İng.) Mustafa Uysal-Azmi Buyruk Fırat Yayın Tanıtım Ant. 1990
TRALLEİS Doç.Rafet Genç Arkeoloji ve Sanat Yayınları 2003
TRALLEİS PROJESİ Doç.Rafet Genç
TREBENNA, Nevzat Çevik, Burhan Varkıvanç, Engin Akyürek, Akmed yay.-2005
TROIA REHBERİ Prof. Manfred Korfmann Ege Yayınları 1999
TROYA Rehber Mustafa Aşkın Keskin Color
TROYA Efsane ve gerçek arası bir kente yolculuk Yapı Kredi Sergi Yayınları Yapı Kredi Yayınları 2002
YUMUKTEPE 5.Yılında
ZEUGMA Halfeti- Rumkale Nezih Başgelen- Rifat Ergeç Arkeoloji ve Sanat Yayınları 2000
ARKEOLOJİ DENEME KİTAPLARI

Dünyanın her ülkesinden gelen bu insanların arasında bilgili biri olarak yer almak istermisiniz?
Bu bölümde yer alan kitapları mutlaka okuyunuz.
Bu bölümde yer alan kitaplar.Arkeolojiyi sevdirecek, ilgilenenleri heyacanlndıracak ve sıkmadan bilgi verecek kitaplardır. Arkeolojiye merak duyanlara, arkeoloji öğrencilerine ve konuya ilgisi olanlara tavsiye edilir.
Sıralama önem derecelerine göre yapılmıştır.
TANRILAR MEZARLAR BİLGİNLER Arkeolojinin Romanı C.W.CERAM Remzi Kitabevi 1994 Yazılışı,1949 (Yazıldığı yıl 15 dile çevrildi)
TANRILARIN VATANI ANADOLU C.W.CERAM Remzi Kitabevi 1994 Yazılışı,1955 (Anadolu ören yerlerinin keşif öyküleri)
ANADOLU TANRILARI Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1955
ANADOLU EFSANELERİ Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1954
Halikarnas Balıkçısının burada yer alan kitapları, size Anadolu Ören yerlerini ve Anadolu Uygarlıklarını tanıtırken, nefis anlatımla Mitolojiyi sevdirecektir.
ANADOLUNUN SESİ Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1971
MERHABA ANADOLU Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1980
HEY KOCA YURT Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1972
ARŞİPEL Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1992
6. KITA AKDENİZ Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1982
SONSUZLUK SESSİZ BÜYÜR Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1983
DÜŞÜN YAZILARI Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 1981
İMBAT SERİNLİĞİ Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yay. 2002
Mektuplarıyla Halikarnas Balıkçısı Azra ERHAT
İŞTE İNSAN Azra ERHAT
BİR ARKEOLOĞUN ANILARI Ord. Prof. Ekrem AKURGAL Tubitak 1999
ARKEOLOJİ, Bir Bilimin Katmanları Cogito Y.K.Y. 2001
ARKEOLOJİ, Dipyen Gelen Sanat Sanat Dünyamız,80 Y.K.Y. 2000
ARKEOLOJİ NİYE? NASIL? NE İÇİN? Toplumsal Arkeoloji Platformu Ege Yay. 2003
EFES’İN ÖYKÜSÜ Ark. Sebahattin EYÜBOĞLU Arkeoloji ve Sanat Yay. 1986 ( Antik Çağ insanları nasıl yaşıyor, nasıl vakit geçiriyor, sosyal yaşantıları bu kitapda. Sosyal hayatlarını anlatan daha iyi bir eser yok.)
AYASOFYANIN ÖYKÜSÜ Ark. Sebahattin EYÜBOĞLU Yazıcı Yay. 2002
İŞTE ANADOLU Ömer TUNCER Arkeoloji ve Sanat Yay. 1993
ESKİ ANADOLU Kürşat BAŞDEMİR Kaynak Yay. 1999
Uygarlıklar Kavşağı Anadolu Derman BAYLADI Say Yay. 1996
TARİHE YOLCULUK Derman BAYLADI Say Yay. 1997
DOĞA ANA KUBABA Prof. Fahri Işık Akdeniz Medeniyetleri Ens. 1999
SÜRGÜNDEKİ ZEUS Sefa TAŞKIN Bergama Belediyesi Yay. 1990
MYSIA VE IŞIK İNSANLARI Sefa TAŞKIN
TROIA Hazineleri veya Schliemann’ın düşü Herve DUCHENE Y.K.Y. ( Gerçek bir İndiana Johns senaryosu)
HİTİTLER VE HATTUŞA İştar’ın Kaleminden Muazzez Hilmiye ÇIĞ Kaynak Yay. 2000
KİLDEN KİTAPLAR Edvard CHIERA Çantay Kitabevi 1996 (Prof. Ali Dinçol bu kitabı okudu ve Arkeoloji bölümünü seçti) )
HADRIANUS’UN ANILARI Marguerite YOURCENAR Adam Yay. 1964
LYKIA EFSANELERİ Hasan BARIŞCAN İnkilap Kitabezi 1996
EGE EFSANELERİ Hasan BARIŞCAN İnkilap Kitabezi 1998
EGE KÜLTÜRÜ Yaşar AKSOY İnkilap Kitabezi 1999
HALİKARNAS KADIRGASI Yaşar AKSOY İnkilap Kitabezi 1997
MAVİ SÜRGÜNE DOĞRU Cüneyt OKAY Kültür ve Turizm Bakanlığı 2001
ANTİK KENTLER Ark. Yusuf GÜL İzmir-1996
BÜYÜK İSKENDER, üç cild roman Valerio Massimo MANFREDİ Can Yayınları 2000 (Büyük İskender’in hayatını birde bu üç ciltlik romanda okuyun)
BÜYÜK İSKENDER, üç cild roman DROYSEN Sosoyal yyınlar 2000
ARKEOLOJİ GEZİ KİTAPLARI
GEZGİNLERİN ARKEOLOJİ KİTAPLARI

Hierapolis – Kastabala gezim, Ceyhan ovasında yazın ortasında benden başka hiç bir gezgin sağanak yağmura yakalanmamıştır, tahmin ederim. Yağmur bir gezgini engelleyemez…
MAVİ YOLCULUK – 1 Azra ERHAT İnkilap Kitabevi
MAVİ YOLCULUK – 2 Azra ERHAT İnkilap Kitabevi
MAVİ ANADOLU Azra ERHAT İnkilap Kitabevi 1997
MAVİ GEZİ Orhan DURU Ada Yay. 1987
KÜÇÜK ASYA, I-II-III Charles TEXIER Enformasyon ve Dökümasyon Hz. Vkf. 2002, Ank.
KARAMANYA Sır F. BEAUFORT Akdeniz Medeniyetleri Arş. Ens. 2002
TARSUS W.M. RAMSEY T.T.K. 2000
NEMRUT Dağında İlahlar Arasında Eleonore DORNER
Lord Stratfort Cannıng’in Tükiye Anıları Stanley Lane POOLE Yurt Yayınları 1988
Türkiye Gezisi ve İngiltere Dönüşü 1698-1702 Edmund D. CHISHULL Bağlam Yayınları 1993
KUTSA ANADOLU TOPRAKLARI Lord
KINROSS Nokta Yayınları 2003
Pamphylia ve Pisidia Kentleri Cilt 1 Pamfilya, Karl Graf von Lanckoronski, AKMED Çeviri Dizisi 2, 2005.
PONTOS TARİHİ P. Minas BIJISKYAN Çiviyazıları Yayınevi 1998
GEZGİNLERİN GÖZÜYLE İZMİR İlhan PINAR Akademi Kitabevi 1994
GRAVÜRLERLE TÜRKİYE. IV, V Kültür ve Turizm Bkn. 2002
ANTİK ÇAĞ YAZARLARI, ANTİK KİTAPLAR

ESKİ YUNAN EDEBİYATI Dr. Güler ÇELGİN Remzi Kitabevi 1990
AISKHYLOS Zincire vurulmuş Promethus Zincire Vurulmuş Prometheus Bilgi Yayınevi 1968
AISKHYLOS Agamemnon Miilli Eğitim Bakanlığı 1964
ARİSTOPHENES Kuşlar Remzi Kitabevi 1996
ARİSTOPHENES Bulutlar Milli Eğitim Bakanlığı 1994
ARİSTOPHENES Kadınların savaşı İş Bankası Yayınları 2000
AUGUSTUS Ankara Augustus Anıtı Cumhuriyet Yayınları 1999
CATULLUS İşte şair Kültür Bakanlığı 1998
CICERO Dostluk Milli Eğitim Bakanlığı 1962
EURIPIDES Bakkha’lar İş Bankası Yayınları 2003
EPIKTETOS Düşünceler ve sohbetler Kültür Bakanlığı 1999
EURIPIDES Herakles Maarif Vekaleti 1941
EURIPIDES Medeia Maarif Vekaleti 1941
EURIPIDES Troya’lı kadınlar Arkeoloji ve Sanat Yayınları 2002
FENELON Telemakhos’un başından geçenler Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları 1990
GAIUS IULIUS PHAEDRUS Masallar Kültür Bakanlığı 1998
GAIUS VALERIUS CATULLUS Şiirler Kültür Bakanlığı 1999
GENÇ PLINIUS Genç Pilinius’un Anadolu Mektupları Yapı Kredi Yayınları 2001
HERODOT Herodot Tarihi Remzi Kitabevi 1991
HESEIDOS Hedeidos eseri ve kaynakları Hesiodos Eseri ve Kaynakları Türk Tarih Kurumu 1991
HESEIDOS İşler Milli Eğitim Bakanlığı 1948
HOMEROS Ilyada Can Yayınları 1984
HOMEROS Odysseia Can Yayınları 1998
KSENOPHON Anabasis(Onbinlerin Dönüşü Sosyal Yayınları 1985
KSENOPHON Yunan Tarihi
XENOPHON Yunan Tarihi ( Hellenika ) Sergi Yayınevi İzmir-1984
KSENOPHON Sokratesten alıntılar Türk Tarih Kurumu 1997
KSENOPHON Şölen ve Lakedaimonion Politeia
XENOPHON Şölen (Spartalıların Anayasası) Sergi Yayınevi İzmir-1984
KSENOPHON Yunan Tarihi 4.Kitap
SAMSATLI LUKIANOS Seçme Yazılar, I_II_III Kültür Bakanlığı 1999
SAMSATLI LUKIANOS Seçme Yazılar Sosyal Yayınları 1992
LUKIANOS Aleksandros yada düzmece Yalvaç Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1997
MARCUS AURELIUS ANTONINUS Historia Augusta Historia Augusta Arkeoloji ve Sanat Yayınları 2002
MENANDROS Huysuz adam Mitos Boyut Yayınları 2001
MOUSAIOS Hera ile Leandros Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1987
OVIDIUS Aşk sanatı Payel Yayınları 1994
PLATHON Ion Milli Eğitim Bakanlığı 1997
PLATHON Hipparkhos ve Kleitophon Milli Eğitim Bakanlığı 1994
PLATHON Şölen,Lysis Remzi Kitabevi 1972
PLATHON Sokratesin müdafası Maarif Vekaleti 1958
PLATHON Kharmides Milli Eğitim Bakanlığı 1965
PLATHON Devlet Adamı Maarif Vekaleti 1941
PLATHON Devlet Adamı
PLUTHARKOS Büyük İskender Rado Yayınları 1980
PLUTHARKOS Gracchus Kardeşler Belge Yayınları 2001
PLUTHARKOS Marcus Antonius Türk Tarih Kurumu 1992
PLUTHARKOS Lykurgos’un Hayatı İş Bankası Yayınları 2002
PLUTHARKOS Yaşamlar XXI Cumhuriyet Yayınları 1999
PROKOPIUS Bizansın Gizli Tarihi
SAPPHO Seçme şiirler Kıbele Yayınları 1996
SAPPHO Sappho’nun bütün şiirleri Yön Yayınları 1994
SENECA Ahlaki Mektuplar Ahlaki Mektuplar (Epistulae Morales) Türk Tarih Kurumu 1999
SENECA Trayo’lı kadınlar Kültür Bakanlığı 1998
SOPHOKLES Aias Maarif Vekaleti 1941
SOPHOKLES Elektra Maarif Vekaleti 1941
STRABON Cografya Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1987
THUCYDIDIS Periklesin Agıt Nutku İst.-1973
TIBULLUS Albius Sevgi Şiirleri Sevgi Şiirleri (Elegiae) Kültür Bakanlığı 2001
TITUS LIVIUS Roma Tarihi Arkeoloji ve Sanat Yayınları 1992
VERGILIUS Aeneis Öteki Yayınevi 1998
VERGILIUS Sıgırtmaç türküleri Sıgırtmaç Türküleri ( Bucalica ) Payel Yayınları 1994
VITRIVIUS Mimarlık üzerine on kitap
MİTOLOJİ KİTAPLARI

MİTOLOJİ SÖZLÜĞÜ Azra ERHAT Remzi Kitabevi 1972
MİTOLOGYA ( 100 Soruda ) Behçet NECATİĞİL Gerçek Yay. 1969
KLASİK YUNAN MİTOLOJİSİ Şefik CAN İnkilap Kitabevi 1970
YUNAN VE ROMA MİTOLOJİSİ Colette ESTIN- Helene LAPORTE Tübitak 2002
MİTOLOJİ VE İKONOGRAFİ Doç. Bedrettin CÖMERT Ayraç Yay. 1999
ANTİK YUNAN’DA SANAT VE MİTOLOJİ Troya Efsanesi Thomas H. CARPENTER Homer Kitabevi 2002
BATI ANADOLU MİTOLOJİSİ Ark. İlhan AKŞİT Çanakkale Seramik 1979
TELEMAKHOS’UN Başından Geçenler Fenelon M.E.B. 1990
Minyatürlerle Anadoludan Efsaneler Kültür Bk.Yay.
SANAT TARİHİ KİTAPLARI

Etrüsk, siyah figürlü vazo
RENKLİ TANRILAR, Antik Heykel Sanatında Çok Renklilik, Alman Arkeoloji Enstitüsü, 2006
ESKİ YUNAN SANATINI TANIYALIM Dr. Flavio CONTİ İnkilap Kitabevi 1997
ROMA SANATINI TANIYALIM Dr. Malcolm COLLEDGE İnkilap Kitabevi 1997
ANTİK YUNAN’DA SANAT VE MİTOLOJİ Thomas H. CARPENTER Homer Kitabevi 2002
YUNAN HEYKELİ Arkaik Dönem Prof. John BOARDMAN Homer Kitabevi 2001
HELLENİSTİK HEYKEL Prof.R.R.R.SMITH Homer Kitabevi 2002 Aphrodisias Kazı Başkanı
ESKİ YUNAN ÇÖMLEKÇİLİĞİ Kaan İREN Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü 2003
PERGE’NİN Roma Devri Heykeltaşlığı Prof. Jale İNAN Arkeolji ve Sanat 2000
MİTOLOJİ VE İKONOGRAFİ Doç. Bedrettin CÖMERT Ayraç Yayınevi 1999
ANADOLU’DA İLK TÜRK MİMARİSİ Prof. Oktay ASLANAPA
ANADOLU SELÇUKLU MİMARİSİ Prof. Haşim KARPUZ Selçuk Üniversitesi 2001
Batı Anadolu 14.yy. Beylikler Mimarisi Yapım Teknikleri İlknur Aktuğ KOLAY Atatürk Yüksek Kurumu Ank-1999
DEĞİŞİMİN TANIKLARI, Selçuk MÜLAYİM, Kaknüs Yayınları 1999 ( Ortaçağ Türk Sanatında Süsleme ve ikonağrafi)
ANTİKA VE ESKİ ESERLER KLAVUZU, Mehmer ÖNDER T. İş Bankası Yay. 1998
SANAT TARİHİ ANSİKLOPEDİSİ, I. II. Cild Bateş Yayınları 1980
TÜRK DÜNYASI KÜLTÜR ATLASI I. II. III. Cild Türk Kültürüne Hizmet Vakfı 1997
İKONALAR (Ayosofya Müzesi ikonları) Nilay YILMAZ Kültür ve Turizm Bkn.
MÜZE VE SARAY ARKEOLOJİ KİTAPLARI
MÜZE VE SARAY REHBERLERİ

Selçuk, Efes Müzesi
TÜRK MÜZECİLİĞİ Ferruh Gerçek, Kültür Bakanlığı yayınları, 1999
MÜZE MUSEUM Sayı:1 Müze Dergisi Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bşk. 1989
MÜZE MUSEUM Sayı:2-3 Müze Dergisi Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bşk. 1990
MÜZE Konya Müz.Md. Konya Müz Müdürlüğü 2004
AKADAMAR KİLİSESİ Prof. Gönül Öney Kültür Bakanlığı Yayınları 1989
ALANYA MÜZESİ Müze çalışanları Alanya Esk.Es.Sev Der Aln.1995
AMASYA MÜZESİ San.Trh.Mehmet Tektaş Tercüman Yay. 1982
ANADOLU NEDENİYETLERİ MÜZESİ Tüm Müze Görevlileri Anadolu MedeniyetleriMüzesini Koruma Dr.
ANADOLU NEDENİYETLERİ MÜZESİ Raci Temizel Ank.Eski eserleri ve müzeleri sevenler derneği 1975
ANADOLU NEDENİYETLERİ MÜZESİ Tanrılar-Tanrıçalar Ark.Belma Kılıçoğlu Anıtlar veMüzeler Genel Müdürlüğü 1992
ANITKABİR REHBERİ Ark. Nurettin Can GÜLELİ Türk Tarih Kurumu 1973
ANTAKYA MOZAİKLERİ Jale Rüstemoğlu Zirem Yayınları Antk-2002
HATAY MÜZESİ REHBERİ Hatay Esk.Es.Sev.Der.
HATAY MÜZESİ ve Çevresi Dömez Ofset Müze Eserleri Trs.Yay. Ank.
ANTALYA MÜZESİ REHBERİ Ant.Esk.Es.Sev.Der. 1981
AYASOFYA MÜZESİ Müz. Md. Erdem YÜCEL Ak Yayınları 1986
AYASOFYA ve Müzeler Rehberi Ayaİrini-İmrahor-Kariye-Fethiye-Tekfur Komisyon Dömez Ofset Müze Eserleri Trs.Yay.
AYASOFYA’NIN ÖYKÜSÜ Ark.Sabahattin Türkoğlu
BEYLERBEYİ SARAYI Milli Saraylar Md. TBMM milli saraylar daire başkanlığı 1993
BODRUM MÜZESİ Mz.Md.Oguz Alpözen
DOLMABAHÇE SARAYI Milli Saraylar Md. TBMM milli saraylar daire başkanlığı 1995
ESKİ ŞARK ESERLERİ MÜZESİ Komisyon Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu
GORDION MÜZESİ Prof. Kennth Sams-İlhan Temizsoy Anıtlar veMüzeler Genel Müdürlüğü
HAREM Ark.İlhan Akşit
İSTANBUL ARKEOLOJİ MÜZESİ Yıldız Meriçboyu Yapı Kredi Yayınları 1987
İSTANBUL ARKEOLOJİ MÜZESİ (Sümer-Akat-Asur-Babil-Hitit-Mısır) Resimli Rehberi-1962 Müz.Md. Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü 1962
İSTANBUL ARKEOLOJİ MÜZESİ (Yunan-Roma-Bizans) Resimli Rehberi-1962 Müz.Md. Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü 1966
İSTANBUL CAMİLERİ Prof. Tahsin ÖZ Turizm Tanıtma Bkn. 1964
İZMİR ARKEOLOJİ MÜZESİ Ark. Jale Öz Dedeoğlu A Turizm Yayınları 1993
KARİYE MÜZESİ San.Trh.Ugur Ayyıldız Net Turistik Yayınları
KARİYE MÜZESİ Ali Kılıçkaya Dömez Ofset Müze Eserleri Trs.Yay.
KRDZ.EREĞLİSİ ARKEOLOJİ MÜZESİ Komisyon Ereğli Dmr.ÇlkFab.
KONYA ARKEOLOJİ MÜZESİ Müz.Gen.Md.
KONYA ATATÜRK MÜZESİ Ant.ve Mz.Gn.Md.
KONYA MÜZESİ Konya Müz.Md.
KONYA HALI MÜZESİ Ant.ve Mz.Gn.Md.
MEVLANA MÜZESİ REHBERİ Mehmet Önder Ajans Türk Kültür Yayınları
MEVLANA MÜZESİ Valilik
MEVLANA MÜZESİ Mz.Md.Erdoğan Erol Konya Valiliği
MİLLİ SARAYLAR Milli Saraylar Md. TBMM milli saraylar daire başkanlığı 1987
SEYİT BATAL GAZİ Külliyesi Ark.Mz. İlyas Küçükcan Seyid Battal Gazi Vakfı Yayınları
SİDE MÜZE REHBERİ Ark.Ayşe-Rıfat Ergeç Side ve bölgesi eski eserleri ve Mz. Sev. Der. Ant. 1976
SÜLEYMANİYE CAMİİ, Yapılışı ve öözellikleri S. Mollaibrahimoğlu İst. 1984
TOPKAPI SARAYI Orhan Bayraktar Sümer Kitabevi 1996
TOPKAPI SARAYI Ark.İlhan Akşit
YALOVA ATATÜRK KÜŞKLERİ Milli Saraylar Md. TBMM milli saraylar daire başkanlığı 1993
ARKEOLOJİ GEZİ REHBERLERİ
ARKEOLOJİ REHBER KİTAPLAR

ANITKABİR Rehberi Ark. Nurettin Can Gülekli
ANTİK ÇAĞ TÜRKİYE BÖLGELERİ TARİHİ COĞRAFYA Doç. Emrullah Güney Bilgi Yayın & Yapım 2000
ANTİK ÇAĞ TÜRKİYE KENTLERİ Doç. Emrullah Güney Bilgi Yayın & Yapım 1999
ANTİK KENTLER (İzmir) Ark. Yusuf Gül İzm.-1996
ARKEOLOJİ Prof. Cevdet Bayburtoğlu Kültür ve Turizm Bakanlığı 1982
BATI ANADOLU UYGARLIĞI Ark.İlhan Akşit Sandoz Yayınları 1980
ÇUKUROVA (İng.) Çuktob
DEMRE KALKAN ARASI, Antik Kentler, Görülecek Yerler Rhb. Hüseyin Çimrin Güney Books 1995
GELİBOLU YARIMADASI Tarihi Milli Parkı İl Trzm.Mdr.
İSTANBUL Camileri Tahsin Öz
İSTANBUL GEZİ REHBERİ Murat BELGE Tarih Vakfı 1993
KAPIDAĞ YARIMADASI ve Çevresindeki Adalar Reşit Mazhar Öztüzün Ozann Sanatevi 1953
Kaplıca Rehberi
KARADENİZ Gezi Rehberi Trabzon-Rize-Artvin-Batum Köksal Hapeloğlu Ritur Turizm & Seyahat 2001
KEKOVA Dr. Mehmet Hengirmen Engin Yayınevi 1993
KENTTEN İMPARATORLUĞA Anadolunun Eski Yerleşim Yerleri Celal Tuna İletişim 2000
MUĞLA Müzeleri Ören Yerleri Bölge Müze Müdürleri Muğla Valiliği
Tatil Rehberi-2000 Ege- Akdeniz Tatil dergisi ilavesi
Tatil Rehberi-2001 Ege- Akdeniz Tatil dergisi ilavesi
Tatil Rehberi-2003 Tatil dergisi ilavesi
Tatil Rehberi-2004 Tatil dergisi ilavesi
TURİSTİK TÜRKİYE REHBERİ Ark İlhan Akşit Akşit Kültür Turizm Sanat 1992
TURİZM REHBERİ Ulvi Okar Milliyet Yayınları 1981
TÜRKİYE Antik Kentler Rehberi Gezi-98 Ekin Yazılım
TÜRKİYE Giovanna Magi-Guilivano valdes Net Yayınları 1993
TÜRKİYE TARİHİ YERLER KLAVUZU Orhan Bayrak İinkilap Kitabevi 1979
TÜRKİYE Tarihsel Anıtları Prof. Bilge Umar İinkilap Kitabevi 1995
UYGARLIKLAR ÜLKESİ TÜRKİYE Ark. İlhan Akşit Akşit Kültür Turizm Sanat 2000
VANDERYA Van Gölü Havzası Öner Y. YILMAZ Günışığı Yayınları 2001
AKDENİZ UYGARLIKLARI ARKEOLOJİ KİTAPLARI
KİTABIN ADI, Alt Başlık, YAZARI, YAYINEVİ, Y. Tarihi
MİNOS UYGARLIĞI Stylianos ALEXIOU Arkeoloji ve Sanat Yay. 1991
ANTİK YUNAN Bir Keşfin Arkeolojisi Roland- Françoise ETIENNE Yapı Kredi Yayınları 2003
GEOGRAPHICA, Yeniden keşfedilen Yunanistan, Mehmet Ali GÖKAÇTI İletişim Yayınları 2001
BİZANS SİYASAL DÜŞÜNCESİ G. L. SEIDLER V Yayınları Ank.- 1986
BİZANS’IN GİZLİ TARİHİ PROKOPIUS Nisan Yayınları 1999 İlk basım, 1623
BİZANS’IN ALTINLARI Mıchel KAPLAN Yapı Kredi Yayınları 1999
PONTUS MESELESİ Doç Mesut ÇAPA
EVVEL ZAMAN İÇİNDE MEZOPOTAMYA J. BOTTERO / M. J. STEVE Yapı Kredi Yayınları 1994
MISIR Erdal- Necla YAVİ Yazıcı Yayınevi 2001
ESKİ MISIR TARİHİ VE MEDENİYETİ Prof. Afet İNAN Türk Tarih Kurumu 1956
DİNLER TARİHİ, I; II, III, IV cild Ansiklopedi
SÜRELİ ARKEOLOJİ YAYINLARI
YAYININ ADI YAYINCI SÜRESİ
KAZI SONUÇLARI TOPLANTISI KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Yılda bir kere yayınlanır.
ARAŞTIRMA SONUÇLARI TOPLANTISI KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Yılda bir kere yayınlanır.
MÜZE ÇALIŞMALARI VE KURTARMA KAZILARI SEMPOZYUMU KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Yılda bir kere yayınlanır.
BELLETEN TÜRK TARİH KURUMU Üç ayda bir yayınlanır
TÜBA-AR Türkiye Bilimler Akademisi Arkeoloji Dergisi
ARKEOLOJİ VE SANAT DERGİSİ Arkeoloji ve Sanat Yayınları İki ayda bir yayınlanır
TÜRK ARKEOLOJİ DERGİSİ
ANA SAYFADAKİ MESAJ KUTUSUNA,
GÖRÜŞ, ÖNERİ, İSTEK ve DİLEKLERİNİZİ
BIRAKABİLİRSİNİZ
MUHAKKAK DETAYLI CEVAP ALACAKSINIZ
AVGG
Mısır

Mısır, tarihinin ilk dönemlerinde farklı kabilelerden, daha sonra da farklı nomoslardan oluştuğu için, Mısır panteonu çok sayıda tanrı ile doludur.
Aşağı ve Yukarı Mısır’ın birleşmesinden önce yerel bir çok kült vardı ve her kabile farklı bir tanrıya tapardı. Bu kültler en sonunda, Aşağı Mısır ve Yukarı Mısır krallıklarının dinini oluşturmuştur. Bu sistem her kabilenin inançlarından izler taşıyordu. Ayrıca, bir savaş sonrasında, yenen kabile, yenilen kabilenin tanrısını da kendi panteonuna dahil ediyordu.
Birleşme olduğu zaman ise hanedan soyunun en büyük tanrısı Horus, en büyük tanrı olarak kabul edilmiştir. Horus hakkında çok fazla bilgimiz yoktur. Fakat Horus’un bir Gök-tanrı olduğu sanılmaktadır. Ayrıca firavunun da yaşayan Horus olarak görülmesi de bu kült ile ilintilidir.
Horus kültünün yanında Seth kültü de halk kitleleri arasında varlığını korumuştur. Yukarı Mısır’da yaygınlığını koruyan Seth kültü hanedanlar zamanında da devam etmiş, özellikle de İkinci Hanedan zamanında Seth bir süre Horus’un yerine en büyük tanrı olarak tanınmıştır.
Horus ile Seth arasındaki bu çekişme sonraki dönem mitolojisine de yansımıştır. Seth kültü Mısır’da uzun süre varlığını sürdürmüş ve daha sonra göreceğimiz gibi, Seth kötü güçlerin temsilcisi olmuştur.

Mısır’ın arkaik dönemine baktığımızda farklı yerlerde farklı tanrıların önem kazanmış oldukları görülmektedir. Heliopolis’de Ra , Memfis’de Ptah , Busiris’de Osiris önemli tanrılar arasındadır.
Heliopolis yaradılış efsanelerine göre , Atum/Ra tek bir erkek tanrı olduğu için , ancak masturbasyon yolu ile başka varlıkları meydana getirmiştir. Piramit metinlerine göre , Atum/Ra “ erkeklik organını elleri arasına alıp , fışkırtarak ikizleri meydana getirdi : Şu ve Tefnut .”
Adını “kaldırmak” anlamına gelen bir sözcükten alan Şu, Yunan mitolojisindeki Atlas gibi gökyüzünü taşır. Aslında Şu havayı sembolize etmektedir.
Tefnet ise Şu’nun ikiz kardeşi olduğu gibi aynı zamanda karısıdır. Kökeni daha eskiye hatta Güneş kültüne dayandığı zannedilen Tefnet daha çok havadaki nemi ve yağmuru sembolize eder. Bazı metinlerde kardeşi Şu ile beraber , Güneş’in doğuşundan itibaren gökyüzünü taşır.
Şu Tefrut çiftinden iki önemli tanrısal varlık doğar. Bunlar Geb ve Nut’tur. Erkek olan Geb Mısır toprağını, daha genel olarak da yeryüzünü temsil eder. Dişi olan Nut ise gökyüzüdür. Burada Mısır mitolojisinin Hint-Avrupa mitolojilerinden farkını görürüz. Hint-Avrupa mitolojilerinde genelde yeryüzü dişidir. Efsaneye göre Geb ve Nut önceden birbirlerine yapışık iken daha sonra Şu tarafından birbirlerinden ayrılmışlardır.
Geb ve Nut’tan ise dört tanrı doğar : Osiris, Isis, Seth ve Nephthys .
Bu konuda Plutarkhos’un “De Iside et Osiride “ adlı eserinde ilginç bir mitos vardır. Plutarkhos asıl söylenceye sadık kalmasa da , efsane doğa olaylarını açıklaması açısından da önemlidir. Efsaneye göre Ra’nın karısı Nut, Geb’i kendisine aşık eder. Bunun üzerine Ra Nut’a bir ceza verir ve ona yılın hiç bir ayında ya da gününde çocuk sahibi olamayacağını söyler. Ra’nın emirleri hiç bir zaman reddedilemeyeceği için Nu çareyi Thot’tan yardım istemekte bulur. Thot uzun uzun düşündükten sonra aklına iyi bir fikir gelir. Ay tanrıçası Selene’ye gider ve onu tavla oynamaya davet eder. Tanrıça bu oyunu kaybederse aydınlık bölümlerinden yedide birini Thot’a verecektir. Oyunu Thoth kazanır. Selene aynen söz verdiği gibi ışığının yedide birini Thot’a verir. Thoth tanrıçadan aldığı ışıktan beş gün yaratır ve bu günleri yıla ekler. Böylece Nut,hiç bir yıla ve aya ait olmayan bu beş günde doğum yapabilecektir. Nut’un Osiris, Horus, Set, İsis ve Nephtys adlarında beş çocuğu olur. Osiris birinci günde , Horus ikinci günde, Seth üçüncü günde , İsis dördüncü günde ve Nephtys beşinci günde doğarlar.
Osiris
Osiris doğanlar içinde en büyükleridir ve bu nedenle, Geb gökyüzüne çıktıktan sonra, Mısır toprakları üzerinde hüküm sürme hakkı ona aittir. Osiris’in üstünlüğü daha doğumunda belli olmuştur. Osiris doğduğu zaman gizemli bir ses “Evrenin Efendisi” nin geldiğini söylemiştir.
Osiris adı aslında Mısır dilinde Usir olan tanrının adının Yunanca’ya uydurulmuş şeklidir. Osiris Yunanlılar tarafından Dionysos ve Hades ile bir tutulmuştur. Osiris , güzel yüzlü , koyu tenli ve insanlardan daha uzun resmedilmiştir.
Osiris’in tahta geçme miti aynı zamanda meşru firavunun da tahta geçme miti ile ilintilidir. Güneş-tanrı’nın hükümdarlığını Osiris’e vermesi gibi , firavun da gücünü Güneş-tanrı’dan almaktadır. Ayrıca bu mit firavunun hükümdarlığına ait bazı usulleri de meşrulaştımaktadır.
Osiris’in tahta geçtikten sonra ilk yaptığı işlerden biri , ilkel bir hayat süren Mısır’lıları uygarlaştırmak olmuştur. Osiris onlara ilk tarım araçlarını yapmayı, toprağı işlemeyi , buğdayı ve üzümü yetiştirmeyi , ekmek , şarap ve bira yapmayı öğretmiştir. Ayrıca ilkel Mısır’lılara ilk defa tapınak inşa etmeyi ve tanrılara tapmayı öğreten ve dini törenleri düzenleyen de Osiris’tir. Hatta ikili flütü de ilk Osiris yapmıştır.
Osiris , şu an Louvre Müzesi’nde bulunan Amenmos Steli’ne göre , bolluk , bereket getiren bir doğa tanrısı özellikleri de taşımaktadır. Osiris , doğal kaynaklara hükmetmekte , onunla birlikte rüzgarlar esmekte , ekinler yeşermekte ve hayvanlar yetişmektedir.
Osiris Mısır’ın uygarlaştırılmasını tamamladıktan sonra , bütün dünyanın uygarlaştırılması işine girişir. Tahtı kardeşi ve aynı zamanda da karısı olan İsis’e bırakır ve yanında veziri Thot , Anubis ve Ofois ile birlikte sefere çıkar. Uzun süre dünyanın uygarlaşması için çalışır.
Burada Anubis için de bir parantez açmak gerekmektedir . Eski Mısır’da Anpu diye adlandırılan Anubis, mitolojiye göre, ölülere Öteki Dünya’nın yolunu gösteren çakal başlı varlıktır. Piramit metinlerinde , Anubis Ra’nın oğlu olarak yer alır. Başka metinlerde ise Osiris ya da Seth ile ilişkilendirilir. Osiris ile ilgili efsanelerde , adı çok sık geçmese de, Anubis’in önemli bir yeri vardır. İlk olarak Anubis daha önce de gördüğümüz gibi dünyanın fethine Osiris ile birlikte çıkmıştır. Ancak bu fetih savaşla yapılan istila anlamına değil, insanların uygarlaştırılması anlamına gelmektedir. Aslında bu efsaneden yola çıkarak , Anubis , tanrıların insanları eğitmesinde önemli rol oynayan varlıklardan bir olarak karşımıza çıkar. İkinci olarak da Anubis Osiris’in ölümünden sonra onun “vücudunun” korunması işini üstlenir. İlk olarak bu görevi olan Anubis zamanla Osiris’in cenazesi ile olan ilgisinden dolayı ölü kültleri ile ilgili bir özellik kazanmış ve mumyalama ve ölünün yargılanması ile ilgili yol gösterme görevleri gibi görevler üstlenmiştir.
Osiris döndüğünde ülkesini , İsis’in başarılı yönetimi sayesinde , çok iyi durumda bulur.
Ancak bu dönem uzun sürmez. Tahta geçmeyi arzulayan , fakat Osiris’in yokluğunda dahi hüküm süremeyen Seth , Osiris’i yok etmek için bir plan hazırlamıştır. Bu plana göre Seth , Osiris’in ölçülerine göre bir sandık hazırlatır ve sandığı en değerli taşlarla süsletir . Seth , bundan sonra kendisine yardım eden yetmiş iki kişiyle birlikte planını uygulamaya koyulur .
Seth büyük bir yemek verir ve Osiris’i de çağırır. Osiris hiç bir şeyden şüphelenmeyerek yemeğe gider. Yemek sonunda Seth , sandık kimin ölçülerine uyarsa , sandığın sahibinin o olduğunu söyler. Denemek için herkes sırayla sandığın içine yatar. Sıra Osiris’e gelmiştir. Osiris yatar yatmaz Seth sandığı çiviler , eritilmiş kurşunla lehimler ve Nil nehrine atar. Böylece Seth planını uygulamıştır. Bu olay “ Osiris’in krallığının yirmi sekizinci yılında , Athyr ayının on yedisinde olmuştur.
İsis bunu duyunca , üzüntüsünden saçlarını keser , elbiselerini parçalar ve Osiris’in kapatıldığı sandığı aramaya çıkar.
Osiris’in kapatıldığı sandık , Fenike’ye , Byblos kentine kadar sürüklenmiş ve burada karaya vurmuştur. Karaya çıktığı yerde ise süratle büyüyen bir ağaç sandığı gövdesinin içine almıştır.
Byblos Kralı Malkandros bu ağacı gördüğünde hayran kalır ve ağacı kestirerek sarayına sütun olarak diktirmeye karar verir. Ağaç kesildiğinde çok güzel bir koku çıkarmıştır.
Bu olay Isis’in kulağına kadar gelmiştir. İsis durumu anlar ve Malkandros’un sarayına gider. Burada önce Astarte’nin çocuğunun dadısı olur.
İsis bir gün çocuğu ölümsüz yapmak ister ve bu amaçla çocuğu ölümsüzlük ateşine batırır. Bunu gören kraliçe çığlıklar atarak İsis’i engeller. İsis artık kendini tanıtmak zorunda kalır. Daha sonra Kral Malkandros’dan izin alarak ağacın gövdesini açar ve içinden sandığı alır.
İsis sandığı vatanına geri getirdikten sonra , Buto şehrine , oğlu Horus’un ziyaretine giderken sandığı , güvenli zannettiği bir yere saklayarak bırakır. Gece dolunayda avlanan Seth sandığı bulur ve Osiris’in bedenini tanır. Bunun üzerine , Seth Osiris’in bedenini 14 parçaya ayırır ve bu parçaları Mısır toprakları üzerine dağıtır.
Bunu duyan İsis papirüs ağacından yapılma bir tekneye biner ve bütün Mısır’ı dolaşarak Osiris’in bedeninin parçalarını toplar ve parçaları her bulduğu yere bir tapınak diker. Bu yüzden Mısır’ın bir çok yerinde , içinde Osiris’in cesedinin bulunduğu söylenen bir çok tapınak vardır.
Efsanenin sonunda ise Osiris’in oğlu Horus Seth’i yener . Yeniden canlanan Osiris artık bu dünyada yaşamak istemez ve hükmetmek için ölüler ülkesine gitmeyi tercih eder. Burada yine Anubis ile birlikte olacaktır. Anubis ölüleri yargılanması için Osiris’e getirecektir.
Efsanenin klasik yorumuna göre Osiris aslında diğer bahar ve toprak kültleri ile ilgili efsanelerde olduğu gibi doğanın ölümünü ve ilkbaharda yeniden canlanmasını temsil etmektedir. Başka yorumlara göre Osiris’in yazın kuruyan Nil Nehri’ni temsil ettiği ya da günlerin uzayıp kısalmasını belirttiği söylenebilir.
Daha önce de edebiyat tarihinde örnekleri görüldüğü gibi Plutarkhos , diğer Yunan yazarları gibi, efsaneyi biraz tahrif etmiş olsa da varolan bir efsaneyi anlattığı kesindir. Zaten piramit metinlerinde ve Ölüler Kitabı’nda buna benzer motiflerin yer alması bunu kanıtlamaktadır.
Ancak her efsanede olduğu gibi bu efsanede de daha derin anlamlar olduğu kesindir.
Bu efsaneyi dikkatle incelersek başka bir yerden gelen bir kişinin yanında diğerleri ile birlikte insanları eğittiğini ve daha sonra da kardeşi ( ya da onunla birlikte gelen diyelim) tarafından öldürüldüğünü fakat vücudunun (belki de kurduklarının) bir başkası (Anubis) tarafından korunduğunu görüyoruz. Bir bilim-kurgu romanı gibi gözükse de bu efsanenin geçmişte olan ve gelecekte de olması olası bir olaya atıfta bulunduğu görülmektedir. Dışarıdan gelen eğiticilerin , Erich Von Daniken’e rağmen, uzaylılar olması da gerekmemektir. Daha ileri bir uygarlıktan gelip Mısır halkını eğitmiş başka toplulukların olması da olası bir durum olarak gözükmektedir.
Bu efsanede bir ilginç nokta da bir tanrının , Osiris’in o sandığa sahip olma isteği ve sandığın tam olarak ona tıpatıp uyduğunu düşündüğü an onun içinde hapis olmasıdır. Bu bizim de sık sık içine düşebileceğimiz bir durumdur. Her zaman karşımıza biz cazip gelebilecek “sandıklar” çıkabilir. Hatta biz bunların tam bize uygun olduklarını düşünebiliriz. İşte o andan itibaren de onun esiri olabiliriz. Sonunda bu sahte cennet bizim sonumuz olabilir
Yazan Erhan Altunay
KAYNAKÇA
BAUVAL Robert , GILBERT Adrian , Tanrıların Evi Orion’da ( çev. Belkıs Çorakçı ) , Milliyet Yayınları , İstanbul , 1996
BUDGE E.A.Wallis , Egyptian Magic , Dover Publications , New York , 1971
BUDGE E.A.Wallis , The Egyptian Book of the Dead , Dover Publications , New York , 1967
BUDGE E.A.Wallis , The Gods of the Egyptians ( 2 volumes ) , Dover Publications , New York , 1969
BUDGE E.A.Wallis , First Steps in Egyptian , Kegan Paul , Trench , Trübner & Co Ltd. , London , 1895
CHALABY Abbas , Toute L’Egypte , Bonechi , Florence , 1993
CLARK R.T. Rundle , Myth and Symbol in Ancient Egypt , Thames and Hudson , New York , 1995
COTTRELL Leonard , The Anvil of Civilization , Mentor Books , New York , 1957
DIOP Cheikh Anta , The African Origin of Civilization , Lawrence Hill & Company , Westport , 1974
DOBLHOFER Ernst , Le Déchiffrement des Ecritures , Arthaud , Ain , 1959
EMERY W.B. , Archaic Egypt , Penguin Books , London , 1991
FRAZER James G. , Altın Dal , Dinin ve Folklorun Kökleri (çev. Mahmet H. Doğan) I.Cilt , Payel Yayınevi , İstanbul , 1991
GROF Stanislav , Books of the Dead , Manuals for Living and Dying , Thames and Hudson, London , 1994
GUIRAND Félix , Mythologie Générale , Librairie Larousse , Paris , 1935
HART George , Egyptian Myths , British Museum Press , London , 1995
HERODOTOS , Herodot Tarihi ( çev. Müntekim Ökmen ) , Remzi Kitabevi Yayınları , İstanbul , 1973
HOOKE S.H. , Middle Eastern Mythology , Penguin Books , Middlesex , 1963
İNAN Afet , Eski Mısır Tarih ve Medeniyeti , Türk Tarih Kurumu Yayınları , Ankara , 1987
LEADBEATER C.W. , Ancient Mystic Rites , Quest Books , Illinois , 1995
LEFEBVRE Gustave , Grammaire de l’Egyptien Classique , Imprimerie de l’Institut Français d’Archéologie Orientale , Le Caire , 1955
MIQUEL Pierre , La Vie Privée des Hommes Au Temps des Anciens Egyptiens , Hachette , Paris , 1979
MONTET Pierre , La Vie Quotidienne en Egypte Au Temps des Ramsès , Hachette , Paris , 1983
MUTLU Belkıs , Efsanelerin İzinde , Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Yayınları , İstanbul , 1965
NEWBERRY Percy , GARSTANG John , A Short History of Ancient Egypt , Archibald Constable & Co Ltd., London , 1907
ÖZER Yusuf Ziya , Mısır Tarihi , Türk Tarih Kurumu Yayınları , Ankara , 1987
ROSSI Pierre , La Cité D’Isis , Histoire Vraie des Arabes , Enag Editions , Alger , 1991
SALEH Mohammed , SOUROUZIAN Hourig , Musée Egyptien de Caire, Catalogue Officiel, Verlag Philipp von Zabern, Mainz,1987
SMITH Joseph Lindon , Tombs , Temples & Ancient Art , University of Oklahoma Press , Oklahoma , 1956
SPENCE Lewis , Myths of Ancient Egypt , Senate , London , 1994
VERCOUTTER Jean , L’Egypte Ancienne , Presses Universitaires de France, Paris , 1968
http://www.bilgi-dunyam.tr.gg