Eski İRAN Tarihçesi

ShamsehEkbatan İran platosu insanlık tarihinin en eski uygarlık merkezlerinden biridir ve arkeolojik çalışmalarda önemli bir yeri vardır .İran platoya yerleşim tarihi, yeni Taş devri zamanindan Aryanların göçune kadar bu bölgeye, henüz çok net değil .Ancak İran’ın çok uzun bir süre önce orada iskan ettiğini gösteren güvenilir kanıtlar vardır .Yerleşim merkezleri su kaynaklarına mesela yaylar, nehirler, göller gibi  ya da tamamen Elburz ve Zagros dağları yakındı .Bu türun en önemli merkezleri : Keşan bölgesindeki Siyalk tepe, Damqan bölgesindeki Hesar tepe, Gorgan’da Turang tepe, Hemedan’da Hegmatane tepe, Naqade bölgesindeki Hesenlu tepe, Rudbar bölgesindeki Marlik tepe ve Huzistan’da Susa(Şuş).                   Bu uygarlığın merkezlerinde yapılan arkeolojik kazılara göre, bazı izler antik tespit edilmiştirki 5. binyıla kadar uzanır.
 KoorusH İran platosuna Aryan kavimler göçü ile 2. binyılda başlamış .Bu kabileler dışında, Partlar horasanda,batıda Medler ve İran’ın güneyin’de Pars kabilesi yerleştiler .Med İmparatorluğunun Hegmatane(Ekbatan), bugünkü Hemedan kentinde yükselmiş . Hehameniş, Medlerı yendikten ve onların sermayelerinin feth ettikten sonra ilk büyük Pers İmparatorluğu kurdu .Hehameniş, Dariyuş döneminde topraklarının sınırları (522-485 MÖ.) doğuda Kum nehrinden batıda Yunanistan sınırlarına kadar uzanıyordu .Pasargad ve Persepolis bu dönemin izleri arasındadırlar ve önemli tarihi yer olarak, her yıl yabancı ve önemli sayıda turistlerin tarafından ziyaret edilmektedir.
 Sassanid Hehameniş hanedanın düşüşünden sonra ve İskender tarafından Persepolis’in yok edilmesi, Selçuklular halefleri, kısa bir süre için İran üzerinden hakim oldular .Bu süre içinde İran ve Yunan arasında kültür etkileşimı yaşandı .Yıl 250 M.Ö. bir Aryan kabile yanı sıra at binicileri olan Partlar, batı ve güney-batıya doğru Horasan’dan ilerlemiştir ve imparatorluğunu İran Platosu Tisfun üzerinde kurdu .Bu imparatorluk sadece yıl 224 AD ‘e kadar ayakta kaldı . Sasanyler, son Part kralını 225 AD ‘de yendikten sonra, Ara 7. yüzyıla kadar süren yeni bir imparatorluk kurdu.
 Lion1 Siyasi, sosyal ve kültürel özellikleri göre, İran eski dönemi (Persia) İran tarihinin en görkemli dönemlerinden birisidir .Bu dönemin dışında, pek çok kültürel ve tarihi eser, Persepolis, Passargad, Susa, Şuşter, Hemedan, Mervdeşt (Nakş-e-Rostam), Taq-e-bostan, Sarvestan ve Neyşabur, kalmıştırki görülmeye değer.
 Soldier İran’da İslam etkisi Sasani İmparatorluğu’nun düşüşünun ardından 7. yüzyılın başında başladı.O zamandan bu yana, İran tarihinde yeni bir dönem başladıki siyasi, sosyal, dini, devlet ve ülkenin genel koşullarında köklü değişikliklere neden olmuştur .
İranlılar var olan sosyal ve ekonomik eşitsizlikler yuzunden Sasani döneminde çok mutsuzdular, müslümanlığı kolayca kabul ettiler ve genişletme ve zenginleşmesinde katkıda bulundular.
Ancak, İranlılar asla egemenliğe ve Emevi ve Abbasi Halife zulmlerine karşı muhalefetlerini örtbas etmediler ve onlara yüzleşmek için birçok bağımsız hareketler kurdular .Buna karşılık, Emevi ve Abbasi Halifeleri, nötralize etmek için çalıştılar ve İslam ailesinin Peygamber taraftarlığına dayanan her hareketi ve imamat temelinde bir hükümet kurmak isteyen İranlı olmayan güçleri bastıriyorlardı .Yerel yöneticiler arasında yıpratma savaşların devamlılığı ülkenin genel gücunu zayıfladı ve Selçuklu Türkler, Moğollar ve Teymori gibi, orta Asya’nın yabancı kabileler tarafından işgal koşulları tercih edildi .Safevi zamanında, ikinci büyük İran İmparatorluğu kuruldu, o zamana kadar islam Şii mezhebi olan müritlerine limit koymaları, ciddi şekilde resmiyet kazandı .Şiilik ve siyasi ve sosyal taahhütlerin dinamik yapısı ve sağlam olması Osmanlı saldırılara karşı İran’ın bağımsızlığını ve ulusal kimliğin korudu .Böylece, İran bir kez daha yeni bir siyasi ve dini güç haline geldi.
Lion
Safevi, Afşar’ın düşüşünden sonra, Zandiye tahta geçmiştir .Zandiye kanundan sonra, Kaçar güç aldı .Şu tarıhde İran’ın iç işlerine İngiltere ve Rusya gibi dış güçlerin etkisi önemli ölçüde artmıştır .Bu arada sosyal hareketler, Tütün, Anayasa devrimi, Orman isyanı ve Şeyh Muhammed Khiabaninin isyanı gerçekleşti .Pehlevi döneminde, Petrol Sanayi Millileştirme Hareketi 5 Haziran 1963 bir ayaklanmasını ve 1979 yılında İmam Humeyni önderliğinde İslam Devrimi ile sonuçlanan diğer özerk hareketleri alevlendirdi.
Tarih Yazıcılığı
Achaemenian 533 – 330 BC
Seleucidian 330 – 247 BC
Parthian 247 BC. – 224 AD
Sassanide 224 – 651 AD
Arab Attack 645 AD
Omavian and Abbasian 749 – 932 AD
Saffarian 866 – 903 AD
Samanian 819 – 999 AD
Al Bouyeh 945 – 1055 AD
Qaznavian 977 – 1186 AD
Seljukian 1038 – 1194 AD
Kharazmshahian 1077 – 1231 AD
Mongol invasion to Iran 1220 AD
Eilkhanian 1256 – 1353 AD
Mozaffarian 1314 – 1393 AD
Teymurids 1370 – 1506 AD
Turkamens 1380 – 1468 AD
Safavid 1501 – 1732 AD
Afsharian 1734 – 1796 AD
Zandian 1750 – 1794 AD
Qajar 1779 – 1924 AD
Pahlavi 1924 – 1979 AD
The Islamic Revolution 1979 AD
İran’ın savaş tarihi, özellikle inançlı olanlar, hacılar ve turistler için cazip bir yerdir .Mesela, Neyşabur bölgesindeki Moğollar karşı savaş ve Osmanlı İmparatorluğu’na karşı Çaldran savaş alanı özel ilgi uyandıran konulardan olabilir.
Boz

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *